Ақ металлдың әлемі

Осыдан 150 жылдай уақыт бұрын адамдар алюминийді түсіне қарап күміске балаған екен. Сол тұста бұл металл алтыннан да қымбат саналған көрінеді. Үшінші Наполеон өз байлығы мен құдыретінің белгісі ретінде алюминийден қасық, кесе, табақ секілді ыдыс-аяқ жасатады. Үстел басында оларды ерекше мәртебенің белгісі ретінде императордың өзі және оның отбасы мүшелері мен құрметті қонақтар ғана пайдаланады. Басқаларына күміс пен алтынан жасалынған сервистік жиһаздар ұсынылады екен.
Егемен Қазақстан
18.04.2017 749

Қарқынды дамыған сала

Қазіргі күні алюминий – әлемде ең кеңінен таралған металдардың бірі. Пайдаланылу көлемі жағынан ол барлық металдар арасынан болаттан кейінгі екінші орынға шығып отыр. Ұшақ пен автокөлік өнеркәсібінің қарқынды дамуы мен қалалар құрлысының күшеюі, энергетикалық құралдар өнеркәсібінде көп жағдайда мыстың орнын алюминийдің басуы бұл қанатты металды адамзаттың ең басты қажеттіліктерінің біріне айналдырды. Бұған жер қыртысында алюминий алуға болатын боксит кен орындарының көбірек кездесуі де себеп болды. Сарапшылардың пікірінше, күміс түстес бұл ақ металл ХХІ ғасырдың ең конструктивті материалдарының бірі ретіндегі өз орнын алдағы уақытта да нығайта бермек.

Әлемде алюминий өнеркәсібінің қарқынды дамуын мына цифрлардан анық байқаймыз.

1854-1890 жылдар аралығында Жер шарында барлығы 200 тоннаға жуық алюминий өндірілген екен. Сонан кейінгі 10 жылдың ішінде бұл көрсеткіш 140 есе өсіп, 28 мың тоннаны құрап шыға келеді. 1930 жылға дейін тағы да 10 есе өсіп, 270 мың тоннаны құрайды. Ал ХХ ғасырдың ортасында, яғни мұнан кейінгі жиырма жыл ішінде алюминий өндірісінің көлемі 1 миллион тоннаға жетеді. Бұл көрсеткіш 1973 жылға дейін тағы он еселеніп, 10 миллион тонна болады. Ал қазір 60 миллион тоннаны құрап отыр. Яғни соңғы қырық жылдан астам уақыттың ішінде алюминий өндірісі мен оны тұтыну деңгейі тағы да 6 есе өскен.

Сонымен алюминий адамзат қоғамында соңғы 150 жыл ішінде барынша белең алған индустрияландыру, урбанизация үдерістері мен техникалық прогресстің бөлінбес бөлшегіне айналды. Сарапшылардың пікірінше, әлемдік алюминий нарығы алдымыздағы он жылдың ішінде тағы да 60-70 пайызға өсуі тиіс.

Адамзат өз дамуының алғашқы ғасырларында тастан жасалған құралдарды пайдаланғандықтан ол кезең тас дәуірі деп аталды. Сонан кейін қола дәуірі келді. Оның басты заттары мыс пен қалайы болды. Ал қазіргі кезді темір дәуірі деп айта аламыз. Өйткені өндіріс пен тұрмыста темірдің араласпайтын жері жоқ. Ғалымдар мен сарапшылардың пікірінше, алдағы уақытта оның орнын алюминий басуы тиіс.

«Ерте ме, кеш пе алюминий ағашты да алмастыратын болады. Бұл неткен үлкен байлық еді. Барлық жерде алюминий және алюминий» деп жазған еді орыс философы әрі жазушысы Н.Чернышевский 1863 жылы өзінің «Не істеу керек?» атты кітабында. Ғалымның осы көрегендік болжамы қазір жүзеге асу үстінде.

Алюминийдің ең үлкен қасиеті оның жеңілдігі мен беріктігінде Сондықтан да оған «қанатты металл» деген ат берілген. Бұл металдың тағы бір басты қасиеті ол табиғатта молынан кездеседі. Жер қыртысының 8,8 пайызы алюминийден тұрады. Былайша айтқанда, алюминий дегеніңіз біздің аяғымыздың астында жатыр. Ол, әсіресе ылғалды өңірлердің топырағында молынан шоғырланған. Бірақ таза алюминийдің өзін дайындау технологиясының күрделілігі, энергияны көп қажет ететіндігі, осыдан барып бағаның қымбат болатындығы оны молынан өндіру ісіне тұсау салып келеді. Әйтпесе, алюминий көп жағдайда болаттың, басқа да темір түрлерінің орнын айырбастаған болар еді.

Ірі өндірушілер кімдер?

Алюминий өндіру үшін ең алдымен боксит кенін қазып алып, оны глиноземге, яғни алюминий тотығына айналдыру керек. Мұнан кейін ол алюминий зауыттарына жөнелтіліп, сол жерден дайын металл күйінде шығарылады. Алюминийді металға өңдеу онша жеңіл іс емес. Сондықтан алюминий зауыттары негізінен дамыған елдерде және Қытай, Үндістан секілді қарқынды дамып келе жатқан елдерде шоғырланған.

Алюминийдің әлемдік ірі өндірушілері, әдетте, құрамына боксит кеніштері мен глинозем зауыттарын қамтыған тігінен интеграцияланған холдинг ретінде әрекет етеді. Бұл оларды шикізатқа тәуелділіктен және шикізат бағасының құбылуынан қорғайды. Ал шағын өндірістер шикізатты сырттан жеткізушілерден сатып алатындықтан олардың жағдайы тұрақты бола бермейді.

Алюминий рыногындағы баға басқа металдарға қарағанда тұрақтылығымен сипатталып келеді. Соңғы 30 жылдың ішінде ол тек 2008 жылы рекордтық деңгейге жетіп, тоннасына 3000 долларға дейін шарықтады. Осы кезде алюминий көп өндірілді де 2009 жылы 1370 долларға дейін құлдырап кетті. Осы кезде өндірісте дағдарыс орнығып, баға қайта қалпына келді. Қазіргі күні алюминийдің әлемдік биржалардағы бағасы шамамен тоннасына 1900 доллардың айналасында қалыптасуда.

Қазақстанның ірі жетістігі

Қазақстандағы алюминий өндірісі Ресейден кейінгі екінші орынды тұрақты түрде иеленуде. Бұған еліміздегі боксит кен орындарының молдығы ықпал етуде. Олар негізінен еліміздің солтүстік өңірінде, соның ішінде Торғай даласында шоғырланған. Инвестициялар және даму министрлігі Геология және жер қойнауларын пайдалану комитетінің мәлімдеуінше, еліміздегі алюминий (боксит) қоры 809 миллион тонна деп бағаланып отыр. Жылына, шамамен алғанда 5-6 миллион тонна боксит өндіріледі деп артығымен есепке алғанның өзінде бұл қор бізді әлі кемінде 100 жыл бойы қанатты металмен қамти алады.

Тәуелсіздік жылдарында еліміздегі алюминий өндірісі глинозем дайындау деңгейінде ғана қалыптасты. Торғай бокситі Павлодардағы алюминий зауытына жеткізілетін де сол жерде глиноземге айналдырылатын. Мұнан әрі ол Ресейге жөнелтіліп, сол жақтан таза алюминий алынатын. Қазақстанда алюминий өндірісін құру Елбасымыздың үлкен армандарының бірі болды. Бұл арманға 2007 жылы қол жеткізілді. Осы жылдың 12 қаңтарында Павлодарда салынған электролиз зауытын Елбасының өзі іске қосты. Сөйтіп, Қазақстан тарихында алғашқы алюминий алынды. Бұл елімізде алюминий алудың толық циклі қалыптасып, түсті металдар өндірісінің жаңа кластері пайда болды деген сөз.

Кезең-кезеңмен салынған Қазақстан электролиз зауыты өз өндірісін жылдан жылға арттыра түсуде. Өткен жылы ол тағы да рекордтық көрсеткішке қол жеткізіп, 235 мың тонна бастапқы алюминий өндірді. Бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 14 мың тоннаға артық. Зауыттың жобалық қуаты 250 мың тоннаны құрайды. Осындай жетістіктердің нәтижесінде жаңа өндіріс орнында 2600 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Алдағы уақытта алюминий қосындыларын алу және олардан бұйымдар жасап шығару ісі қолға алынған. Яғни зауыт қасынан жаңа өнеркәсіп орындары бой көтеретін болады.

Зауыттың өнімінің 90 пайызға жуығы экспортқа бағытталады. Оны Ресей, Украина, Беларусь, Қытай, Өзбекстан кәсіпорындары тұтынады.

Тәуелсіз Қазақстанда алюминий кластерінің пайда болуы нәтижесінде еліміздің әлемдік рыноктағы орны жыл өткен сайын нығайып келеді. Алдымыздағы алюминий дәуірі Қазақстанның оң жамбасына дөп келетіні сөзсіз.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.12.2017

БҚО Бөрлі ауданында Тәуелсіздік күніне орай бірнеше нысан ашылды

16.12.2017

АҚШ елшісі қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтады (видео)

16.12.2017

Қостанайда бірінші коммуналдық қызмет орталығы ашылды

16.12.2017

Қызылордада мемлекеттік наградалар табыс етілді

16.12.2017

ОҚО-да медицина қызметкерлерінің аллеясы ашылды

16.12.2017

Шымкенттегі кондитерлік фабрика жаңа өндірістік желісі арқылы 200 т өнім шығарған

16.12.2017

Google қазақстандықтарды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

16.12.2017

Рух

16.12.2017

Павлодарда бүлдіршіндер арасында асық ойнаудан жарыс өтті

16.12.2017

Шығыста «Біз­дің жетістіктер – біздің елге» ат­ты ак­ция өтіп жатыр

16.12.2017

Көкшетауда «Алаш мұраты – Тәуелсіз Қазақ елі» атты ақындар мүшәйрасы өтті

16.12.2017

Журналист Бекболат Әдетов Талғар ауда­­нының құрметті азаматы атанды

16.12.2017

Қазақ – қашанда қазақ!

16.12.2017

Көсегемізді көгерткен Көкарал

16.12.2017

«Метель» операциясынан бір күн бұрын...

16.12.2017

СҚО-да жеке кәсіпкер 80 адамды жұмыспен қамтамасыз етті

16.12.2017

Біржан елінің байрағы биіктеді

16.12.2017

Инновациялық кәсіпорында жаңа өнімдер қатары молая түсуде

16.12.2017

Ақтөбеде офтольмологиялық орталық ашылды

16.12.2017

Өскеменде 22 мектепке жаңа автобус берілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Жасампаз жылдар жылнамасы

Әйгілі Уинстон Черчилльдің «Та­рих біз туралы жақсы айтатын бо­ла­ды, себебі оны өзіміз жазамыз» де­ген сө­зі бар екен.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу