Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

Егемен Қазақстан
11.02.2019 3026
3

Úıin qumar oıynǵa salyp jiberip, otbasyn oıran qylǵan jandardy estip jatyrmyz. Qylyqsyz qareketterine qarap turyp qarnyń ashady. Sadaqaǵa soqyr tıyn tastamaıtyn azamattar býkmekerlik keńsege kelgende kókirek kózi soqyr bolyp shyǵa keledi. Kúrdeli máselege kereń qulaqtar tipti moıyn burar emes. Munyń artynda aqshasyn utqyzý ǵana jatqan joq, erteńgi ajyrasý, kisi tonaý, óz-ózine qol jumsaý, adamnyń naqaq qanyn júkteýdiń nebir alǵysharty jatqany anyq.
Qazir kez kelgen qalada jaýynnan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap ketken sol býkmekerlik keńseler ultymyzdyń urlanyp kirgen jaýy sıaqty elesteıdi. Utylyp jatqan ózimizdiń ańǵal da, ańǵyrt qarakóz qandastarymyz. Upaıy túgelder árıne, basqalar.

Býkmekerlik keńselerdiń túpki tarıhyna keler bolsaq, bir derekterde fransýzdar oılap tapqany jaıly jazylady. Alaıda qazir Eýropa elderinde býkmekerlik keńseni eshkim kezdestirmeıdi. Anglıada ǵana resmı túrde ruqsat etilgen. Onyń ózinde shekti meje men shyǵyn sharty aqylǵa qonymdy, adamdy súlikteı soryp qanamaıdy. Búginde elimizde «Olımp», «Zenıt», «Betcity», «Gol+Pas», «Tennisi», «MegaBet», «Profit» sıaqty býkmekerlik keńseler qanatyn keńge jaıdy. Bul klýbtar 70-30 nemese 80-20 shartymen jumys isteıdi. Iаǵnı, kelýshilerge kúndik tabystyń 20-30 paıyzy ǵana jeńiske beriledi.

Osyndaıda babalarymyzdyń «asyq oınaǵan – azar, dop oınaǵan – tozar» dep dál taýyp aıtqanyna tańqalasyń. Búginde dop oınap tozbaı-aq, dop oınaǵandarǵa bás tigip tozyp jatqan qazaq jigitteriniń qatary kúnnen-kúnge kóbeıip keledi. Qumar oıynǵa ábden berilgenderi sonsha, tipti tapqan tabysynyń barlyǵyn tablodaǵy sát saıyn ózgerip jatqan upaıǵa utqyzyp jatqandaryn sezbeıdi. Qala berdi, balasynyń aýzynan jyryp alǵan aqshasyn lohotronnyń aýzyna aparyp tyǵyndaıtyndar toby bar. Bar másele – jalqaýlyq sındromynda sıaqty kórinedi. Úıde jatyp-aq úıip-tógip aqsha tapqysy keletin ker jalqaýlar atalǵan keńseni jaǵalaıtyn tárizdi. Áıtpese arqa erti arsha, borbaı eti borsha bolyp tapqan tabysyn qumar oıynǵa shashyp jiberýden qandaı mán izdeýge bolady? 

Bul rette birjaqty qumar oıynǵa qul bolǵandardy jónsiz kinálaı berý de jón emes. Zańdy belden basyp, zaty túzý adamdy zarlatyp ketip jatqan alaıaq keńselerdiń de kóleńkeli betterin ashqan durys. Jalpy, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Oıyn bıznesi týraly» zańynyń 11-babynda oıyn mekemeleriniń qaıda ornalasýy kerektigi anyq jazylǵan. Alaıda elimizde atalǵan bap boıynsha tártip saqtalyp otyr dep aıtýǵa kelmeıdi. Zańda «Oıyn mekemeleri, totalızatordyń nemese býkmeker keńsesiniń kassalary turǵyn emes úı-jaılarda ornalastyrylýǵa tıis. Olardy turǵyn úılerdiń (turǵyn ǵımarattardyń) turǵyn emes úı-jaılarynda, ónerkásiptik kásiporyndar men olardyń keshenderiniń ǵımarattarynda jáne basqa da óndiristik, komýnaldyq obektilerde jáne qoıma obektilerinde, ǵıbadat úılerinde (qurylystarynda), memlekettik organdar men mekemelerdiń, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet uıymdarynyń, áýejaılardyń, vokzaldardyń ǵımarattarynda, qalalyq jáne qala mańy qatynastaryndaǵy qoǵamdyq kóliktiń barlyq túrleriniń stansalary men aıaldamalarynda ornalastyrýǵa tyıym salynady» delingen. Alaıda bizde kerisinshe jastar kóp júretin, stýdentter serýendeıtin dámhana, meıramhanalardyń mańaıyna býkmekerlik keńseler top-tobymen ádeıi salynady. Negizinen, atalǵan keńselerdi de oıynhanalar oryn tepken Qapshaǵaı, Shýchınsk sıaqty demalys oryndaryna kóshirýdi qolǵa alý kerek. Áıtpese aılyǵyn alyp máz bolyp kele jatqan jas jigitti qyzyldy-jasyldy jarnamalary jarqyrap, túzý joldan taıdyrmaı jatqanyna kim kepil? Odan qala berdi, ǵalamtor betinde, jıi qaralatyn saıttarda da býkmekerlik keńselerdiń jarnamalary jaýlap alǵan. Eńbekpen tapqan aqshańdy eselep jelge shashý bir sát. Qumar oıynǵa qul bolýdyń sońyn joǵaryda aıttyq. Tirnektep tapqan tıyn-tebenin oıyn keńselerine aparýdyń apaty aıtarlyqtaı áleýmettik qaıshylyqtarǵa ákeledi. 

Termen kelgen aqshany, jelmen ushyryp júrgen qandastarǵa «sen onymen oınap turǵan joqsyń, ol senimen oınap tur» degiń keledi. Alaıda qumarpaz aqyldy tyńdaı qoıa ma?...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.02.2019

Бірге барайық: Интеллектуал дос тапқыңыз келе ме?

15.02.2019

Назгүлдің фото нысанасында – бейкүнә сәбилер қасіреті

15.02.2019

Е.Біртанов медицина саласындағы сапасыз қызметтерді атады

15.02.2019

Смартфоныңыз денсаулығыңыздың көмекшісіне айналады

15.02.2019

Мұхтар Тайжан ауылшарушылығы жерлерін жалға беру туралы пікір білдірді

15.02.2019

Өскемен көшелері  жаңғырып жатыр

15.02.2019

Батырхан Шүкеновтің естелік медалін анасына табыстау рәсімі өтті

15.02.2019

Бердібек Сапарбаев халық алдында есеп берді

15.02.2019

Абайдың латын графикасындағы кітаптары көрмеге қойылды

15.02.2019

Тағам өндірушілерінің І халықаралық форумы өтті

15.02.2019

Адамзат тарихында ең қымбатқа бағаланған картина

15.02.2019

Әлемге әйгілі болған қазақ қызы алдағы уақытта Америкаға аттанады  

15.02.2019

Дипломатиялық қатынастар орнату туралы бірлескен коммюникеге қол қойылды

15.02.2019

Сенатор Ә.Құртаев Азия елдері парламентшілерінің кездесуіне қатысты

15.02.2019

Қолжетімді баспанамен қамтуда қозғалыс бар

15.02.2019

Астана әкімі Бақыт Сұлтанов көпбалалы аналармен кездесті

15.02.2019

Семейде өлкетану оқулары өтті

15.02.2019

Испанияда кезектен тыс сайлау болады

15.02.2019

Киногерлер Шәкен Аймановтың ескерткішіне гүл шоқтарын қойды

15.02.2019

Зауыттар көбейсе, жұмыссыздық азаяр еді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу