Әдеби арман

Егемен Қазақстан
29.11.2016 152
korganbek-aga-3777«Егемен Қазақстан» газетінің кітапханасында абыз жазушы Әбіш Кекілбаевтың мүйісі ашылып, «Дәуір дауысы» атты жаңа кітабының тұсауы кесілген алқақотан әңгіме үстінде белгілі қаламгер Төлен Әбдіков: «Әбіштің тағы бір қасиеті сол, басқа ақын-жазушылардың жақсылығына жаны қалмай, балаша қуанып отырушы еді», деп ағынан жарылды. Ақиқат сөзді жабыла құптадық. Ерен тұлғаның қазақ әдебиетінің көсегесін көгерткен, жаңа есімдердің, жайсаң шығармалардың жолын ашқан ізгілікті ғамалдарын, лебізді мақалаларын еске түсірдік. Иә, сол кездерде әдеби ортада сондай бір өзгенің жетістігіне қуанатын игі дәстүр болушы еді. Сонымен бірге, қандай да бір шығармадағы кемшіліктерге әділ сын айтылушы еді. Және жөн сөзге ешкім ер-тоқымын бауырына алып туламаушы еді. Сынды көтеретін, қорытынды шығаратын. Әбекеңнің жарты ғасырдан аса жар-қосағы болған Клара Жұмабайқызының естелігіне жүгінсек те: «Түскі үзіліс кезінде топырлаған ақын-жазушы қара шайды біздің үйден ішеді... Жұмекен Нәжімеденов, Асқар Сүлейменов, Меңдекеш Сатыбалдиев, Қадыр Мырзалиев, Қалихан Ысқақов, Сайын Мұратбеков, Мұхтар Мағауин... бәрі бірге жүретін... Әдебиеттегі жаңалықтар, жазылған, жарық көрген шығармалар туралы бір бітіп болмайтын пікірталастармен таңды таңға ұрып, әңгіме соғатын. Әркім өз пікірін дәлелдеп, кейде тіпті қызыл кеңірдек болса да, бір-біріне өкпелеп сырт айналып кеткен ешкімді білмейді екенмін», деп сонау алпысыншы жылдардағы әдеби ортаның ауан-тынысын көз алдыңа әкеледі. Қарап отырып қызығасың. Әдебиет қауымындағы сүттей ұйыған мұндай береке-бірлік қазір арманға айналып кеткендей. Таза әдеби тұрғыдан да. Кісілік әдеп тұрғысынан да. Қысқасын айтқанда, осы екі мағынаны да бойына бірдей сыйдырып тұрған әдеби арман. Сол үшін де күні кешелер әдеби бірліктің, ақындық қолдастықтың қормал ұйытқысы болып жүрген Қадыр Мырза Әлі, Тұманбай Молдағалиев, Сәкен Иманасов сынды аймаңдай ағаларды сағынарымыз да рас. «Жырдағы жалғандықпен мылтықтасқан, жаман жыр жазғанында ақ таяғы арқамда ойнай ма» деп Мұқағалидай алыптардың өзі тайсалып ығынып жүрген Әбділда ақынның Грозный патшадай ашулы, сесті қалпы түсімізге кіреді. Одан да әрідегі Қасымдардың замандас ақын Жақан Сыздықовқа: «Келдің Жақан елуге, Правоң жоқ өлуге!» деп базына тастауынан, «Есілдей есіп жатқан көңілі бар, Сәбеңе өкпелейтін «қай антұрған?!» деп Сәбит Мұқановты қорғауынан, «Қуандық, сен шыққанда шын қуандық, Аялап алдымызға «Арыңды» алдық!» деп ақындар қатарына Қуандық Шаңғытбаевтың қосылғанын сүйіншілеп шаттануынан сол тұстағы ақын-жазушылар сыйластығының біраз жағдайын біле түсетіндейміз. Қисық, қыңыр сөзділер ол кезде де болған, әрине. Бірақ, оларды әдебиеттегі дуалы ауыз ақсақалдар тыйып тастап отырған. «Жиналыста оттаған, сынаймын деп боқтағандарды» тәубесіне келтірген. «Сабыр ойла, саспашы, Тым ертерек таспашы. Бірден Пушкин болмай-ақ, Баймұханша басташы», деп сол Қасымдардың өздері сабасына түсірген. Қаламгерлік ортадағы қамқоршылдық. Қазір ертегідей естіледі. Әбіш Кекілбаевтың Мұқағалидың «Қарлығашым, келдің бе?», Жұмекен Нәжімеденовтің «Менің топырағым» атты жыр жинақтарының жолын ашқан мақалалары, Шерхан Мұртазаның Алтайдан – Оралханды, Атыраудан – Фаризаны, Арқадан – Ақселеуді, Шымкенттен – Шахановты алдыртып әдебиет ағынына салып жіберуі... айта берсе таусылмас осындай адами ізгіліктер де әдеби армандарға айналып бара ма, қалай?! «Сен маған шарфыңды бер, шарфыңды бер!» – деп Күләштай жақсы көрер ақын қарындасына нар Мұқағалидың еркелеуі қандай жарасымды еді. Жарасқан ақынның Ғафудай атақты ағасына һәм басқаларға арнаған эпиграммаларының өзі күні бүгіндері жүректі елжіретеді, ақын мен ақынның арасындағы сый-құрметті, рухани туыстықты білдіреді. Маралтай ақынды Нұрлан Оразалиндей қамқор ағалары жетелеп жүріп бүгінгі биігіне жеткізді. Бұған да сүйінеміз. Қазір осындай өрнекті өнегелерден айырылып, әдеби ортаның әдемі дәстүрлерінен ажырап бара жатқандаймыз. Баяғыда бір облыстық газеттің оспадарлау редакторы айтыпты дейтін: «Осы жұрт Абайды ақын дейді. Әй, не знаю сол Абайды да!» – төбеден тоқ еткізген тантығындай, бас ақынымызды да бас-көзге қарамай төпелеуден тайынбайтын тайқы маңдайлар шыға бастады. «Мұхтарың да, Сәбитің, Жазушы ма Ғабитің? Әбділда мен Тайыр-ай, Ақын боп па, тәйір-ай!» – дейтін әулие Қасым ащы мысқылмен айтқан сөздің кері енді келіп жатқандай. Қазақ ақын-жазушылары бірін бірі мойындаудан, құрметтеуден қалып барады. Әлеуметтік желілерді ақтарып қалсаңыз, қайсыбір ақындардың бір-бірін ғайбаттаған сөздерінен аяқ алып жүре алмайсыз. Өкпе былай тұрыпты, өлімге де қиып жіберуге әзір. Бүйте берсек, әдебиетімізде не қасиет қалмақ? Мұқағали сөзімен түйіндейік: «Ақынды ақын оятпаса болмайды, Ақынды ақын таяқтаса, ол – қайғы. Ақынды ақын сүйемесе болмайды, Ақынды ақын күйелесе, ол – қайғы... Ақынға ақын, ете көрме пенделік! Ақын, ақын! Пенделікті жөнделік!». Бүгінгі бір әдеби арман осы. Һәм жетіңкіремей жатқан әдебиеттің әдебі... Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.03.2019

Кремльді тамсандырған Димаш

24.03.2019

Димашқа өзі бейнеленген қуыршақ сыйға берді

24.03.2019

Маңғыстаулық 40 мың жұмысшы астанамыздың Нұр-Сұлтан болып өзгеруін оң шешім деп бағалады

24.03.2019

Бақыт Сұлтанов елорда атауын өзгерту туралы: Біз барынша үнемді жолды таңдаймыз

24.03.2019

Financial Times басылымы Н.Назарбаевты елдегі геосаяси тұрақтылықтың тірегі деп есептейді

24.03.2019

Bloomberg: Құрметке лайық ақсақал 

24.03.2019

Trend: Назарбаев – қазақ ұлтының батыры

24.03.2019

CNN: Ядролық қарудан бас тартқан көреген көшбасшы

24.03.2019

ШҚО: Көкпекті ауданында кәсіпкер 6 баланың анасына баспана сыйлады

24.03.2019

Глубокое ауданы Наурызды ерекше атап өтті

24.03.2019

Foreign Policy: Ең көреген мемлекет басшысы

24.03.2019

Global Times: Қазақстанның даңқы Назарбаевпен байланысты болған

24.03.2019

А.Мамин Президенттің су тасқыны кезеңіне дайындық жөніндегі тапсырмаларының орындалуымен танысты

24.03.2019

А. Мамин Талдықорған қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуымен танысты

24.03.2019

Алматы облысына жұмыс сапары аясында Асқар Мамин астананы қайта атауға қатысты пікір білдірді

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев «MEDIKER 4K» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

24.03.2019

Димаш Құдайбергеннің Кремльдегі концертінің толық видеосы жарияланды

24.03.2019

Элизабетке ел риза

24.03.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының танкішілері Т-72 танкісінің қару-жарағынан штаттық оқ атуларды өткізді

24.03.2019

Наурызда айтылған бата

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу