Әлемдік қоғамдастық: орын мен бедел

Әлемдік қоғамдастық абстрактілі ұғым емес, оның көшбасшысы – Біріккен Ұлттар Ұйымы. БҰҰ аясында мемлекеттер мен халықтар жаһандық мәселелерді бірлесіп шешу мақсатында әлемдік қоғамдастық құрып отыр. «Әлемдік қоғамдастық» ұғымын алғаш рет ресми түрде 1969 жылы БҰҰ Бас Ассамлеясында сөйлеген сөзінде АҚШ президенті Ричард Никсон қолданған. Ол: «Бүкіл тарихи ғұмырымызда біз бірінші рет әлемдік қоғамдастық болып отырмыз», – деп көрсеткен еді.

Тәуелсіз мемлекет ретінде 1992 жыл­ғы 2 наурызда БҰҰ-ға мүше бо­ла салысымен Қазақстан әлемдік қо­ғам­дас­тыққа өзінің бейбітшіл саясаты­мен ен­у­ге кірісті. Елдің ішкі өмірі эво­лю­­циялық сипаттағы экономикалық ре­ф­о­рмалармен ерекшеленді. Сыртқы сая­сатта Қазақстан барлық мемлекет­термен тең, әділ, өзара пайдалы, пр­агматистік көпвекторлық қағидатты таң­дады. Ұдайы жаңару, реформалау жү­зеге асырылғанымен, елде қауіпті ау­ыт­қулар мен күрмеуі қиын қай­шы­лықтар орын алған жоқ. 

Қазақстан әлемдегі екі алып держа­ва – Ресей мен Қытайдың ортасында тұрғанына қарамастан, әлемдік бас­қа тартылыс нүктелерімен де жақ­сы қатынастар орната алды. АҚШ, Жа­пония, Канада, Оңтүстік Корея, Еуро­одақ мемлекеттері Қазақстанды ст­ра­тегиялық әріптесі, сенімді эко­но­ми­калық және сауда серіктесі ретінде қа­былдай бастады. Себебі, Қазақстан 1997 жылдан бастап әлемдегі даму қар­­қыны жақсы елдердің қатарына ен­­ді. Дүниежүзілік банк мәліметтері бой­­ынша, Қазақстан экономикасы 25 жыл­да 7,4 есеге өсті. Осы уақыт ара­лы­ғын­да сауда тауар айналымы 52 млрд тең­геден 7,3 трлн теңгеге дейін, яғни 141 есеге артты. 

Қазір Қазақстан әлемнің 118 еліне 970 түрлі тауар экспорттайды. Негізгі сау­­да әріптестері Еуроодақ, Ресей, Қы­тай, Азия елдері болып отыр. Сауда, эко­номикалық, мәдени қатынастардың жақ­саруы арқасында Қазақстан 26 шет мемлекетпен әуе байланысын 88 ха­лық­аралық маршрут бойынша орнатып отыр.

Алайда, әлемдік экономикалық тәр­тіптердің ой-шұқырлары көп. Қар­жылық үрдістер де қайшылықтарға то­л­ы. Күрделі құбылыстарды дөп бас­паған мемлекеттер опық жеп жа­тады. АҚШ, Қытай, Жапония, ЕО ел­дері сияқты экономикалық қуат­ты дер­жавалардың өз мүдделерін қор­ғау үшін жүргізіп жатқан түрлі әдіс-әре­кеттерінің де әлемдік қай­шы­лық­тар­ды қиындата түсетіні ақиқат. Басым дер­жавалардың эгоистік мүдделері әлем­дік экономикалық-қаржылық дағ­дар­ыс­т­ар циклының ХХІ ғасыр басында 3 мәрте қайталануына себеп бол­ды. Қазақстан Үкіметі осы қиын ла­­биринттер­ден ел экономикасын аман алып шығуға тырысып бағуда. 

Сарапшылар Қазақстанның мұнай, газ, түсті металл экспорттауы саяс­а­тын біржақты, жеткіліксіз деп ба­ға­лап отыр. Мәселе, экономиканы әр­та­раптандыруға келіп тірелді. Ел­басы Нұр­сұлтан Назарбаевтың табанды тап­сыр­маларының арқасында экономиканы әртараптандыру шаралары белсенді жүргізіле бастады. Соңғы 10 жылда 800 жаңа кәсіпорын салынып, бұрын өндірілмеген 500 жаңа тауар мен өнім шығарылуда. Индустрияның өндіруші сек­торындағы еңбек өнімділігі 60 пайызға өскен. Қарап отырсақ, елдің ішкі экономикалық дамуына әлемдік экономикалық ахуалдағы өзгерістер тікелей әсер ететінін байқаймыз.

Қазақстан осындай әлемдік қау­іп­тер мен қатерлерге жауап беруге қа­б­і­леттілік көрсетуінің арқасында әле­м­­­дік қоғамдастық алдындағы өзі­нің абы­­ройлы орнын ала бастады. Бәсе­ке­лестік әлемдік қатынастардың негізгі үрдістерінің біріне айналды. Оған жауап беру үшін елдің ішкі экономикалық және әлеуметтік қуаттары үнемі артып отыруы керек. Ал ішкі дамудың тиімділігі мемлекеттің әлемдік озық үлгілерді қоғамның барлық салаларында қабылдауға ашық болуына бай­ланысты. Төртінші индустриалық ре­во­люция әлемдік экономикалық тәр­тіптерге қандай өзгерістер әкеледі. Де­мек, дамыған елдерде болуға тиіс­ті жаңалықтарды Қазақстан білуі, қа­бы­л-
дауы және өмірге, өндіріске енгізуі маңызды. 

Әрине, төртінші индустриалық рево­люция енді басталды. Жаңа даму ке­зеңі туралы алғаш рет 2011 жылы Ганно­вердегі өндірістік көрмеде ай­тылған болатын. Әлемнің бәсекеге қа­бі­л­етті елдері өндірістің, техниканың, ғы­лым­ның және ақпараттың дамуындағы жа­­ңа кезеңге сәйкес келетін экон­о­ми­ка­лық құрылымдарды жасауда жа­ңа дү­ниетаным қалыптастыруда. Қа­зақ­стан халқы осы үрдістерден қалып қой­мауы тиіс. 

Сайын Борбасов, 
саяси ғылымдар 
докторы, 
профессор 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

27.05.2017

Қостанайға жаңа вагондар келді

27.05.2017

БҚО-да экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің көшпелі отырысы өтті

27.05.2017

Павлодарда шіркейлерге қарсы жұмыс қолға алынды

27.05.2017

Еліміздің барлық аймағында ауа райы тұрақсыз болады

27.05.2017

Қанат Ислам қарсыласын ұпай санымен жеңді

27.05.2017

Жанқош Тұраров мексикалық боксшыны нокаутқа түсірді

26.05.2017

Астанада «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» атты форум өтті

26.05.2017

Премьер ТМД елдері үкімет басшылары кеңесінің отырысына қатысты

26.05.2017

Мадрид конференциясы Астана процесі нәтижелерін жоғары бағалады - СІМ

26.05.2017

«Ұлы дала» II форумы аясында шетелдік ғалымдар құнды ойларымен бөлісті

26.05.2017

Солтүстік Қазақстанда әкім әкесіне заңсыз субсидия алып берген

26.05.2017

Алтай Көлгінов: Біз биыл «Алаш» музейін ашамыз

26.05.2017

Түркі тілінің халықаралық мәртебесі туралы мәселе қозғалды

26.05.2017

Ұлытауды ұлықтау жұмыстары басталды – Ерлан Қошанов

26.05.2017

Жандос Асанов: Түркі тілдерін зерттеу – ТүркПА-ның назарындағы мәселе

26.05.2017

Жансейіт Түймебаев: Елдік мүддедегі есебіміз түгенделе түсуде

26.05.2017

Манзур Хусейн Сумро: «Біз өз құндылықтарымыздан ажырамауымыз керек»

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу