Абсолютті артықшылық

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Басымдығы бар салалардағы бәсекеге қабілетті экспорттық өндірісті дамытуды көздейтін индустрияландыруды жалғастыру керек», деген еді. Осы мәселеге орай ой қосуды жөн көрдік.
Егемен Қазақстан
09.08.2017 79

Қашаннан-ақ ұлттық экономика үшін сыртқы сауда құрамындағы импорттан гөрі экспорт көлемінің маңызы өте зор екені белгілі. Әсіресе, экспортқа шикізат шығарғаннан гөрі дайын өнім өндіру нәтижелі болары сөзсіз. Өйткені, тек тұтынушыға ұсынылған дайын өнім ғана өндірушіні пайдаға кенелтеді. Оқырманға түсінікті болуы үшін бір мысал: қой терісінің құны арзан, шамалы тиын-тебен тұрады, ал одан дайын тон тіксе, ондаған, жүздеген мың теңгеге сатылуы әбден мүмкін. Ендеше, Елбасы Жолдауындағы «Үкімет алдында қазірдің өзінде 2025 жылға қарай шикізаттық емес экспортты 2 есе ұлғайту мін­деті тұр», деген міндеттемесі көңіл­ге әбден қонымды тапсырма екені хақ. Бұл шараны іске асыру үшін, әрине, экспортқа қатысы бар өндіруші кәсіп­орын­дарды «бір шатырдың астына бірік­тіріп», ортақ стратегия жасау көптен күткен мемлекеттік шешім екені даусыз. 

Бүкіл ТМД елдерінің арасында экономикамызға шетелден күрделі қаржы, тікелей инвестициялар тартуда біздің еліміз алдыңғы орында екені рас. Алайда бізден шетелге кетіп жатқан қаржының көлеміне назар салған жөн. Осыған орай, соңғы жекешелендіру және заңдастыру акциясынан түскен қаржы 5,7 триллион теңге болса, оның ішіндегі таза ақша қаржаты 4,1 трил­лион теңге деп көрсетілген. Бұл да көптен ойда жүрген түйткілді мәселе еді. Қаржының қайтуы көңілге қонарлық нәтиже десек те, көптеген олигархтарымыз шетелде сайрандап, ел экономикасын көтеруден қашқақтап жүргені белгілі. Осы орайда екі жыл бұрын құрылған «Астана» халықаралық қаржы орталығына жүктелген міндет ойымыздан шығып отыр. Әрине, шетелден күрделі қаржы, тікелей инвестициялық ресурстарды тартуда арнайы қаржы институтының әрекет етуі қажет екені даусыз. Мәселен, Қытаймын бірлескен инвестициялық жобалар екіжақты мақұлданып, енді іске кірісетін кез келді. Президент бұл жерде электромобиль зауытына аса көңіл аударып отыр. Әрине, шетелге электромобиль шығаруды ықыласпен қуаттауға болады, алайда оны терең зерттеу керек. Осы саладағы жаһандық бәсекелестік бір жағынан, қиындық тудырар болса, екінші жағынан, электромобильдердің аккмуляторларына қуат беретін бекеттердің жүйесін импортқа электромобиль алған елдерде кеңінен тармақтап тарату орасан зор қаражатты талап етері сөзсіз. 

Айтпақшы, Жолдауда аталған ха­лық­аралық ынтымақтастық аясында қорғалатын ұлттық мүддені, біздің ойы­мызша, келесі үш қағидатқа сүйене отырып жасаған дұрыс болар еді. Эко­номикалық теория тұрғысынан осы мәселені қарастырсақ, адамзат тарихында ерекше із қалдырған экономистердің ілімдеріне тоқталуымыз қажет. Біріншісі – XVIII ғасырда «Ха­лықтар байлығы» кітабымен адамзатты дүр сілкіндірген ағылшын клас­сикалық саяси экономиясының ең белді өкілі Адам Смит. Ол қоғамдық еңбек бөлінісі қағидасын зерттей келе, абсолюттік артықшылық деген ұғым енгізген. Халықаралық еңбек бөлінісінде абсолюттік артықшылыққа ие болған ел басқа елдер өндіре алмайтын ерекше мүмкіндіктерді иемденеді. Мысалы, Үндістан – шай, Бразилия – кофе, Гаваи банан өсіріп, өндіріп сату арқылы абсолюттік артықшылықты қолданған ел ретінде, өзіне тән ерекше өнімдерін экспортқа шығару арқылы экономикасын өркендетіп отыр. 

Екінші – ойшыл экономист, ағылшын классигі Давид Рикардо салыстырмалы артықшылық теориясын ұсынған болатын. Бұл теория бір өнімді бірнеше ел өндіру мүмкіндігіне ие болса да, ішіндегі бір елдің өнімінің сапасы мен тиімділігі анағұрлым артық болуы мүмкін, сондықтан да басқа елдер осы өнімді өндіруді қысқартып, өзге тиімдірек өнімді өндіріп, өзара саудаға түссе, жалпы өнім қосындысы анағұрлым көп болатынын дәлелдеп, жаһанданудың негізін салды. 
Үшіншісі – XX ғасырдың 80-жылдарында өз қағидатын жария еткен экономист Майкл Портер адамзатқа бәсекелестік артықшылық идеясын көлденең тартты. Оның пайымдауынша, бүгінгі күні табиғи географиялық факторларға сүйенетін абсолюттік және салыстырмалы артықшылықтардан гөрі, білім, ғылым және инновацияларға негізделген бәсекелестік артықшылық айрықша рөлге ие болды. Біздің ойымызша, сыртқы сау­даға халықаралық еңбек бөлінісін­дегі өзіміздің абсолюттік, салыстыр­малы және бәсекелестік артықшылық­тары­мызды бетке ұстап араласқанымыз және өз орнымызды тапқанымыз абзал.

Жанкелді ШЫМШЫҚОВ,
экономика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.10.2017

Әліпби ауыстыру – рухани дамуға септігін тигізеді

23.10.2017

Тұран-Астана университетінің ректоры: Құтты қадамды құптаймыз

23.10.2017

Батыл қадамдарға бару қажет

23.10.2017

Петропавлда латын қарпіне көшу аясында конференция өтті

23.10.2017

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

23.10.2017

Онлайндағы жұңғо жұрты

23.10.2017

Италияның екі облысында автономия үшін сайлау өтті

23.10.2017

Шаруалар астықтарын элеваторларға өткізе алмай жатыр

23.10.2017

Алматы облысында қос алыптың ескерткіштері ашылды

23.10.2017

100 жаңа оқулық: келелі жоба шешімін табуда

23.10.2017

Тұрсынбек Кәкішев – қазақтың қара нары

22.10.2017

«Ордабасы» «Астананы» жеңді

22.10.2017

Владимир Путин Қазақстанмен әріптестіктің биік белесін атап өтті

22.10.2017

Словенияда президент сайлауы өтіп жатыр

22.10.2017

Жапонияда бүгін парламент сайлауы

22.10.2017

Ұлттарды ұйыстырған дәстүрлі байқау

22.10.2017

Жақияновпен жекпе-жектен соң Барнетт ауруханаға түсіп қалды

22.10.2017

Қаламгер Зейнолла Сәніктің шығармашылығына арналған конференция өтті

22.10.2017

Студенттерге арналған «Ұлы дала жастары» жобасы іске қосылды

22.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

Алпауыт ел Америка Құрама Штат­тары­ның экономикасы қазіргі кезде өз жарасын өзі жалап жазатын көк­жал қасқырға ұқсайды. Ол өзінің осы қасиетінің арқасында жазылмастай сыр­қатқа шалдыққан қазіргі қаржы ка­питализмнің ғұмырын барынша ұзартып келеді. Бүгінгі күні бүкіл әлемге билігін жүргізіп отырған ка­пи­тализмнің басты тірегі бастапқы кезде осы формациялық құрылыс­тың отаны әрі таратушысы болға­нымен соңғы жылдары барынша әлеу­меттене бастаған Еуропа емес, нарық­тық жолға түсіп, жедел байып келе жатқанымен Конфуций қағидасы бойынша мемлекетті әке деп қабыл­дап, бүкіл халық үшін одан әкелік қам­қорлық талап ететін дана Қытай емес, корпоративтік рухты ту етіп көтерген еңбекшіл Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияның елдері емес, нақ осы АҚШ-тың өзі болып отырғандығын біраз жұрт жақсы біледі.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Онлайндағы жұңғо жұрты

Қытай. Жан-жақтан ағылған адамдар мен көлік ағысы толас­тар емес. Бағдаршамның қызыл шамына тоқтаған көлікте отырып, жан-жағыңды бағдарлайсың. Сіз отырған көлікке жапсарласа, бірінен соң бірі жапырлап велосипед мінген жолаушылар сы­наласып тоқтап жатыр. Ал жол жүруге рұқсат берілгенде бей­не құмырс­қалар тəрізді өре жөнелген қос дөңгелекті көлік­ке отыр­ған­дардың шеруін көр­гендейсіз. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу