Ардың жолы – таза жол

Қазір өте тез тарайтын жаңалықтардан пара алғандар, қазынаның қар­­жы­сына қол салғандар, дүниенің соңына түсіп алаяқтықпен ай­на­­лы­сқандар туралы күн құрғатпай естіп-көріп отырамын. Атақ­т­ы уни­вер­ситеттерден білім алған, сыртқы келбетінде де, білі­мін­д­е де мін жоқ жап-жас жігіттердің осындай ісіне қарның аша­ды. «Баласы көкпарға шапса, үйде отырып әкесі тақымын қы­са­ды» деген, өзің қызмет істеген мектепте оқыған, өзің сабақ бер­ген оқу­шылар өмірде жетістіктерге жетіп, биікке көтеріліп жатса «ха­лық­тың баласы» деп кәдімгідей қуанасың. Ал лауазымдық қыз­мет­те отырған олардың жаман аты шықса, ұяттан қабырғаң қа­йыс­қан­дай болады. Мұндай көңіл-күй барлық ұстаздың басынан өтіп жатады.

Егемен Қазақстан
12.04.2017 863

Әбу Насыр әл-Фараби бабамыз «Адам­ның әуел бастан тоқымашы немесе хатшы бо­лып тумайты­ны сияқты, қайырымдылық пен жаман қылық та адамға әуел бастан жа­р­а­­тылысынан дарымайды» деп, тәрбиенің адам өміріндегі зор ма­ңы­зын меңзеген екен. Сөз басын тәр­биеден бастауымыз тегін емес. Жақында ғана Қостанай қала­­сын­да­ғы Алтынсарин мемо­риал­­дық музейінің қыз­мет­кер­лері ұйым­дас­тырған «Жаның да, тә­нің де таза болсын!» атты дөң­гелек үстел отырысына қатыс­тым. Ұлы педа­гог­тің «Таза бұлақ» әңгімесінің желі­сімен өрбі­ген пікір алмасуда мен де өз ойым­ды білдірдім. Ыбырай айт­­қан тазалықтың астарында ар-ұж­дан­ның кіршіксіздігі, адам­ның рухани әлемінің сұлулығы жатқанын сөз еттім. Қандай лауа­зым иесі болса да ру­хани бай бо­лып, адамдықты ту етіп ұс­та­са, бү­гінгі қоғам үшін жегі құрт­тай қауіп­ке айналған сыбай­лас жем­қор­­лық та асқынбас еді. Бар­ша­­мыз баланы рухани бай етіп тәр­бие­­ле­у-

дің маңыздылығы жөнінде біле­міз және жегі кеселдің білім беру саласынан аулақ болуын тілейміз.

Ұлы ағартушы Ыбырай небәрі 22 жа­сында «Шәкірттерімнің адам­гер­шілі­гі­не ықпал жасау үшін, келешекте олар­дың парақор болып кет­пеуі үшін бар кү­шімді салып әре­кет етудемін» деп ж­а­­зып­ты. «Адам­гершілік» пен «пара­қор» сө­з­дерінің мағыналық жағы­на­н бір-бі­ріне жа­наспайтыны секілді бола­шақ ағар­тушы жас та болса, парақор адамнан ешқандай жақ­­сыл­ық күтуге болмайтынын ескерт­кен. Ыбырай бабамыздың жемқор­лар­ды жек көріп, қоғам үшін қауіп­ті құ­бы­лысқа қарсы тұрғанын оның хат­тарындағы жолдар да ай­ғақ­та­йды. Ол «Бас-аяғы 10 жыл ішінде миллионер бай болған, оған дейін ешнәрсесі болмаған, осы елдің күшті жемқорлары­ның бірі олардың істеп жүргендерін менің жаратпайтындығымды біліп қалды. Сондықтан ол мені бұл ара­дан қуып жіберудің ама­лын істеп жүр», деп жазады. Осы­лайша ісімен де, «Кө­ңі­лің­ді, бойыңды осы бұлақтай таза ұста, кө­ңілің сол рәуішті сыртқа ашық көрі­ніп тұрсын» деген сөзімен де ұлы ағартушы адамгершіліктің бас­тауында ар тазалығы, адамның руха­ни дүниесінің кіршіксіздігі тұр­ғанын көрсетіп кетті.

Ы.Алтынсарин өнегесінен, оның тәрбие жөніндегі тағылы­мын айтуымыз тегін емес. Тәрбие қай за­манда да, қай қоғамда да өзек­­­ті­лі­гін жойған жоқ. Адам­­гер­ші­лік бол­маса, соңы қылмыс­пен аяқ­­т­а­­ла­тын жаман әдеттер ұлт­тың да та­мы­рын суалтады. Қо­ғам­ды жем­­қор­­лық пен имансыз­дық жа­й­­ла­ған кез­де қай саладан да бәсе­ке­ге қ­а­­­бі­леті нашарлайтын ұлт­ты жа­һан­дану жалмап қоймай ма деген қауіп көңілді күпті етеді. Пе­дагог-ға­лым­дардың елімізде білім беру сала­сын­­да жақсы жетіс­тіктерге қол жет­кізу­ге ден қойы­лады да, жастарға ру­ха­ни-адамгер­шілік тәрбие беруге жет­кі­­лікті көңіл бөлінбейді, деуі де қа­зір­гі оқу-тәрбие ісінің әлсіз тұсын көр­­се­тіп тұр. Әйтсе де бұл тәр­бие­ші­лер­дің, жалпы жұрт­шы­лықтың жа­най­қайына айналмай тұрғаны өкініш­ті-ақ. Заман талаптарымен үн­де­се әре­кет жасау­ға құлықсыз секілдіміз.

Иә, адамгершіліктің маңызды құрам­дас­тарының бірі – ар таза­лығы. Осы орайда Шәкәрімнің «Ақ жолдан айнымай, Ар сақ­та» де­ген өсиет сөзі ойға оралады. Күн тәр­­ті­­бін­дегі көкейкесті мәсе­ле сыбайлас жем­­қорлықпен күрес­ті Мемлекеттік қыз­мет және сы­бай­ластыққа қарсы іс-қи­мыл агенттігіне, құқық қорғау орган­да­рына теліп қойғандаймыз. Әйт­песе, күн сайын дерлік бұқара­лық ақпарат құрал­да­рында ай­тылып та, жазылып та жатқан жем­қор­лық көрі­ністеріне көз жұма қарамас едік, тіпті бойымыз үйреніп бара жат­қан­дай?.. Адами капитал сапа­сын жақ­сарт­у-

­ға жауапты білім сала­сы қыз­мет­керлері осы тақы­рып­қа арнайы көңіл бөліп, жүй­е­лі

жұ­мыс іс­тегендері жөн-ақ. Бүгінде «Мәң­­гі­лік Ел» құндылықтары негі­зін­де оқы­­ту мен тәрбиелеудің бір­­тұ­тас­ты­ғын қам­тамасыз ету қа­жет­­ті­лігі күн тәртібінде тұр­­ға­ны бел­гілі. Қазақстандық пат­рио­­тизм­ге тәрбиелеу тұжы­рым­дама­с­ын әзір­леп, ұлтжандылықты дамы­туға ба­са көңіл бөлу көз­делуде. Біреу­дің ала жібін атта­мау, жасаған жақ­сылы­ғың­ды мін­дет­сінбеу, көр­сет­кен кө­ме­гің­нің қай­тарымын қала­мау, жеке пай­­даны қуып, өз мүддесін бәрі­­нен жоғары қоймау секілді қа­­ра­­пайым ұғымдарды балаға от­­ба­сын­да ұғындырып, кейін бұл тұр­­ғы­дағы тәлім-тәрбиені бала­бақ­ша, мектеп, өзге де оқу орын­дарында үзбей жалғастырар бол­сақ, қо­ғам­ды жегі­дей жеген індеттің беті қай­тары хақ. Хакім Абайдың сөзімен ай­тар болсақ, пайда ойла­май, арды ой­лай­тындар қатары қа­лың­дар еді. Көр­некті педагог В.А.Су­хо­м­лин­ский «Жаман­дық­тың үлкені – пайдакүнемдік. Пайда қуған адам шыншыл да, прин­ципшіл де, ержүрек те, өз парызына адал да бола алмай­ды» деген екен. Шы­нын­да да, пайда қуған, жеке ба­сы­ның қамын күйт­теп, тек қал­та­сын қалыңдатуды көз­­деген адам­нан ешқан­дай жақсылық кү­ту­ге бол­масы анық. Олай болса, Елбасы Н.Назар­бае­в­тың «Қазақстанның үшінші жаң­ғы­руы:жаһандық бә­се­кеге қабілеттілік» ат­ты Жол­дауын­дағы бес басымдықтың бі­рі – адами капитал сапасын жақсарту ба­ғытында өскелең ұрпаққа рухани-адам­гер­ші­лік тәрбие берудің ықпалды да ұтымды жол­дарын ойластырып, жүйелі жүргізуге мектеп, ата-ана ғана емес, қоғам, ел болып жұмылайық дегім келеді.

Пиалаш СҮЙІНКИНА,
Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері
ҚОСТАНАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

28.05.2017

Қытайда және Түркияда жер сілкінді

28.05.2017

Қостанайда «Қоғамдық омбудсмен» жұмысын бастады

27.05.2017

Боксшы Фируза Шәріпова кезекті жеңісіне қол жеткізді

27.05.2017

Гарри Поттер жайлы кітаптар қазақ тіліне аударылуы мүмкін

27.05.2017

Қанат Исламның келесі қарсыласы кім болуы мүмкін?

27.05.2017

Дзюдошы Максим Раков Азия чемпионы атанды

27.05.2017

ШҚО денсаулық сақтау басқармасына жаңа басшы тағайындалды

27.05.2017

Назарбаев университетінің алғашқы докторларына дипломды Елбасы тапсырды

27.05.2017

Елбасы мемлекет қайраткері Мырзатай Жолдасбековті мерейтойымен құттықтады

27.05.2017

Өскемендік азамат Астанаға жаяу аттанып кетті

27.05.2017

Қарағандыда қызмет барысында қаза болған жандарға арналған мемориалдық тақта орнатылды

27.05.2017

ОҚО-да «Қазақстанның үздік тауары» байқауының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Елбасы: «Болашақ» қаржысын Назарбаев университетіне бағыттау керек

27.05.2017

Мемлекет басшысы Назарбаев университетінің түлектерін құттықтады

27.05.2017

Ақтөбеде тасқын судан зардап шеккендерге мешіт қызметкерлері көмек көрсетті

27.05.2017

Шәкәрім қажы суреттерінің тарихы

27.05.2017

Биыл  Ленгер қаласында 480 пәтер пайдалауға берілмек

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу