Өзеннің төл атауы қалпына келді

Газетіміздің биылғы №133 (29364) санында, 17 шілдеде жарық көрген «Өзеннің өз атауын қайтарайық!»  дейді ауыл ақсақалдары» атты мақалада батысқазақстандық бір топ еңбек ардагері ата-бабаның, нақтырақ айтсақ, сонау Асан қайғының аузымен айтылатын қасиетті ел мен жер атауын қалпына келтіруді сұраған еді.  

Егемен Қазақстан
14.11.2018 4150
2

Мәселенің мән-жайы былай: Батыс Қазақстан облысында Орал тауының оңтүстігіндегі Шыбынды тауы бұлақтарынан басталып, Жайық өзеніне сол жағы­нан құятын, облыстың Шың­ғырлау, Бөрлі аудандары аумағымен өтетін, ұзындығы 290 ша­қырымға созылатын Шың­ғыр­лау атты өзен бар. Осы Шың­ғырлау өзені бүгінде ресми құжаттардың, ғылыми әде­биет­тердің бәрінде «Утва» болып аталып кеткен. Өзеннің атауы қандай шешім негізінде олай аталғаны белгісіз. Ең бірінші бұл атауды ХХ ғасырдың басында қазақ жеріне қаптап келген қарашекпен – переселендер таңса керек. Тың игеру жылдарындағы демографиялық ахуал кірме атауды одан әрі кіріктіре түс­кен. Әйтпесе 1964 жылы жарық көр­ген Кеңес Одағының гео­гра­­фия­лық картасында бұл су «Шың­ғырлау өзені» деп таң­ба­лан­ған көрінеді. Бүгінде Батыс Қазақстан облысының Шың­ғырлау және Бөрлі аудандарында тұрып жатқан бір топ ардагер­дің «Шыңғырлау өзенінің өз ата­уын өзіне қайтарайық!» деп шы­рылдап жүргеніне талай жыл­дың жүзі болған еді. Жоғары­дағы ма­қа­лада осы мәселе тағы бір көтерілген. 

– Шыңғырлау өзенінің тарихи атауын өзіне қайтару – ма­ған аманат еді. Аманат жүгі ауыр ғой, – дейді осы бастаманы қол­ға алып, талай жылдан тыным тап­пай жүрген журналистика ар­да­гері Қуанышқали Ғұсманов ақсақал.

Ол қалай болды дейсіз ғой. Зейнет демалысына дейін ұзақ жыл Шыңғырлау аудандық пар­тия комитетінде қызмет еткен, соңынан мектеп дирек­торы болған Төлеуқайыр Хамитов 2002 жылы «Бөрлі жаршысы» газетінде «Утваның тарихи атауы Шыңғырлау» атты мақала шығарған екен. Бірақ оған ол кезде елең еткен жан болмаған. Сол ақсақал: «Қуа­ныш­қали, сен журналиссің ғой, Шың­ғырлаудың ежелгі тарихи атауы қалайша Утва деп аталып кетті, осыны түзеу керек», деп аманаттаған екен. Содан кейін Бөрлі ауданының соғыс және еңбек ардагерлері Айтмағамбет Мырзабаев, Қайыр Беккужиев, Дәулет Үдербаев, Сатқали Бақ­ты­баев, Сапаш Өтебаев, Рама­зан Ізімов, тағы басқалары ақыл­дасып, хатқа қол қойып, тиісті мекемелерге жіберумен болған. 

– Біз осы мәселені айтып Қазақ­стан Республикасы Прези­дентінің атына екі рет, Парламент Мәжілісі депутаттарына, Батыс Қазақстан облыстық әкімдік аппаратына, облыстық мәслихат хатшысына, аудандық әкімдік­ке бірнеше өтініш хат жаз­дық. Ол хаттар бұл күнде бір папка болды, әлі қолымда сақтау­лы. Республикалық «Егемен Қазақстан» газетінде «Өзеннің көне атауы Шыңғырлау» (2016 жыл­ғы 19 қараша), «Өзеннің өз атауын қайтарайық» (2018 жылғы 17 шілде), Батыс Қазақ­стан облыстық «Орал өңірі» газе­тінде «Өзеннің өз атауы қай­тарылса» (2010 жылғы 27 мамыр), «Утваның төл атауы Шың­ғырлау немесе Ардагерлер ұсынысы неге орындалмайды» (2011 жылғы 17 ақпан) деген тақырыптармен мақалалар жарияланды. Өткен жылы мамыр айында Батыс Қазақстан облысы әкімінің жеке қабылдауында да болдық, – дейді Қуанышқали Қабдошұлы ақсақал. 

Бүгінде жасы 82-ден асқан қарияның бұлайша мазасыздануында мән бар. Өйткені осыдан 16 жыл бұрын осы істі бірге бастаған ардагерлердің көбі бүгінде өмірден өтіп кетті. Жасы ұлғайған сайын «апырмай, айдай анық көрініп тұрған ақиқатты қалпына келтіре алмай қаламын ба?» деген уайым да күшейген. 

Қуанышқали ағайдың қай­ратына таңғаласыз. Шың­ғыр­лау өзені екі ауданға ортақ дедік қой. Биыл жазда Ақсай қаласындағы жастардың «Туған жерге тағзым» клубының мүшелерін бастап, Шыңғырлау өзенінің бастау бұлағын көріп қайтыпты. Одан кейін Бөрлі ауданының жаңадан келген әкімі Санжар Әлиевтің қабылдауына бір топ ардагермен бірге кіріп, Шыңғырлау өзенінің тарихи атауын қайтару жайлы тағы айтып шыққан. Жақында ағамыз Орал қаласына, «Егемен Қазақстан» газеті тілшісінің қосынына бас сұқты.

– Айналайын, екі аудан тұр­ғындарын сергелдеңге салған ақиқат ақыры анықталды. Бір кезде отарлау немесе орыстану кезінде кеткен қателік арада жарты ғасырдан кейін түзетілді. Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттігінің «Ұлттық картографиялық-гео­де­зиялық қоры» РМҚК мен Гео­графия институты бірігіп шы­ғарған орысша және қазақша 32 томдықтың Батыс Қазақстан облысына арналған 12 томдығында «Утва» өзені «Шыңғырлау» өзені деген атаумен түзетіліп көрсетілген» деген жауап хат келді. Халық үшін, ел үшін керек ұлттық ортақ мәселені шешуге көмектескен республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің ұжымына, осы іске атсалысқан өзге де ұйымдар мен азаматтар­ға аудан тұрғындары және өзім­нің атымнан рахметімді айта­йын деп келдім. Бөрлі ауданы әкімі­нің орынбасары Алпамыс Көш­­кінбаев өзен бойында «Утва» болып жазулы тұрған бел­­­гі­­­лерді «Шыңғырлау» атауы­на өзгертуге уәдесін берді. Сөй­тіп мойнымнан үлкен жүк түсті, – дейді Қазақстанның құр­метті журналисі, тыл және еңбек арда­гері Қуанышқали Ғұсманов.

Ақсақалдың ақжүрек қуаны­шын оқырмандарымызға жет­кізуге біз де асықтық. 

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

Батыс Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қазақ әнін әуелетті

10.12.2018

Моңғолия баспасөзінде жарияланды

10.12.2018

Мал бағасының қымбаттауы кімге тиімді?

10.12.2018

Ұлы даланың мұрагері болу – үлкен жауапкершілік

10.12.2018

Бағы кем бессайыс

10.12.2018

«Сергек» сенімді серікке айналса

10.12.2018

Франция: Даудың басы неден басталды?

10.12.2018

Мүмкіндігі шектеулілердің мүмкіндігін кеңейткен

10.12.2018

Ел Елордасымен еңселі

09.12.2018

Алпамыс Шәрімов: Қайырымдылық жасау үшін бай болу қажет емес

09.12.2018

Павлодар облысында 1 мыңнан астам кәсіпорын 1,6 трлн. теңгенің өнімін шығарған

09.12.2018

Қостанай облыстық қазақ драма театры Шәмші туралы спектакль қойды

09.12.2018

Павлодарда «ҚазАвтожол» АҚ-ның облыстық филиалына қатысты қылмыстық іс тергелуде

09.12.2018

Маңғыстау полициясының басшысы халық алдында есеп берді

09.12.2018

Ұлытау ауданында спорт нысандары салынады

09.12.2018

Үздік шаруашылыққа жаңа трактор тарту етілді

09.12.2018

Aktobe Invest-2018 форумында 300 млрд теңгеге меморандумдарға қол қойылды

08.12.2018

Семейдегі колледж ұжымы бойжеткенге пәтер алып берді

08.12.2018

Тарбағатай ауданының әкімі семейлік жастармен кездесті

08.12.2018

ШҚО Алтай ауданында Татуласу орталығы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ejelden metal ılegen el

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń jýyrda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy búginde 30-dan astam ult pen ulystan turatyn, jalpy sany 200 mıllıonǵa jýyqtaıtyn, ońtústik-batysta Jerorta teńizi jaǵalaýynan bastap, soltústik-shyǵysta Soltústik Muzdy muhıtqa deıingi Eýrazıa qurlyǵynyń apaıtós alyp dalasynda 6 táýelsiz memleket, onyń ishinde Reseı Federasıasynda 20-dan astam túrki tildes halyqtardyń túrli sýbektilerimen, keı jerde avtonomıalyq, keı jerde esh sýbektisi bolmasa da iri oblys quramynda ómir súrip jatqan túrki halyqtarynyń ortaq kóne tarıhyn qamtıtynymen erekshe deýge bolady. Iаǵnı osynaý baıtaq keńistikte bul halyqtar bir kezderi bir memleket quramynda ómir súrip, álemdik órkenıetke ózderiniń laıyqty úlesin qosty.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу