Иманжүсіп Құтпанұлының фотосуреті қалай табылған?

Газет бетіне жарияланып отырған мына сурет биыл туғанына 155 жыл толып отырған қазақтың қаһарман арыстарының бірі Иманжүсіп Құтпанұлының шынайы бейнесі. Бұл жәдігерге ұзақ жыл іздеу салып, ақыры тәңірдің бұйрығымен ойда-жоқта тауып алған адам – батырдың немересі Раушан Нұрқанқызы апамыз. Фотоның нұсқасы қазір елорда іргесінде орналасқан Жібек жолы ауылы И.Құтпанұлы атындағы орта  мектептің  музей-кабинетінде сақтаулы тұр. 

Егемен Қазақстан
03.10.2018 3943
2

Раушан ханымның айтуынша, Иманжүсіптің фотосы барын оның кенже ұлы Нұрхан ағамыз білген. Жарықтық 1992 жылы дүниеден өтер алдында қызы Раушанды шақырып алып, қолына Имекеңнің ақталғаны туралы мәлімет бар төрт парақ қағазды ұстатып, «қызым саған мына құжат аманат, осыны қолыңа ал да, атаңның ізіне түс, тарихын түгенде!» дей отырып: – Әуелі айтарым, біздің үйде бертінге дейін тәтемнің (әкесі Иманжүсіпті айтады) фотосы болды. Оның тарихы былай: әулетіміз Шиелі өңіріне ор­­ныққан соң, бір күні тәтем мені алдына алып Ақмешітке барды. Бұл 1927 жылдың аяғы-тын. Ол тұста қала Қызылорда атанып, астана мәртебесін алған кез. Осы жылы Қазан төң­керісінің 10 жылдық датасы Қызылордада атап өтілетін болып, қайраткер-жазушы Сәкен Сейфуллин бұл тойға әкем Иманжүсіпті құрметті қонақ ре­тінде шақырған екен. Осы басқосу кезінде Сәкен аға және оның қасында бір жолдасы бәріміз фотоға түскен едік. Мен тәтемнің алдында отырдым. Ол сурет сол тұста газетке де шық­қан болатын. Соны іздеп тап деп аманаттапты.

Реті келгенде айта кеткен жөн шығар, 1927 жылы Сәкен мен Иманжүсіп Қызылорда қаласында кездескені жайлы сәкентанушы ғалым Тұрсынбек Кәкішевтің де еңбектерінде айтылады. Сонымен қатар жаңа­арқалық қаламгер Сейфул­лин­нің төл шәкірті Жұмабай Ор­манбаевтың ертеде «Жұлдыз» журналында жарияланған «Бір сапарға шыққанымда» атты деректі очеркінде жоғарыдағы қос арыстың жүздесуі жайлы толық баяндалған. 
Сонымен сөз басында ай­тылған фото тарихына қайта ора­лайық. Тарихи бейнені іздеуші Раушан Нұрханқызы әуелі әкесі айтқан Сәкен ағаның жолдасы кім екенін анықтауға тырысқан. Сөйтсе бұл адам Сәкеннің шәкірті жоғарыдағы Жұмабай Орманбаев екен. Кезінде бұл кісі халық батыры Имекеңді кейіпкер ете отырып «Дала перзенттері» атты көлемді кітап та жазыпты. Бұл туынды күні бүгін баспа бетін көрмеген. Шығарманың 500 беттік машинкаға басылған қолжазба нұсқасы Раушан апамыздың қолында сақтаулы тұр. Осы кітапта батырдың түр-тұлғасын: «Иманжүсіптің тұлғасы кесек, жуантық емес сидалау, қапсағай көрінді. Қолмен қойғандай иегіне ға­на біткен селдірлеу ұзынша сақалы, жебелі мұрты көк бурыл тартыпты. Жанары таймаған үлкен көзді, сәл шолақтау қыр мұрынды, ат жақты, ашаң қара сұр жүзді байсалды да, ойлы тәрізді. Жарты қарыс салалы саусақтары жуан да сүйрік. Үстінде қара көк мәуітіден сұлу тігілген бешпент, шалбар, аяғында әміркен кебіс-мәсі, басында қара барқыт топы...» деп суреттепті. Бұл кезде Иман­жүсіп алпыс жеті жаста екен. Ал мына фотоға зер салып қарасаңыз жоғарыдағы суреттемеде айтылған сипаттар толық аңғарылып тұр.

Фото Раушан апамыздың қолына қалай түсті? – Шамамен 1990-шы жылдардың аяғында, – дейді Р.Нұрханқызы, атамыздың әнін орындап жүр­ген үлкен әнші Қайрат Бай­босыновқа жолығуға бардық. Ол кезде Қайрат ағамыз Жү­сіпбек Елібеков атындағы Рес­публикалық эстрда-цирк кол­леджінің директоры бола­тын. Мекеме ішінде халық ком­позиторларының суреттері жап­сырылған қарапайым көр­ме-стенд бар екен. Осылардың ішінен бұрын еш жерде кездес­пеген атамның мына фотосын көріп қалдым да, оны аттай қалап сұрап алдым. Бұл фото мұнда қайдан жүр, бұған дейін неге көрмедім, деген сұрақтар мазалай бастады. Сөйтіп аталмыш фотоның ізіне түстім.

Үздіксіз ізденудің нәти­жесінде фотоның қайдан та­былғаны анықталған. Ай­талық, атақты әнші Жәнібек Кәрменов 1970 жылдардың ортасында іс сапармен Ле­нин­градқа барып, қаладағы көне газет-журналдар қоры сақталған архив-кітапханада аз уақыт жұмыс істеген. Әсіресе ерте кезде жа­­рық көрген қазақ басылымда­рын қарап шыққан. Сөйтіп отырып, бір газеттен жоғарыда Нұр­қан ақсақал айтқан 1927 жылғы фотоны көріп қалады. Отырған адамның Иманжүсіп екенін білген соң, ертеңінде қалтасына шағын фотоаппарат алып кіріп, тек Имекеңнің басын түсіріп алады. Жәкең елге келген соң фотоны үлкейтіп шығарған да, көрме-стендке іліп қойған. Раушан көргенге дейін сонда тұрған.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Сенат комитетінде «Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды

22.01.2019

Астананы газдандыру үш кезеңмен жүргізіледі – Бақыт Сұлтанов

22.01.2019

Азат Перуашев көше, мекеме атауларына Алаш қайраткерлерінің есімдерін беруді ұсынды

22.01.2019

«Бес әлеуметтік бастама»: салық жүктемесін төмендету 2 млн азаматқа қосымша кіріс алуға жол ашады

22.01.2019

Сегіз каратэшіміз Парижде күш сынасады

22.01.2019

Руслан Дәленов: Шағын несие көлемі ұлғаяды

22.01.2019

2018 жылы Қытайдағы бала туу көрсеткіші күрт төмендеді

22.01.2019

Солтүстік Қазақстан бишілері халықаралық байқауда бас жүлдені олжалады

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда екі мың шақырым талшықты-оптикалық байланыс желісі тартылады

22.01.2019

Үздіктер қатарында жүрген қазақстандық боксшылар кімдер?

22.01.2019

Ел аумағынан 28 шетелдік шығарылды

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда әкімшілік қызметкерлері пара алуға бейім

22.01.2019

Давоста дүниежүзілік экономикалық форум басталды

22.01.2019

М. Әбілқасымова: Микрокредит жастар арасында да сұранысқа ие

22.01.2019

Астана станциясының өткізу қабілетін ұзартылған «иін» арттырды

22.01.2019

Екібастұз ГРЭС 1 2018 жылды қуаттың рекордтық көрсеткіштерімен аяқтады

22.01.2019

«Нұрлы жер» арқылы салынған үйлер «7-20-25» бағдарламасымен берілуі мүмкін

22.01.2019

Жұмыссыз xалыққа микрокредит беру жүзеге асырылып жатыр

22.01.2019

Оралда онколог дәрігерлер қауіпті дерттің қатерін ескертті

22.01.2019

Жетісу кәсіпкерлерінің өтініші жерде қалмайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу