300 мың адам диктант жазды

Елімізде екі жылдан бері мемлекеттік тілді білуге деген қызығушылықты арттырып, қазақстандық бірегейлікті қалыптастыру, қоғамдық келісім мен ел бірлігін нығайту, Қазақстан халқын топтастырушы фактор ретінде мемлекеттік тілдің рөлін арттырудың ілкі қадамы пайда болды. Ол – жалпыхалықтық диктант. Осы аралықта іс-шараның ауқымы кеңейгендігін оған қатысушылардың арта түскенінен көреміз.

Егемен Қазақстан
21.09.2018 2203
2

Мәселен, 2016 жылы бір мезетте синхронды түрде еліміз бойынша 3 мың адам диктант жазған болса, биыл қолына қағаз-қаламын алып партаға отырғандар саны 300 мыңнан асып кетті. Биыл жалпықазақстандық диктант Астана қаласының 20 жылдық мерейтойына арналып, «Астана – бейбітшілік бесігі» тақырыбында жазылды.

«Қазақ елі кеңестік кезеңде астанасын екі рет көшірді...», деп басталатын мәтінді Жазушы­лар ода­ғының мүшесі, филология ғы­лымдарының кандидаты, ілес­пе-аудармашы Камал Әлпейі­сова аса байыппен, буынға бөліп, түсінікті етіп оқуға тырысты. Өйт­кені аудиторияға тек студенттер ғана емес, әр түрлі сала­дағы қызметшілер, ондаған эт­нос­тардың өкілдері жиналып, өз білім деңгейлерін және қаншалықты сауатты жазатындықтарын тексеріп көруді жөн санаған болатын. Мұндай шара әрбір қала, ауылдарда бір мезетте өткендігімен де ерекше. Астанадағы шараның негізгісі М.Нәрікбаев атындағы Қазақ гуманитарлық заң университетінде ұйым­дас­тырылып, оған Мәжіліс депутат­тары, мемлекеттік органдар мен ұлттық компаниялар және этномәдени бірлестіктер өкіл­дері, қоғам қайраткерлері, Қазақ­стан Президенті жанындағы «Қоғамдық келісім» РММ қыз­меткерлері, магистранттар мен студенттер қатысты. 

Диктант алдында тіл­дес­ке­німізде жазушы К.Әл­пейісова: «Биыл Елбасының қатысуымен өткен Қазақстан халқы Ассам­блея­сының сессиясында мақұл­данған «Қазақтану» жобасы бойын­ша елімізді мекен ететін барлық этностарға қазақ тілін, мәде­ниетін, дәстүрін, тарихын білу ұсынылған еді. Бүгінгі шара сол жобаның заңды жалғасы. Диктант­қа бастапқы есеп бойынша 300 мың адам қатысады деп болжан­ғанымен, нақты көрсеткіш асып түсіп жатыр», деген еді. 

Елімізде 2025 жылға дейін Қазақстан халқының 95 проценті қазақ тілінде еркін сөйлейді деген болжам бар. Бұны Мемлекет бас­шысының өзі айтты. Осы биік мұ­ратты ұстанған халықтың алдын­дағы ендігі міндет – қоғамның жа­ңа талабына сай сауатты болу­дың маңыздылығына назар аударту. 
Алайда, Камал Әлпейісова жас­тардың жазу сауаттылығына көңілі толмайтындығын жасырмайды. Бұл пікірін аға буынның қай кезде де жастарға көңілі толмайтын көзқарасымен ақтағандай болғанымен, айтылған сөздің төркіні тереңде жатыр.

– Біздің балалардың сауат­ты­лық деңгейін әлеуметтік желі­дегі жазбаларынан байқауға бола­ды. Қазіргі кезде өздерінің ойын айта алмайтын, көркемдеп жеткі­зе алмайтын буын өсіп келеді. Ал мұндай іс-шаралар сол бала­лар­дың сауатты жазуына түрткі болар деген ойдамын, – дейді филология ғылымдарының кандидаты. 

Қазақ тілін жетік білетін Мә­жі­ліс депутаты Геннадий Ши­повских та жиында жалпықазақ­стан­дық диктант шарасына қа­ты­су­шыларға ақжарма тілегін арнады. 

Мәжілісте депутаттық сауал­дарын қазақша жолдап, баян­дамашыларға мемлекеттік тілдің майын тамызып сұрақ беретін Г.Шиповскихтің әрбір сөзі те­леоператорлардың нысанасына айналатыны рас. Сондықтан да тілімізді төрге шығаруға ынталы тұлғаны сөзге тарттық. 
«Қазақ тілі қазір мемле­кеті­міздің дамуына, мәдениетіміздің өрістеуіне зор ықпалын тигізуде. Екіншіден, бұл диктанттың ма­ңыз­дылығы жоғары. Ең басты­сы, осындай шаралар арқылы тілі­міздің мәртебесі биіктеп, құнды­лық­тарымыздың қадірі арта түс­пек», – деген депутат қазақ ті­лін­дегі сауалдарына министрлерден орыс тілінде жауап алған сәтте іші күйетіндігін және Парламенттегі көптеген әріптестерінің қазақ тілін үйренуге ден қойып, баян­дамаларының көбін қазақша жа­сауға тырысатынын атап өтті. 

Осы шараны Қазақстан халқы Ассамблеясымен бірге өткізген М.Нәрікбаев атындағы ҚазГЗУ-дің проректоры Арман Пірзадаев бүгінде сту­денттердің мемлекеттік тілде білім алулары үшін бар жағдайдың жасалғандығын, жастардың қазақ тілінде оқуға ынталарының зор екендігін айта отырып, салалық әдебиеттердің аз екендігін де тілге тиек етті.

«Еліміздегі заңгер ғалымдар құқық тақырыбындағы еңбектерін қазақша жазып, оқулықтар қорын молайтуға үлес қосса құба-құп», деген проректор қазір студенттер бір желіге біріктірілген кітап­ха­налар жүйесіндегі кез келген оқулықтың электронды нұсқа­сын пайдалана алады деп пікір білдірді.
Қазақ тілін жетік меңгергендігі арқасында елдің батасына ие болып, көсегесі көгере түскендердің бірі – Қазақстан халқы Ассам­блея­сының «Жаңғыру жолы» рес­пуб­ликалық жастар қозғалы­сының төрағасы Максим Спот­кай: «Шараның ерекшелігі – Қазақ­станды тұтас қамтығандығында. Еліміздегі эт­нос­тардың өкілдері осындай нау­қандарда тұтастығын, ауызбір­шілігін көрсетіп келеді», деп ой тұжырымдады. 
Алдағы күндері жалпы­ха­лықтық диктанттың нәтижелері шығарылып, үздіктеріне ұйым­дастырушылар естелік сыйлықтар табыс етпек. Әрине, 300 мың адам­ның еңбегін бағалау да оңайға соқпасы анық. 

Жалпы, аталған шара Қазақ­стан халқы Ассамблеясының «Мың бала» мәдени-ағартушылық жобасының аясына кіреді. 
«Мың бала» түрлі этнос өкіл­дерінің балалары мен жастарына қазақ тілін үйретуге, Қазақстан халқының тілі, мәдениеті мен салт-дәстүрін тану арқылы қа­зақ­стандық бірегейлікті қалыптас­тыруға бағытталған-ды. 

Жоба 2015 жылдан бастап Қа­зақ­станның барлық өңірлерінде өткізіліп, бастапқыда тек аты айтып тұрғандай, мың баланың ғана мемлекеттік тілді білуінің са­палық деңгейін арттыруға ық­пал етуі тиіс болғанымен, қоғам тарапынан қолдаудың арқа­сында бұл сан бірнеше есеге ар­тып кетті. Бұл – қазақ тіліне деген сұраныстың боямасыз көр­сет­кіші.

Серік ӘБДІБЕК,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу