«Хат қоржын»

Егемен Қазақстан
16.11.2018 5362
2

...мәселе көтереді

Қол ұшын созса дейміз

Семей қаласына қарасты Абыралы өңірінде ауыл тұрғындарына қызмет көрсетіп отырған 4 кітапхана бар. Ол кітапханалар «Қайнар орталықтандырылған кітапхана жүйесі» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің құрамына кіреді. Бұлар – ауыл кітапханалары. Бүгінде бұл кітапханалар заманауи құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Жү­йелі жұмыс тәсілдері қалыптасып, күн талабына сай қызмет атқа­руда. Үздік жетістіктері де атаусыз қалған емес. 2014 жылы Шығыс Қазақ­стан облысы әкімінің «Кітапхана ісі» аталымының иегері атанды.

Соңғы уақыттары халыққа мәдени қызмет көрсетіп отырған осы мекемені жауып, 300 шақырым алыстағы Семей қаласының орталықтандырылған кітапханасына қоспақ деген әңгіме шығып, сары уайымға салынып жүрген жайымыз бар. Кезінде осындай асығыс ойластырылған шараның кесірінен өңірдегі екі ауылдың – Таңат және Айнабұлақ кітапханалары мектеп кітапханаларына қосылып, соңынан жабылып тынды. Бұл оңтайландыру да сол шараның кебін кимей ме? Өтпелі қаржы қиындықтарын ауылдардағы мәдениет ошақтарын оңтайландырумен не ұтпақпыз? Ертең ауылдардағы кітапханалар жабылып қалса, оларды болашақта қайта қалпына келтіре аламыз ба? Семей мен Өскемендегі мәдениет саласының басшылары осы мәселенің оңды шешілуіне қол ұшын созса дейміз. 

Тұрар АХМЕТОВ

Шығыс Қазақстан облысы, Қайнар ауылы

...жақсылығын жеткізеді

Айтуар би тұғырына қонды

Қазақтың айтулы билерінің бірі – Айтуар би Үсен­ұлының Атырау-Индер тас жолының бойында ескерткіші ашылды. 

Айтуар бидің ата-тегі – он екі ата Байұлы Беріштің Себек бөлімінің Сары атасынан тарайды. Айтуар би Баймағамбет сұлтан заманында кеңесші қызметін атқарған. Атырау облысы, Махамбет ауданы, Ортақшыл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан «Алтын» қорымында жерленген. 1836-1838 жылдары Исатай-Махамбет көтерілісінің қым-қиғаш кезеңі – Жайық өзенінен өтер сәтінде қол ұшын берген. Бұл деректер Ығылман Шөрекұлының «Исатай-Махамбет» дастанында көрініс табады.

Әділбек ӨМІРЗАҚОВ

Атырау 

...ұсыныс жасайды

Маңдайшаларды біріздендіру керек

Жер-су атауларын латын негізді жаңа қазақ әліпбиіне көшіретін кезең де таяп қалды. Осы істі жылдамдатып жүзеге асырып отырған жерлер де бар. Республика аймағында тек қала маңы емес, облыс, аудан көлемінде де атауларды латынша беріп отырған жерлер жеткілікті. Солардың бірі – Алматы облысына қарасты Кеген ауданынан жақын уақытта бөлініп шыққан Райымбек ауданының Қақпақ ауылы. Ауылдың кіреберісіне керемет жазу жазылған, көз тартарлықтай әдемі. Ал енді ауылдан шыққан кездегі тұсына «Сапарыңыз сәтті болсын!» деп жазылыпты. Бұл жазудың латынның екінші рет ұсынылған апострофты нұс­қасы негізінде жазылғандығын көріп отырмыз. Осыны күнде көріп жүр­ген халық латын негізді қазақ әліпбиі осы екен деп қабылдауы сөзсіз. Яғни, халықты өз қолымызбен сауатсыздыққа итермелеп жатырмыз.

Жалпы алғанда, ономастикалық атаулар жазылатын маңдай­шаларды біріздендіру керек. Олай болмаған жағдайда екі жұмыс жасарымыз анық. Маңдайша жазуларын әркім өз білгенінше жазып жатыр. Латын негізді жаңа қазақ әліпбиінің емле-ережесі бекітілмей тұрып, маңдайша жазуларының мынау дұрыс деген нұсқасын ұсына алмаймыз. Осы мәселені шешуіміз керек. 

Дана ПАШАН, 

А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі 
институтының аға ғылыми қызметкері

...ой қозғайды

Жұмылып жүріп бағаны көтертпейді екен

Біз жақтан екі жігіт демалысында Шымкенттегі жұмыстасына қыдырып бармай ма?! Жазды күні болса керек, барған күні қонақтарын барынша күтіп, жағдайларын жасаған екен. Келесі күні түс қайта үй иесі: «Жігіттер, көлігімді жуып келуім керек еді, бірге барайық, сосын қайтып келіп жуынып-шайынып, кешкі Шымкентті көрсетемін» депті. «Қонақ қойдан жуас», не керек, қатар тұрған екі көлік жуатын орынға келсе, біреуі 600 теңгеден, екіншісі 500 теңгеден, 600 теңгелікте кезекте 1 ғана көлік тұрса, 500 теңгелікте 4 көлік тұрған екен. Шымкенттік барып 500 теңгелікке 4 көліктен кейін кезек алыпты. Сосын: «Жігіттер, ана жерде сыра бар, кәуап бар, тапсырыс бере беріңдер, мен арттарыңнан барамын» деп қала беріпті. Атыраулық екеу сыра ішіп, кәуап жеп отырып шымкенттік жігіттің әлгі қылығына түсінбей әлек болады... «Жұмысы ТШО-да, айына теңгемен емес, доллармен айлық алады, неге 100 теңге үшін соншама уақытын жоғалтады?!»... Бір заманда көлігін жуғызып келген жұмыстастарына көкейлерінде тұрған әлгі сұрақтарын қоймай ма?! Сонда шымкенттік: «Ол былай. Әңгіме 100 теңгеде емес, әңгіме бағаны көтермеуде. Мысалы, мен 600 теңгеге көлігімді жуғызып кете берсем ешкім ештеңе демейді, бірақ сәл де болса қымбат салонның саудасын жүргізген болар едім. Егер олардың саудасы жүре бастаса, олар көп ұзамай бағасын көтереді, сосын көлік жуғызу 600 теңгеден 700 теңгеге көтеріледі. Ал одан қалғысы келмеген 500 теңгелік көрші салон 600 теңге кылар еді. Қысқаша осылай» депті. Міне шымкенттіктер жұмылып жүріп өздеріндегі бағаны осылай көтертпейді екен. Қысқасы, біз сияқты шашпаларға ойланатын жайт.

Беркін САДЫҚОВ

...қуанышын бөліседі

Жарыстан жүлдемен оралды

Маңғыстау ауданының Тұщыбек ауылының тұрғыны Айшуақ Тайманов Астанада өткен Күнтуған Тоқтыбайұлы атындағы халықаралық турнирге қатысып, құсбегіліктің нағыз қас шеберлері мен әлемнің 10-ға жуық мемлекетінің мықты мамандары қатысқан жарыста «Байрақ» атты бүркіті мен «Жебе» атты ителгісін қатар жарысқа қосып жүлдемен оралды. Яғни, қазақтың қасиетті құсы ителгілер жарысынан байқауда жүлделі I орын, ал бүркітшілер сайысында жүлделі III орынға ие болды. 
Зор қуанышты сәтті пайдалана отырып, Айшуақ замандасымызға ұлттық құндылықтарымызды одан әрі дамытып, ұлықтай беруіне тілектеспіз. 

Аллаберген ҚОНАРБАЕВ

Маңғыстау облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу