Мажарстан операсы – саясат айнасы

Венгриядағы ұлттық Опера үйінде Брамс бір кездері Малердің әйгілі Моцарттың шығармасын ойнағанына куә болған. Мұнда Бартоктың әлі күнге дейін таңдай қақтыратын шығармасы бір ғасыр бұрын алғаш рет тыңдарманға жол тартты. Бұл – суретші Мэттью Барнейдің «Кремастер» циклінің бөлігі түсірілген жер. 

Егемен Қазақстан
14.11.2018 2407
2 Аттила НАГИ. Мемлекеттік опера театры. Бан Банк операсы

Майкл КУПЕР, «Нью-Йорк Таймс» – Будапешт (Венгрия)

Бұл күндері мәдениет ордасы мемлекеттегі өнер тақы­ры­бындағы пікірталастың орта­лы­ғына айналды. 

Опера театры қазір қарыштау кезеңінде. Мұндай қадам Пре­мьер-министр Виктор Орбан бас­қарып отырған үкіметтің баста­ма­сымен құйылған жүз миллион­даған инвестицияның арқасында жүзеге асуда. Ол өзі айтып жүрген «бейлибералды демо­кра­тиясын» құрып жатыр. Соны­мен бірге ол театрларды, опера театр­­лары мен концерт залдарын «ұлт­тың өнер қазынасына» балайды. 

Қаражат Опера театрының қыр­ғиқабақ соғыстан бергі алғаш­қы кешенді жөндеуі үшін бө­лінді. 2019 жылы бітуі жоспар­ланған жаңа кешен үш жеке театрға бөлінеді. 

 «Біздің музыкалық мұрамыз әрқашан бай болған. Сондықтан оны дәріптеуіміз қажет», дейді Опера театрының бас директоры Сильвестер Оковак.

Мемлекетте оңшылдардың қарымы арта бастағанда Опе­ра ордасы назарға ілінді. Консер­ва­­тив­тердің газеттерінің бірі театр ұсынған «Билли Элиот» қойы­лымы жат нәрсені дәріптейді дегеннен кейін, орнына «Порджи мен Бесс» туындысы сахналанды. 

Мажарстанның көрнекті клас­­сикалық музыканттары, әсі­ресе әлем сахнасына танылғандар қазіргі жағдайға көңілі толмайтынын жасырмады. Біртуар пиа­нист Андраш Шифф туған жері Мажарстанда өнер көрсетпейді. Адам Фишер 2010 жылы Опера үйінің музыкалық директор міндетінен бас тартты. Оның ағасы Иван әйгілі «Будапешт фес­тиваль» оркестрінің басшысы – адам құқықтарын жақтаушы. Бірақ ағайындылар әлі де Мажарстанда өнер көрсетіп жүр.

Мистер Орбан өнерді ұлттың ерекшелігі дейді. Үкіметтің ресми сайты опера жұлдызы Пла­сидо Доминго Премьер-минис­трді қайта сайлануымен құт­тықтағанын хабарлады. Хабар­ламада опера жұлдызының үкімет басшысына «өнер мен мәде­ниеттің ұлы жақтаушысы» деп құрмет білдіргені айтылған. 

Оның Фидес партия­сы мәдениет саласындағы тағайын­дау­лар­ға көбірек көңіл бөліп, онға жуық театр басшыларын сайлады. Бұл тізімде мистер Оковак та бар.  

«Бұл қай заманда да мемле­кет­тік опера театры болып қалады», дейді мистер Оковак. «Сондықтан мұнда ешқашан қысым жасалмады».

Мажарстан екінші опера үйін қайта ашты. Мемлекеттік опера ордасын басқаратын Эркель театр­ына қаржы аз кетеді. Келе­сі қыркүйекке дейін жөндеу жұмы­сы аяқталады деп жоспарланған. Үшінші театр ескі теміржол ғима­ратының орнында салынып жатыр. 

Мемлекеттік опера театры соң­ғы жылдары басқа театрларға қарағанда көп қойылым сахналады. Пуччини фестивалі осы маусымның ең жақсы туындыларын қайта ұсынбақ. Олардың қатарында әйгілі «Эдгар» да бар. 

Белгілі сыншы Джон Элисон мамырда жүз жылдық мерейтойға арналған «Көк сақал қамалы» қойылымын Опера журналында мақтады. «Ешқандай оркестр музыканы дәл бұлай көркем орындаған емес», деді ол. 

Мемлекеттік опера театрында маңызды көп қойылым сахналанады. Мәселен, үйсіз адамдардың қонысын іздеу жөніндегі «Порджи мен Бесс» қойылымы 2015 жылы Будапештің пойыз стансасын басып алған босқындарды, мистер Орбанның иммиграцияға қатысты саясатын еске салды.

Бұдан кейін үкі­метті жақтаушы «Мадияр Идок» газетінің София Хорват атты колумнисі «Билли Элиот» қойылымын сынаған соң компания 15 қойылымды бағ­дар­ламадан алып тастады. 

«Өмірде болуы мүмкін құ­бы­лыстарды сахналауымыз оны дәріптеу дегенді білдірмейді» деп жауап береді мистер Оковак.

Жазда пікірталас тыйылғанда мистер Оковак келесі жылғы опера маусымының тақырыбын жа­риялады. Бұл жолы оң­шыл басылымның сынына ұшыра­майтын христиандық тақырыбы таңдалыпты.

Мақаланы аударған Светлана Ғалымжанқызы, 

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу