«Vremıanka» jáne «akımattaǵy tanys»

Astananyń «Kóktal-1» shaǵynaýdanynda kólemi 30 sharshy metr bolatyn jertólede bir úıdiń bes birdeı balasy jarym túnde órtke orandy. Balalardyń ata-anasy sol ýaqytta jumysta bolǵan. Bul oqıǵa kóp jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, júregin aýyrtty. Áleýmettik jelide áleýmettiń kez kelgen ókili syrt qala almaǵan sýyt habar áleýetimizdiń qanshalyqty ekenin kórsetedi. Bul oraıda jalpaq jurttyń jan aýyrtar jyr joldarymen de joqtaý aıtyp jatqanyn baıqaýǵa bolady. Tipti oqýshy qyzdardyń beıkúná beıneleri men mektepterde jańajyldyq merekede salǵan sýretteri de tótenshe qazanyń qanshalyqty orny tolmas aýyr qaıǵyǵa dýshar etkenin sezindiredi. Bul biteý jaranyń ornyn qalaı jazamyz? О́ıtkeni bul otbasynyń basyndaǵy jaǵdaı bizge tańsyq emes qoı.

Егемен Қазақстан
06.02.2019 155
3

Qala mańyndaǵy kóbine durys joly, gazy, mektebi, aýrýhanasy joq, bar bolsa da bilim men medısınalyq qyzmet sapasy kóńil kónshitpeıtin, balalar belýardan balshyq keship, aıdaladaǵy mektepke qatynaıtyn nemese qulqyn sáride turyp, jumysqa asyqqan eresekterdiń arasynda avtobýsqa jantalasa minip, qym-qýyt qalaǵa ıteńdep jetetin aýyldar az ba? Az emes. Qazaq qoǵamyndaǵy mundaı «trýshobalarda» myńdaǵan, tipti júz myńdaǵan adam turyp, Qazaqstannyń bolashaǵy – balalaryn ósirip jatyr. Olardyń arasynda ózi soqqan úıinde turyp jatqandary da, sondaǵy «vremıankalardy» pana etip jatqandary da bar. О́rtke oranǵan bul otbasy – sondaı kóp halyqtyń biri. 

Bul halyqtyń qandaı kúıde ekenin kórý úshin tańǵy, ıá keshki apaq-sapaqta Almatynyń shetine qaraı shyqsańyz kóresiz. Qoǵamdyq kóliktiń durys jolǵa qoıylmaǵany sondaı, qala mańyndaǵy qujyralaryna jetip alý úshin jantalasqan halyq kúre joldardyń boıynda qol kóterip, taban tozdyrady. «Altyn orda» sıaqty bazarlardyń mańynda kólik jolynyń ekinshi, úshinshi jolaǵyna deıin shyǵyp ketip, kez kelgen kólikti toqtatyp alýǵa asyǵady. Qol kóterip turǵandardyń arasynda otbasylar da, balalar da, bala kótergen áıelder de kóp. Bizdegi aýylǵa degen kózqarastyń, ýrbanızasıanyń kórinisi – osy. Aýylda bolashaq joq bolǵandyqtan, qalany meken etken jurttyń úı salǵany saldy, sala almaǵany osyndaı jertólelerdi mise tutty.

Bul elimizdegi ýrbanızasıa úderisiniń, turǵyn úı saıasatynyń, áleýmettik qorǵaý salasynyń tym jabaıy deńgeıde júrgizilip jatqanyna taǵy bir mysal bolady. Sebebi qazir kez kelgen el azamatynyń osy aýmaqtarda óz menshigi nemese týǵan-týysy turady. Al olardyń stıhıaly túrde qonystanýyna, onda áleýmettik ınfraqurylymdardyń bolmaýyna nemese beı-bereket tartylýyna qajetti taldaý júrgizý qoǵamymyzda joqqa tán deýge bolady.

Osy qaıǵyly oqıǵadan eki kún buryn Almatyda sot úkimimen alaıaqtyǵy úshin alty jylǵa sottalǵan ánshiniń prezıdenttiń atyna jazdy degen haty jelide taratyldy. Prezıdentke jazǵan hatynda ánshi qurbysynyń «Almaty qalasy ákimdiginde tanystary baryn aıtyp, solardyń kómegi arqyly «Qoljetimdi baspana» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha páter alyp bere alatynyn aıtqan sózine aldanǵanyn baıandaıdy. Sot materıaldaryna qarasaq, ánshi óz týystaryna úsh páter, taǵy bir qurbysyna bir páter «alyp bergen». Munda másele alaıaqtyqtyń bolǵan-bolmaǵanynda emes. Áleýmettik turǵyda az qamtylǵan, muqtaj jandarǵa arnalyp jasalatyn, ıaǵnı áleýmettik teńdikke baǵyttalǵan baǵdarlamalarǵa «ákimdiktegi tanystary» arqyly ortadan kıligip, batpan quıryqty alyp qalýǵa daıyn adamdardyń kóptiginde, ári muny Memleket basshysynyń ózine uıalmastan ashyq jaza alatynynda. Osy istegi basty uıymdastyrýshyny batpan quıryqty almaq bolyp aldanǵan 33 adam sotqa bergen. Munda aldanǵandardy kinálaý da orynsyzdaý. Olar da – «ákimdikte isteıtinderdiń», ıaǵnı jemqorlyqtyń qurbany bolyp tur. Biraq olar bul shemanyń jemqorlyqty odan ári órshitetinin, sol arqyly eldegi zań ústemdigine, áleýmettik ádildikke nuqsan keltirip otyrǵandaryn túsine me? Olar baspanaǵa muqtaj bolsa, zańdy jolmen «Qoljetimdi baspana» aıasynda úı alýǵa bolatynyn bilmeı me? Menińshe, olardyń kóbi zańdy jolmen úı alý múmkin emes dep oılaıdy, ıaǵnı muqtaj jandardyń ózi araǵa «ákimdiktegi tanysyn» salyp, turǵyn úı máselesin sheshý kerek dep túsinedi. Halyqta mundaı «suranys» bolǵanda, «usynystyń» da shyǵatyny belgili. 

Esesine, adal jolmen kezekke turyp, burqyraǵan qaǵaz jınap, mekemelerdiń tabaldyryǵyn tozdyratyndar, sol kezegi kelgenshe qujyralarda qońyr tirlik keshetinder qanshama? Olar da «ákimdikte isteıtin tanysy barlardyń» úı alǵany týraly estıdi. Biraq alaıaqtardyń qulqynyn toltyrýǵa ne aqshasy joq, ne ary jibermeıdi, ne memleketke senedi. 

Eń ókinishtisi, ol otbasynyń balasy osyndaı áleýmettik teńsizdikti, ádiletsizdikti kórip ósedi. Olar da teledıdardan jalaýlatqan saltanatty jıyndardy, maqtaý men madaqty, gúldengen el týraly sıýjetterdi kórip ósedi. Balshyqty keship bara jatyp nemese avtobýsta qysylyp turyp ol óz memleketi týraly kózqaras qalyptastyrady, sol oımen ósip-jetiledi. Erteń durys bilim alyp, jaqsylyqqa umtylyp, áleýmettik satynyń joǵaryraq tusyna shyǵa alatyndary da bar. Biraq tómen quldyraıtyndary da kóp. О́kinishke qaraı, bizdiń zamannyń tragedıasy osy «vremıankalar» men «akımatta isteıtin tanystar» bolyp tur.

Muhtar SEŃGIRBAI,

saıasattanýshy-konflıktolog

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу