Атыраудың ауасы мен даласын қалай тазартамыз?

Атырау облысында табиғат қорғау шараларына соңғы бес жылда 452 млн теңге бөлінді. Алайда, мұнайлы аймақтағы экологиялық ахуал айрықша көңіл бөлуді қажет етеді. Ірі кәсіпорындар тарапынан ауа қабатына зиянды заттар шығару фактілері әлі бар. Теңіз кенішінде болған апат соның тағы бір мысалы. Осы орайда облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы басшысының орынбасары Орақ БИСЕМБИЕВПЕН қоршаған ортаны қорғау жайында әңгімелестік.
Егемен Қазақстан
07.08.2017 21011
2

– Орақ Әнуарбекұлы, Қа­ша­ған жобасының жобалық қу­атына енуі, Атырау мұнай өң­­деу зауытының жаңғыруы, өнім көлемінің артуы, Теңіз кен ор­нындағы үш зауыттың іс­ке қосылуы ауа қабатына шы­ға­рылатын ластағыш заттардың есе­лей артуына соқтырары сөз­сіз. Облыстағы ірі табиғат пай­дала­ну­шыларда заманауи үл­гідегі сүзгілер мен тазарту қон­дырғылары бар ма? Жалпы, об­лыс аумағында ауа, су, то­пы­рақ­қа жүйелі зерттеулер жүр­гі­зіле ме? Әңгімемізді осыдан бастасақ.

– Әрине, тексерулер мен зерттеулер тұрақты түрде жүргізіледі. Облыста 11 станса ауа райын үнемі бақылап отырады. Жайық, Қиғаш, Шарон және Жем өзендері мен Каспий теңізінің жағалауында 9 гидропост бар. Елді мекендер мен өндіріс ошақтары бар аумақтарда атмосфералық ауа сапасын бақы­лай­тын 45 станса орнатылған. Өт­кен жылдың өзінде Атырау қала­сын­дағы ауа сапасын бақылау с­тансалары күкіртсутегінің 81 рет шекті рауалды концентрациядан асу фактісін көрсетті. Бірақ тек­се­руші органдар күкіртсутегінің шы­ғу көзін анықтай алмай отыр. Қазір НКОК компаниясы станса­дан берілетін мәліметтерді 2 са­ға­т­тан да азайтып, 5-10 минутта бе­­рі­луіне жұмыс жүргізіп жатыр, бұл эколог­тардың ластағыш зат шық­қан уақытта тез анықтауына мүм­кіндік береді.

– Каспий теңізінің тере­ңін­де мыңнан астам мұнай ұң­ғы­ма­ла­ры қараусыз жатқаны жайлы әл­де­қашан айтылғанмен, нақты нәти­жеден бейхабармыз. Ескі ұң­ғыма­лар­дан экологиялық қау­іп бар ма, бұл бағытта қандай шаралар атқарылып жатыр?

– Шыны керек, облыс аума­ғын­да мұнай ұңғымаларының ағу фактілері кездеседі. Жалпы, об­лыста 90 апатты жағ­дайдағы ұң­ғыма тіркелген, оның 88-і жер қой­науын пайдаланушылардың ке­лісімшарттық аумағында ор­на­ласқан, 2 ұңғыма мемлекеттік қор­да. 88 ұңғыманың 13-і ты­ғын­далды. 61 ұңғыма қауіпсіз деп танылды. Ал тығындалуы ти­іс­ті 14 ұңғыманың бесеуі жер қойнауын пайдаланушылардың теңгеріміне алынбаған. Осы 14 ұңғыманы тығындау жөнінде Энергетика министрлігіне және Атырау облысы бойынша экология департаменті мен жаңадан құрылған Мұнай-газ кешеніндегі мем­лекеттік инспекцияның батыс өңір­аралық басқармасына тек­серіс­тер жүргізу жөнінде хат жол­дадық. Нәтижесі болар деген үміттеміз. Мемлекеттік қордағы екі ұңғыманың біреуі 2015 жылы ты­ғындалды, екін­ші­сімен жұмыс биыл жүр­гізіледі. Құрманғазы ауданы ау­мағындағы «КөлжанОйл» ЖШС-нің «Күмісбек» кен орнындағы ұң­ғымалардан мұнай ағуы толық тоқ­татылды. Ол жердегі топыраққа сіңген мұнай қалдықтарын жою жұмыстары бойынша шаралар атқарылып жатыр.

– Ал гидрогеологиялық ұңғы­ма­лардың жағдайы қалай?

– Жылыой ауданы аумағында 180 гидрогеологиялық ұңғыма бар, оның 123-і иесіз ағып жатыр. 57 крандық режім­дегі ұңғымалар да өздігінен ағуда. Бұл мәселе бой­ынша Инвестициялар және да­му ми­нистрлігі 2018 жылдан бас­тап жы­лына 15-20 ұңғымадан ты­ғын­­дала бастайтынын мәлімдеп отыр.

– Экологиялық ахуалы қи­ын­дау өңір үшін орман шаруа­шы­­лығы, жасыл желек жайы да ма­ңызды.

– Иә. Атырау облысында жалпы орман қоры 52446 га, ал оның алқапты орманы 15081 га жерді 110 адамнан тұратын ор­ман күзеті қорғайды. Орман ша­руа­­шылықтары әрқайсысы 20-25 га жоспарлы орман екпелерін отыр­ғы­зады, 80 шақырымда қауіпті де­ген учаскелерде орман өртіне қар­сы минералдандырылған жо­лақ­тар салады. Құрманғазы орман ша­руашылығы Қиғаш өзенінің са­ғаларында болғандықтан, тек қа­на елді мекендердің тұстары қор­шалған. Өткен жылы орман шаруашылықтарының тұ­қым­бақтарында 326 мың түп ағаш кө­шеттері күтіліп, баптал­ды. Бір атап өтерлігі, орман тұ­қым­бақ­тары толықтай тамшыла­тып суару әдісіне көшті. Бұл пай­­даланатын суды үнемдеуге, то­пырақтың тұзданбауына, көшеттерді арамшөптерден тазарту жұмыстарының едәуір жеңілдеуіне көп септігін тигізеді. Атырау, Индер, Құрманғазы орман және жануарлар дүниесін қор­ғау жөніндегі мемлекеттік ме­ке­мелерінің материалдық-тех­никалық жарақтандырылуына 2010-2016 жылдарға 171 млн теңге бө­лініп, арнайы техникалармен, жаб­дықтармен толық қамтамасыз етілді. Биыл Махамбет селосында Аты­рау орман шаруашылығының кең­­сесі, өрт сөндіру стансасы мен тех­ника қоятын орнының құ­ры­лы­сы салынады. Алдағы уа­қытта Ин­дер және Құрманғазы ор­ман ша­руа­шылықтары бойын­ша да атал­ғ­ан құрылыстарды қа­р­жы­лан­ды­ру мәселесін қарастыру жос­пар­да бар.

– Ендігі әңгімені аймақтағы по­лигондар мәселесіне қарай бұр­сақ. Мысалы, «Азғыр», «Тайсойған»...

– «Азғыр» ядролық полигоны Құрманғазы ауданында орн­а­лас­қан. Ол жерде 1966-1979 жыл­дар ара­лы­ғында 1491-1613 метр те­рең­дік­те қуа­ты 10 килотоннадан 100 кило­тоннаға дейін 17 жерас­ты ядро­лық жарылыс­тары іске асы­рылған. «Азғыр» полигонында 10 технологиялық алаң және «Ява» қондырғысы бар. «Ява» объек­тісі −диаметрі 11 метрлік шар. Онда жасанды алмас шығару жос­парланған. Алайда, объектіде ядро­лық сынақтар жүргізуге тыйым салынғандықтан, жұмыстар жүр­гі­зілмеген. Полигонда Ұлттық ядро­лық орталықтың ядролық физи­ка институты радиоэкологиялық жә­не радиациялық мониторинг жүр­гізіп келеді. 2012 жылы Эне­р­гетика министрлігі «Азғыр» және «Капустин-Яр» полигондары бойын­ша кешенді экологиялық, ме­ди­циналық және радиологиялық зерт­теулер жүргізді. 2015 жылы зерт­­теулер қорытындысында Аз­­ғыр өңірі экологиялық апатты ай­маққа жатқызылмады. Ал «Тай­­сой­ған» әскери – сынақ по­ли­­го­ны Қызылқоға ауданында. По­ли­гон Ресей Федерациясы Қор­ға­ныс министрлігінің 23338 әс­кери бөлімшесі қарамағында, он­да 1990 жылдан бері ешбір сы­нақ жасалмаған. 2016 жылы «Тай­сой­ған» әскери сынақ полигонының 624 мың гектары облысқа кері қай­тарылды. Энергетика мини­стр­лігі Атырау облысы бойынша эко­логия департаменті арқылы «Тай­сойған» полигонының жекелеген 13 жерінен (топырақтан, ауадан жә­не судан) сынамалар алып, оның шектеулі рауалды көрсеткіштен аспағандығы белгілі болды.

– Қатты тұрмыстық қал­дық­тар полигондарына қатысты проб­лема бірнеше жылдан бері шешімін таппай келеді. Бұл жайында не айтасыз?

– Қатты тұрмыстық қалдықтар поли­гондары Атырау қаласында жә­не аудан орталықтарында бар. Олардың қоршаған ортаға эми­с­сияға рұқсат құжаттары ресі­м­делген. Ауданның селолық ок­руг­терінде қатты тұрмыстық қал­дық­тар алаңдары бойынша жер телімдері ресімделгенмен эмис­сия­ға рұқсат құжаттары жоқ. Жи­нақ­талған қатты тұрмыстық қалдықтар Атырау қаласында 1977 жылдан бері пайдаланылып ке­ле жатқан полигонда көміліп ке­леді. Бұл полигонның тозығы жет­кен, экологиялық, санитарлық-эпи­демиологиялық талаптарға сай кел­мейді. Полигондағы қалдықтар 2,2 млн тонна шамасында. Құны 12 млрд теңге болатын қатты тұр­мыстық қалдықтарды басқару жүйе­сін жаңғырту жобасының ин­вес­тициялық негіздемесі ми­нистрлік арқылы жасақталды. Махам­бет ауданының Алмалы ауыл­дық округі аумағынан Атырау қаласының қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны мен оларды қайта өңдеу кешені үшін 50 га жер учаскесі бөлінді. Атырау қалалық құрылыс бөлімі арқылы полигон құрылысының жобалау-сметалық құжаттары, қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы ар­қылы ескі полигонды қалпына кел­тіруді жобалау-сметалық құ­жат­тары жасақталып жатыр. Қазір бұл жобаны Халықаралық қайта құру және даму банкі арқылы қар­жыландыру мәселесі бойынша жұ­мыстар атқарылуда. Жоспар бойынша полигон құрылысы 2018 жылы басталады деп күтілуде.

– Осы саланың маманы ре­тін­де сіз­ді не толғандырады? Та­ғы қан­дай проблемалар бар?

– Бір атап өтерлік мәселе, «Қаз­гидромет» РМК және эколо­гия департаментінің бүгінгі қол-
д­аныстағы құрал-жабдықтары ауа­дағы ластауыш заттарды анықтағанмен, оның шығу көздерін табуы мүм­кін болмай отыр. Сондықтан «Қаз­гид­ромет» РМК Атырау филиалы және экология департаменті жа­ңа жабдықтармен қамтамасыз еті­луі тиіс. Аудан орталықтарына қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны құрылысын, кәріздік тазарту ғимараттарын салу, елді мекендерді құм көшкінінен қорғау жұмыстары да кезек күттірмейді. Мысалы, ауылдарда мал санының шектен артуы елді мекендер айналасының тақырлануына, құм көшкінінің пайда болуына алып келе жатыр. Облыстық та­биғи ресурстар және табиғатты пай­далануды реттеу басқармасы Жы­лыой ауданындағы Құрсай өзені­нің лайлануын болдырмау және са­нитарлық жағдайын, қалыпты гидро­ло­гиялық режімін ұстау» жобасын жүзе­ге асыру, апатты жағдайдағы 14 мұнай ұңғымасын тығындау, 180 гидрогеологиялық ұңғымаларды жою сынды проблемаларды шешу үшін жұмыс істеп жатқанын айт­қым келеді. Алдағы уақытта бұл мәсе­ле­лердің шешімін табарына және өңір­дің экологиялық қауіпсіздігі сақ­талатынына сенімдіміз.

 

Әңгімелескен

Бақытгүл БАБАШ,

«Егемен Қазақстан»

АТЫРАУ

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Франциядан Англияға бет алған ұшақ Ла-Манш бұғазында жоғалып кетті

22.01.2019

Жастар жылының логотипі бекітілді

22.01.2019

Жол азабына ұшырағандарға шекарашылар көмекке келді

22.01.2019

Р.Бекетаев: мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін салық төлеу керек

22.01.2019

Жаңақала ауданында жоғалған адам табылды

22.01.2019

Сенатта халықаралық құжаттар қаралды

22.01.2019

Федерация кубогында ел намысын кімдер қорғайды?

22.01.2019

Төсек тартқан науқасты үйде күтетін «Үйдегі Хоспис» жобасын қолға алу керек

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу