Ардың жолы – таза жол

Қазір өте тез тарайтын жаңалықтардан пара алғандар, қазынаның қар­­жы­сына қол салғандар, дүниенің соңына түсіп алаяқтықпен ай­на­­лы­сқандар туралы күн құрғатпай естіп-көріп отырамын. Атақ­т­ы уни­вер­ситеттерден білім алған, сыртқы келбетінде де, білі­мін­д­е де мін жоқ жап-жас жігіттердің осындай ісіне қарның аша­ды. «Баласы көкпарға шапса, үйде отырып әкесі тақымын қы­са­ды» деген, өзің қызмет істеген мектепте оқыған, өзің сабақ бер­ген оқу­шылар өмірде жетістіктерге жетіп, биікке көтеріліп жатса «ха­лық­тың баласы» деп кәдімгідей қуанасың. Ал лауазымдық қыз­мет­те отырған олардың жаман аты шықса, ұяттан қабырғаң қа­йыс­қан­дай болады. Мұндай көңіл-күй барлық ұстаздың басынан өтіп жатады.

12.04.2017 776

Әбу Насыр әл-Фараби бабамыз «Адам­ның әуел бастан тоқымашы немесе хатшы бо­лып тумайты­ны сияқты, қайырымдылық пен жаман қылық та адамға әуел бастан жа­р­а­­тылысынан дарымайды» деп, тәрбиенің адам өміріндегі зор ма­ңы­зын меңзеген екен. Сөз басын тәр­биеден бастауымыз тегін емес. Жақында ғана Қостанай қала­­сын­да­ғы Алтынсарин мемо­риал­­дық музейінің қыз­мет­кер­лері ұйым­дас­тырған «Жаның да, тә­нің де таза болсын!» атты дөң­гелек үстел отырысына қатыс­тым. Ұлы педа­гог­тің «Таза бұлақ» әңгімесінің желі­сімен өрбі­ген пікір алмасуда мен де өз ойым­ды білдірдім. Ыбырай айт­­қан тазалықтың астарында ар-ұж­дан­ның кіршіксіздігі, адам­ның рухани әлемінің сұлулығы жатқанын сөз еттім. Қандай лауа­зым иесі болса да ру­хани бай бо­лып, адамдықты ту етіп ұс­та­са, бү­гінгі қоғам үшін жегі құрт­тай қауіп­ке айналған сыбай­лас жем­қор­­лық та асқынбас еді. Бар­ша­­мыз баланы рухани бай етіп тәр­бие­­ле­у-

дің маңыздылығы жөнінде біле­міз және жегі кеселдің білім беру саласынан аулақ болуын тілейміз.

Ұлы ағартушы Ыбырай небәрі 22 жа­сында «Шәкірттерімнің адам­гер­шілі­гі­не ықпал жасау үшін, келешекте олар­дың парақор болып кет­пеуі үшін бар кү­шімді салып әре­кет етудемін» деп ж­а­­зып­ты. «Адам­гершілік» пен «пара­қор» сө­з­дерінің мағыналық жағы­на­н бір-бі­ріне жа­наспайтыны секілді бола­шақ ағар­тушы жас та болса, парақор адамнан ешқандай жақ­­сыл­ық күтуге болмайтынын ескерт­кен. Ыбырай бабамыздың жемқор­лар­ды жек көріп, қоғам үшін қауіп­ті құ­бы­лысқа қарсы тұрғанын оның хат­тарындағы жолдар да ай­ғақ­та­йды. Ол «Бас-аяғы 10 жыл ішінде миллионер бай болған, оған дейін ешнәрсесі болмаған, осы елдің күшті жемқорлары­ның бірі олардың істеп жүргендерін менің жаратпайтындығымды біліп қалды. Сондықтан ол мені бұл ара­дан қуып жіберудің ама­лын істеп жүр», деп жазады. Осы­лайша ісімен де, «Кө­ңі­лің­ді, бойыңды осы бұлақтай таза ұста, кө­ңілің сол рәуішті сыртқа ашық көрі­ніп тұрсын» деген сөзімен де ұлы ағартушы адамгершіліктің бас­тауында ар тазалығы, адамның руха­ни дүниесінің кіршіксіздігі тұр­ғанын көрсетіп кетті.

Ы.Алтынсарин өнегесінен, оның тәрбие жөніндегі тағылы­мын айтуымыз тегін емес. Тәрбие қай за­манда да, қай қоғамда да өзек­­­ті­лі­гін жойған жоқ. Адам­­гер­ші­лік бол­маса, соңы қылмыс­пен аяқ­­т­а­­ла­тын жаман әдеттер ұлт­тың да та­мы­рын суалтады. Қо­ғам­ды жем­­қор­­лық пен имансыз­дық жа­й­­ла­ған кез­де қай саладан да бәсе­ке­ге қ­а­­­бі­леті нашарлайтын ұлт­ты жа­һан­дану жалмап қоймай ма деген қауіп көңілді күпті етеді. Пе­дагог-ға­лым­дардың елімізде білім беру сала­сын­­да жақсы жетіс­тіктерге қол жет­кізу­ге ден қойы­лады да, жастарға ру­ха­ни-адамгер­шілік тәрбие беруге жет­кі­­лікті көңіл бөлінбейді, деуі де қа­зір­гі оқу-тәрбие ісінің әлсіз тұсын көр­­се­тіп тұр. Әйтсе де бұл тәр­бие­ші­лер­дің, жалпы жұрт­шы­лықтың жа­най­қайына айналмай тұрғаны өкініш­ті-ақ. Заман талаптарымен үн­де­се әре­кет жасау­ға құлықсыз секілдіміз.

Иә, адамгершіліктің маңызды құрам­дас­тарының бірі – ар таза­лығы. Осы орайда Шәкәрімнің «Ақ жолдан айнымай, Ар сақ­та» де­ген өсиет сөзі ойға оралады. Күн тәр­­ті­­бін­дегі көкейкесті мәсе­ле сыбайлас жем­­қорлықпен күрес­ті Мемлекеттік қыз­мет және сы­бай­ластыққа қарсы іс-қи­мыл агенттігіне, құқық қорғау орган­да­рына теліп қойғандаймыз. Әйт­песе, күн сайын дерлік бұқара­лық ақпарат құрал­да­рында ай­тылып та, жазылып та жатқан жем­қор­лық көрі­ністеріне көз жұма қарамас едік, тіпті бойымыз үйреніп бара жат­қан­дай?.. Адами капитал сапа­сын жақ­сарт­у-

­ға жауапты білім сала­сы қыз­мет­керлері осы тақы­рып­қа арнайы көңіл бөліп, жүй­е­лі

жұ­мыс іс­тегендері жөн-ақ. Бүгінде «Мәң­­гі­лік Ел» құндылықтары негі­зін­де оқы­­ту мен тәрбиелеудің бір­­тұ­тас­ты­ғын қам­тамасыз ету қа­жет­­ті­лігі күн тәртібінде тұр­­ға­ны бел­гілі. Қазақстандық пат­рио­­тизм­ге тәрбиелеу тұжы­рым­дама­с­ын әзір­леп, ұлтжандылықты дамы­туға ба­са көңіл бөлу көз­делуде. Біреу­дің ала жібін атта­мау, жасаған жақ­сылы­ғың­ды мін­дет­сінбеу, көр­сет­кен кө­ме­гің­нің қай­тарымын қала­мау, жеке пай­­даны қуып, өз мүддесін бәрі­­нен жоғары қоймау секілді қа­­ра­­пайым ұғымдарды балаға от­­ба­сын­да ұғындырып, кейін бұл тұр­­ғы­дағы тәлім-тәрбиені бала­бақ­ша, мектеп, өзге де оқу орын­дарында үзбей жалғастырар бол­сақ, қо­ғам­ды жегі­дей жеген індеттің беті қай­тары хақ. Хакім Абайдың сөзімен ай­тар болсақ, пайда ойла­май, арды ой­лай­тындар қатары қа­лың­дар еді. Көр­некті педагог В.А.Су­хо­м­лин­ский «Жаман­дық­тың үлкені – пайдакүнемдік. Пайда қуған адам шыншыл да, прин­ципшіл де, ержүрек те, өз парызына адал да бола алмай­ды» деген екен. Шы­нын­да да, пайда қуған, жеке ба­сы­ның қамын күйт­теп, тек қал­та­сын қалыңдатуды көз­­деген адам­нан ешқан­дай жақсылық кү­ту­ге бол­масы анық. Олай болса, Елбасы Н.Назар­бае­в­тың «Қазақстанның үшінші жаң­ғы­руы:жаһандық бә­се­кеге қабілеттілік» ат­ты Жол­дауын­дағы бес басымдықтың бі­рі – адами капитал сапасын жақсарту ба­ғытында өскелең ұрпаққа рухани-адам­гер­ші­лік тәрбие берудің ықпалды да ұтымды жол­дарын ойластырып, жүйелі жүргізуге мектеп, ата-ана ғана емес, қоғам, ел болып жұмылайық дегім келеді.

Пиалаш СҮЙІНКИНА,
Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері
ҚОСТАНАЙ

КОЛУМНИСТЕР

Гүлзейнеп Сәдірқызы,

Ең ауыр күнә

Ана құрсағындағы шара­на­ның 18 күнде жүрегі соғып, 8 апта­да айналасындағы тір­ші­л­ікті се­зе бастайды екен. Ал 12 апта­да саусағын сорып, ба­сын қимылдатады. Міне, сол кеу­де­сі­не жан бітіп, адам кейпіне келген шақалақ өзіне келе жатқан қау­іпті, жасалатын қиянатты сез­генде жиырылып қарсылық көр­сететін көрінеді. Демек, әйел ағ­­засында жүріп жатқан табиғи қа­лыпты күшпен бұзып, баланы жасанды жолмен алдыртып тас­тау әйел үшін құдай алдында күнә, адам алдында қылмыс де­се де болғандай. Өйткені, Ис­лам дінінде кісі өлтіру ең ауыр кү­нә болып есептеледі. Ал ана құр­са­ғындағы кеудесінде жаны бар шарананы кесіп, бөлшектеп алып тастау ауыр күнәға жатпай ма?..

Самат МҰСА, «Егемен Қазақстан»

Ұлттарды ұйыстырудың ұтымды үлгісі

1995 жылғы 1 наурызда Мемле­кет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру туралы Жарлыққа қол қойды. Сөйтіп, Президент жанынан басты міндеті мемлекет пен азаматтық қоғам институттары арасындағы әріптестік негізінде этностар мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету, тиімді этносаралық іс-қимыл жүргізу, біртұтас саяси, құқықтық, мәдени орта қалыптастыру болып белгіленген жаңа консультативті-кеңесші орган құрылды.

Айбын ШАҒАЛАҚ, "Егемен Қазақстан"

​Елбасы һәм елдік жобалар

Ғасырға бергісіз осы 25 жылдың ішінде біз санамыздағы «сарысулардан» арылып, еңсемізді тіктедік, елдігіміздің іргесін бекіттік. Отарлық саясат құрдымға жібергісі келген ұлттық құндылықтарымызбен қау­ыштық. Дініміз бен діліміз қайта жаң­ғырды. Тағдыр жазуымен түрлі кезеңдерде киелі Қазақ жеріне келіп тұрақтаған ұлыстардың ынтымақ-бір­лігі нығайып, біртұтас халық ретінде қалыптасуға бет алды. Оның бүгінгі айқын көрінісі – Елбасының Мәңгілік Ел идеясының Қазақстан қоғамы тарапынан дұрыс қабылдануы және осы мұрат жолында ұйыса бастауы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

​Тарих кені – туған жер

«Қазағымның көп тарихы Көк­шеде, қаланып тұр Оқжетпестей текшеге»... Осыдан біраз жылдар бұ­рынғы бір өлеңімізде осылай деп­піз. Шын мәнінде де Көкшетау халқымыздың кенен тарихы қат­пар­ланған қасиетті жерлерінің қа­тарынан ойып тұрып орын алатынына сөз бар ма?

Алдан СМАЙЫЛ, жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

​Ұлтты танып болдық па?

Өткен 25 жылдың ішінде дамыған елдердің үлгісінде технологиялық трансфертті жүзеге асырдық. Алыс-жақын мемлекеттермен экономикалық қарым-қатынастарды реттедік. Осы үдерістерді қорытындылаған ғылыми орталықтар Қазақстанда экономиканы нарыққа көшіру үрдісі аяқталды деп отыр. Яғни, ендігі кезекте әлеуметтік-рухани, адами-шығармашылық мұрат­тарды сол экономика арқылы баянды етуді шұғыл қолға алу керек.

Пікірлер(0)

Пікір қосу