Қазақстан • 08 Ақпан, 2019

Жүз жастағы ағартушы ана

318 реткөрсетілді

Биыл оныншы ақпанда Болай ана жүз жасқа толады.

– Талай тойлар жасадыңдар ғой, айналайындар, – депті перзенттеріне.  – Әкелерің барда алтын той да, гауһар той да өтті, небір мерейтойлар, ұл-қыз­да­рымыздың үйлену тойлары да, сүн­дет тойлар да болды. Әлі де бола берер. Мына менің жүз жас­қа толғаныма әуреленбей-ақ қойыңдар. Немерелерім мен шөбе­лерім көбірек келіп, әулеттің әуе­нін әуелетсе жетеді. Шіли жүдә жұрт­ты мазаламаңдар, алтындарым. 

Сөйтіпті Болай ана. Артынша кәдуілгісінше күлімсірепті. Мейірім шуағын шашыратып. Сәлден соң күрсініпті. 

– Немене, апа, шалыңызды ойлап кеттіңіз бе? – деп қалжыңдапты көңілді жүретін келіні Керімқыз. – Күліп отырып күрсіндіңіз ғой?

– Иә, бүгін Кісім көбірек елес­теп, алтын тойды елестетіп отырмын, – деп жымияды жүздегі ана. Жұбайы Нұрлыбайдың атын атап көрген емес, Кісім дейтін.  

– Ой, апа, ақыры ойланған соң алтын тойдан гөрі алғашқы тойларыңызды келтірмейсіз бе көз алдыңызға?! – деп, Керімқыз одан бетер қайрайды-ай...

Беу, жалған-ай... Болай сұлу­дың бабасы болыс еді. Жет­пістен аса бере сол Сарыпбек баба болыстығын тапсырып, қа­жылыққа кеткен. Бір жылда қай­тып оралған. Бертініректе болыс­тар мен билердің, байлардың тұқымдары не көрмеді дейсіз? Атыл­ды. Асылды. Қамалды. Айдау­ға, қудалауға түсті. Түркі­басы аймағының адамдары быт-шыт боп бөлініп, тектілікті табанға таптады. Тәркілеу деген тозақы жылдар таптатты ғой. 

Бай-болыстардың, билердің тұқымдары деп, еркеккіндіктердің тоз-тозын шығарып, қатын-қа­лаштарына қорлық көрсеткен шолақ белсенділер Болайдайын тұлымы желбіреген титтей қыз бен­ екі әпкесін шешесі Момышпен бірге және Әзімбектің әйелі мен бала-шағасын Теріс өзеніне ағы­зып жіберуге бұйырады. Екі жандайшап жабы аттарына мініп, айдап жөнеледі. Теріс өзені тып-тыныш қана тымырсықтана ағып жатыпты. Балдырғандар ұлардай шулайды. Екі әйел зарлайды. 

– Ей, мына шынжыр балақ, шұбар төстердің шәуілдектерін тезірек құртайықшы! Бірақ Теріс­тің суы адам ағызатындай емес қой, байқап көрейікші! – деген бі­рінші жандайшап атына қамшы басып, суға түсе бере жоқ боп кетіпті.

– Ойбай-ойбай! Аруақ атты, аруақтар атты! – деп, екінші жандайшап жабысын борбайлата ұрып, безіп жөнеледі. 

Момыш ана қыздарын Сыр бойындағы төркін жұртына жет­кізіп, жан сауғалайды. Араға жылдар салып, Жәмиласын сол жақта күйеуге беріп, Түркібасының тау баурайына әзер оралған.

Болай қыз тез есейді. Алтыншы класты бітіре сала Ленгірдегі педучилищеде үш ай оқып, он үш жасында Елтай ауылындағы мектепте мұғалім болады. Білім жетілдіретін жеделдетілген курс­тардан өтіп, аз ғана жылда айтулы ағартушыға айналады. Аудан-аймақ, қала берді теміржол мек­теп­тері бойынша озық ұстаз, «Бас­тауыштың Болайы» атанады. Бас­тауыш мектеп, бастауыш білім туралы айтатындар да, жазатындар да Болай Мәткерімқызына тоқталмай өте алмайтын болған. Бүкіл ауылдың ғана емес, тұтас өңірдің жасы үлкендері де апай деуге көшкен. 

Ал енді Нұрлыбай мен Болай­дың арасындағы мөлдір махаббат – өз алдына бір дастан. Ашар­шылықтың қырғынында талай туыстары мен ауылдастарынан айырылып, әзер аман қалған Нұрлыбай да тағдырдың тауқыметін көп тарт­қан. Оқу-тоқуға, білімге құштар екі жас бір-біріне бір көргеннен ғашық болған. Хат жазысқан. Нұрлыбай қара сөзбен. Болай өлеңмен. Жігіт соғысқа аттанған. Атақты 8-гвардиялық Панфилов ди­визиясының Бауыржан Мо­мыш­ұлы басқаратын 19-шы гвар­­дия­лық атқыштар полкі құ­­ра­мын­да қаншама қанқасап шай­қастарға түскен. Бауыржан ба­тырдың жауынгері Нұрлыбай Қа­сымбеков пен он үш жасында мұ­ғалім, одан кейін көп ұзамай-ақ ағартушы атанған Болай сұлудың сүйіспеншілік тұнған хаттары аңыз­ға айналған. 

Соғыстың соңына таман Қа­сым­беков қатты жараланады. Дәрігерлердің дәреметінен бе, сүйген қызы өлеңдетіп жазатын­ хаттардың кереметінен бе, ауыр жарақатынан айығып, елге оралады. 1946 жылы қос ғашық қо­сы­лады. Қосылған қос бұлақ секіл­де­ніп. Керімқыз келіннің әзілдей меңзегенінде мәніс жоқ емес, әрине. 

Нұрлыбай мен Болай Алатау мен Қаратаудың түйіскен төрінде­гі, атақты Ақсу-Жабағылы қоры­ғының кіреберісіндегі Абайыл ауы­лы бастауыш мектебінде он­даған жылдар бойы озық ойлы, білікті, тынымсыз ізденетін тәлім­герлер болды. Сырттай оқып, педучилище, пединститут тәмамдасты. 

Болай ана алғаш тәтті күлім­сі­реп, кейіннен сәл-пәл күрсінің­кіреп еске алған Нұрекең 2006 жылы тоқсанға таянған жасында бақилық болды. Бүгінде Абайыл ауылындағы бір көше және бастауыш мектеп Бауыржан полкінің батыл жауынгері болған Нұрлыбай Қасымбековтің атымен аталады.

– Біздің әжеміз Рәзия да, әке­міз де қолдары ашық, нағыз шүкір­шіліктің кісілері еді. Ашар­шылықтан зардап шеккен ғой. Қорадағы азын-аулақ уақ малды бата оқырға ырзалықпен апарып, той-томалаққа мырзалықпен таратып, сүті аздау сұрғылт сиырды қанағат тұтып отыра берсе керек. Анамыз Болай бір күні белсеніп шығып, қарала құнажын сатып әкелді. Сол сиыр құт боп қонды. Мал көбейді, сүт-қаймақ, айран-құрт молайды. Ірі қара біреу емес, бірнешеу болды, қорамыз қойға толды. Жылқы бітті. Ата-анамыз перзенттерін қиналмай оқыта бас­тады. Мысалы, мен Мәскеуде он бір жыл оқыдым. Студент, ғылыми ізденуші, аспирант дегендей. Екеуі екі жақтап еңбексүйгіш етіп баулыды. Бәрімізді. Еріншектік біздің отбасымыздағы онымызға да (әке-шешеміз екі қыз, сегіз ұл тәрбиелеп өсірді ғой) мұқым-мүлде жат болды, – дейді Мәскеудегі бүкіл әлемге әйгілі Бауман атындағы атақты оқу орнын бітірген, техника ғылымдарының докторы, профессор, Алматы экономикалық колледжінің директоры Жақсыбай Қасымбеков мырза. 

Болай ананың тұңғышы Пер­найым ҚазМУ-ді, үлкен ұлы Сәтбай ҚазПИ-ді, Өсербай Алматы энергетика институтын, Бақ­тыбай теміржол институтын, Нұрия Ленинград қаржы және экономика институтын, Марат жеңіл өнеркәсіп институтын, Талғат Қырғыз мемлекеттік университетін, Манат Алматы медицина институтын, Сәбит Қазақ политехникалық институты мен ХҚТУ-ды бітірді. 

Бәрі де өз мамандықтары бо­йынша биік белестерге, шебер­ліктің шыңдарына шығуға ұм­тылды. Ұмтылып та келеді. Нұр­лыбай мен Болай атты ұстаз­дардың ұл-қыздары өнегелі өрен­дерге, елге елеулі ерендер­ге айналды. Ғалымдар да, жо­ғары лауа­­зымды мемлекеттік қыз­мет­кер­лер де, алуан салаларда май­талман ма­ман, білікті басшы боп жүрген­дер де баршылық. Мәселен, Бо­­лай Қасымбекованың кенж­е ұлы Сәбит Нұрлыбайұлы – энер­гетика вице-министрі. Ке­зінде сүткенжелерін оқытпай-ақ, қолдарында қалдыруды көп айтқан Кісісі. Сәбитті Алматы асы­ғып апарған да анасы-тұғын.

Отыздан астам немересі, қы­рық шақты шөбересі желкілдеп өсіп келеді. Шөпшектер де дү­ние­ге келе бастады. Немере­ле­­рі­нің бірталайы шетелдерде, бай­тағымыздағы же­текші жо­ғары оқу орындарында білім иге­ріп, ма­мандықтар алып, ең­бек­­ке ара­ласып жүр. Олар­дың ара­сында мықты менеджерлер, кә­сіпкерлер, мемлекеттік ма­ңызды органдардың жауапты қыз­­меткерлері, ЖШС директорла­ры бар. 

Болай ананың кейде күрсіні­сі көбейіңкірейтіні де рас. Бауыр­ларын білім айдынында құлшына құлаш сермеуге баулыған Пер­найым мен Нұрия – жұртты талант­тарымен таңырқатқан аяулы арулар өмірден ертерек озды. Шүкіршілік, ұрпақтары, ел-жұр­ты аман.

Ұзақ жасауының мәнісіне келсек, әрине мұғалімдік мамандықты шексіз жақсы көріп, шәкірттеріне ұрсып, зекіп, жасқандырып емес, қанат бітіріп, шабыттандыру арқылы білім мен тәрбие бергені бірінші себеп екені ақиқат. Күйіп-піспейтіні, ашуы «шәйі орамал кепкенше» тарап үлгеретіні. Кісі­сімен кей-кейде ғана болатын «аяқ-табақ сылдырын»  үнемі әзілге жеңдіріп аяқтайтыны. Бой­жеткен қыздар мен ер жеткен жігіттерді тіл табыстырып, үй­лестіріп, үйлендіріп жүретіні. Үйіргелік телімді таңғажайып түр­лентіп, қызанақ, қияр, қырық­қабат сияқты көкөністерді, жү­гері, тары, күнбағыс, тағысын-тағыларды тамылжытып өсіретіні. Барлық тірліктен ләззат алатын үлпіл-лүпіл сезімталдығы мен сергектігі, жылдам сөйлеп, жедел қимылдайтын желгектігі... Жиырма жылдан бері Кісісі, Бауыр­жан полкінің жауынгері Нұр­лыбай Қасымбековке арналған спорттық турнир өткенде Болай ана перзенттерінің, немере-шөберелерінің түгел дерлік жиналатынына қатты қуанып, қунап, мерейленеді. Отыз-қырық жасқа жасарып кетеді. Ұстанымы: қуана білгенге құт қонады, бағалай білгенге бақ қонады.  

Осы жылдың оныншы ақпаны күні жүз жасқа толатын, ел га­зеті «Егемен Қазақстанның» құр­дасы, ағартушы ана Болайдың перзенттері, немере-шөбере-шөп­шектері Алатау мен Қаратаудың түйіскен төріне, мөлдірлік пен сұлулықтың сүйіскен жеріне жи­налады. Көбісін өзі қалап, өзі құда түсіп алған келіндері тізі­ліп сәлем береді, зыр жүгіріп қыз­мет етеді. «Мазаламай-ақ, әуре­лемей-ақ қойыңдар» деген жұртшылық, ағайын-туыстары, жекжат-жұраттары, жүздеген шәкірттері шын ықыласпен, шынайы пейілден қоңырау шалып құттықтайды. Сол қоңыраулар Абайыл бастауыш мектебіндегі қырық жыл соққан қоңырауының әуеніндей естілетін болар, Болай анаға.

Мархабат БАЙҒҰТ

Соңғы жаңалықтар

Әлемдегі ахуал қандай?

Коронавирус • Бүгін, 10:57

Қызылорда: Тағы 3 адам тіркелді

Аймақтар • Бүгін, 09:57

ММА: UFC-ді сынға алды

Спорт • Бүгін, 09:20

Жұдырықтай жұмылайық

Руханият • Бүгін, 07:45

«Москваның» мәселесі көп

Аймақтар • Бүгін, 07:36

Зауалды бірлік жеңеді

Қоғам • Бүгін, 07:35

Жастар ауылдан кетпейді

Аймақтар • Бүгін, 07:34

Игіліктің бәрі халық үшін

Саясат • Бүгін, 07:25

Тұрғын үй бағасы қалай құбылады?

Экономика • Бүгін, 07:24

Ескінің жазығы – жаңаның қазығы

Руханият • Бүгін, 07:17

Гүлзада тіккен бетперде

Аймақтар • Бүгін, 07:12

Штаб құрылды

Аймақтар • Бүгін, 07:08

Елін өрге сүйрейтіндер

Руханият • Бүгін, 07:06

Бас қала әуежайының коды өзгерді

Қазақстан • Бүгін, 06:59

Төрімізде тұруы тиіс

Абай • Бүгін, 06:46

Ұлы мұра – ұлт мұраты

Абай • Бүгін, 06:42

Тұтқадағы тазалық

Қоғам • Бүгін, 06:33

Ұқсас жаңалықтар