Айтыстан кейінгі «айтыс»

Түркі әлемінің астанасы, кеше ғана алты алашқа сауын айтып, жиырмадан астам мемлекеттің басын қосып Наурыз және қала құрметіне дүбірлі той жасаған Түркістанда халықаралық айтыс өтті.
Егемен Қазақстан
29.03.2017 1233

Түркістан ежелден рухани астана болып есептеледі. Бұл жолы айтыс қазақ халқының кемеңгер ұлдарының бірі, алаш тағдыры тезге түскенде жанын шүберекке түйіп ел іргесінің сөгілмеуіне өлшеусіз еңбек сіңірген Қазыбек би Келдібекұлының 350 жылдығына арналды. Қожа Ахмет Ясауи атындағы ХҚТУ сарайында өткен екі күндік айтысқа еліміздегі мықты ақындардан бөлек, көрші Қырғызстаннан азаннан салсаң кешке дейін ауызын жаппай түйдек-түйдек сүбелі жыр ақтаратын қос мықты келіпті.

Бірінші күнгі қидаласқан айқастан соң ақтық кездесуге ал­ты жұп өтті. Бұлар да сүзгіден өтіп, ең жоғары ұпай жинаған төр­теу ең мықтыны анықтау үшін тағыда үкілі домбырасын қол­­ға алды.

Үш кезеңде де шашасына шаң жұқтырмаған қостанайлық Айбек Қалиев бас бәйгеге ті­гіл­ген алтын көмбе − 3 миллион теңгені жеңіп алды. Онымен үзеңгі қағыстырып, бір ұпай ғана жоғалтқан оңтүстікқазақстандық Жар­қынбек Наушабаев бірінші оры­нды иеленді. Екі екінші орын­ға айтыса отырып ретіне қа­рай түрлі ән әуезіне салып, жұ­р­т­шылықты желпіндіріп отыратын оңтүстіктің оғланы Нұрлан Есенқұлов пен Қырғызстандағы «Айтыс» орталығының басшысы, көмейінен лағыл маржан тө­гілетін Асылбек Маратов ие бол­ды.

Елімізге белгілі қаламгер Кө­пен Әмірбек жүргізген екі күндік ала­ман айтыс дау-шарсыз өтті дес­ек, шындыққа жанаспас еді.

Бірінші күні Жарқынбек Нау­­ша­беков пен Сара Тоқ­та­мы­сова айт­ысқанда, қазылар алқасына сын айтқан азаматтар болды. Екеуі де ешкімнен сау­ғаға сөз сұра­май­тын мықты ақын­дар. Әзіл-қал­жын­ға да әй­дік ұста. Сырт көзге ең жо­ға­ры ұпайға лайық кө­рін­ге­ні­мен, әзілге оң иығын бе­ріп тұ­­ра­тын Сара айтыстағы ар­қау тақырыпты кеңінен ашуда Жар­қынбектен сәл кемшін түс­ті. Қазылар алқасының бір мү­шесі Татьяна Бурмистроваға Сар­а­ның Жарқынбектің жеке басын арты­ғы­рақ мінегені ұнаған жоқ. Сара – бас жүлдеге лайық ақын. Бірақ, қа­зіргі айтыс өнерінің ақтаңгері Бекарыс Шойбеков қарындасына жол бергенімен, әзілдің шоғын көбірек қағыстырып кеткен Сара не­гізгі тақырыпты жалаңдау шо­л­ып, тағы да несібесінен қа­ғыл­ды. Әйтпесе, халық ақы­ны Әселхан Қалыбекова тө­рай­ым­дық еткен қазылар ал­қа­сының еш­кімде алты аласы, бес бересі жоқ, негізгі та­қырыпты терең бой­лаған ақын­д­арға басымдық бе­ргенін ешкім заңсыз дей алмас.

Айбек – ойлы ақын. Бұқара­ның бойындағы ащы шындықты ай­тамын деп шенділерге жақпай қа­лып жүретін, дауылпаз ақын сәл мүлт кетсең, қиып түседі.

Айтыс басталғаннан жоғары ұпай жинап келе жатқан Нұрлан Есенқұловты екі мәрте сөзінен оңдырмай ұстаған Қалиев барлық айтысында бойына қылау ж­ұ­қ­тыр­ғ­ан жоқ. Кейбіреулердей әр қиырға алып қашып, арзан сөзге мал­данбайтындығын танытты. Оның қарсыласы сауғаға жолын сұрағанда, жеңісті қазылар алқасы беретінін ескертіп, айтыстан емес, арсыздардан күнде жеңіліп жүргенін айт­қа­нын қа­зылар алқасының мү­ше­сі, көр­некті ақын Ханбибі Есен­қа­раева бүгінгі айтыстың ең үлкен олжасы өмір шындығы деп баға берді. Түркістан төрінде өткен ха­лықаралық айтыстың ең үлкен ол­жасы – қалыпты айтысқа реформа жасалғандығы.

ТҮРКСОЙ-дың өкілі, қазы­лар алқасының мүшесі Асқар Тұр­ғанбаев қазылар алқасының жұп­тауымен емес, жеребе тартып айтысуға бастама көтерді. Яғни, ақындар айтысар алдында ғана жеребе тартады. Сонда алдын ала дайындалған «заготовка» жайына қалып, нағыз айтысқа орын берілмек.

Бұл көрші Қырғызстанда бұрыннан бар тәжірибе екен. Қа­зылар алқасының мүшесі, Қыр­ғызстандағы республикалық «Ай­тыс» қауымдастығының тө­ра­ғасы Рысбай Исақовты әң­гі­ме­ге ­тартқанымызда, осы жайтты тол­ы­ғырақ айтып берді.

«Айтыс» орталығына әр ай­дың он күнінде айтыс ақын­да­ры жи­налады екен. Олар­ға кез кел­ген тақырып ұсынылады. Мә­се­­лен, қасық немесе сыпырғы. Осы­­дан бір сәт ауытқымай жыр тө­­гуі­ң керек. Жеребе де айтыс ал­­дында тартылады. Тақырып та сол мезгілде айтылатын тә­жі­ри­бе­лері бар.

Асқар Тұрғанбаевтың бастамасын ақындарымыз бірден құптай қойған жоқ. Бұрынғы жұптаудың көбесі сөгіліп, айтыс алдында болмаса да жеребе тартылды. Соның өзі айтысқа айтарлықтай қанат бітірді. Біздің ақын­дардың осалы жоқ қой. На­ғыз айтысқа көрермендер де өте разы болды. Тосылып қал­ған ешкім жоқ, көңілдегі күдік сей­ілді. Енді жеребені айтыс ал­дын­да суырсаң да нағыз айтыс ақы­нының байпаңдап қалмасына көз жеткіздік.

Айтыс өнеріне тазалық керек. Күллі түрік қауымының рухани астанасы, алты алаш үшін ең ардақты мекен Түркістанда осын­­­дай тәуекел жасалды. Дай­­­ын­­дық­сыз ай­­тысу – бұ­­ры­н­нан қазақ ақын­да­­рына тән қасиет. Бұ­рынғыны ай­т­пағанда, осы Оң­түс­тіктің ақ­бе­ре­ндері Көпбай ата, Тәу­шен апа­ларымыз алдын ала дай­ында­лу дегенді ойларына алмай өтіп­­ті. Жақсы дәстүрдің тамырына бал­­та сілтеген басқа-басқа емес, өзі­міз. Енді нағыз айтысқа жол аша­тын алғашқы қадам жасалды. Түр­кістандағы халықаралық айтыс ұлы өнеріміздің қайта өрлеуінің ба­сы болмақ.


Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан»

Оңтүстік қазақстан облысы


Түркістан қаласы



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2017

Абаев Қазақстан мен АҚШ президенттерінің телефонмен сөйлесуіне пікір білдірді

21.09.2017

Дәурен Абаев: ИЫҰ саммитінің мәртебесі ЕҚЫҰ саммитінен кем түспейді

21.09.2017

«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының маңызы зор - министр Абаев

21.09.2017

Ұлттық ұланның халықаралық турнирі басталды

21.09.2017

ОҚО-да ЭКСПО-2017 көрмесіне атсалысқан ерікті жастар марапатталды

21.09.2017

Астанада EXPO-2017 көрмесінің 16 «жасыл» жобасы іске асырылмақ

21.09.2017

«Kostanay Invest–2017» инвестициялық форумында 26  меморандумға қол қойылды

21.09.2017

Келер жылы мектеп бағдарламасына қоғам және дінтану сабағы енгізілуі мүмкін

21.09.2017

Қазақстанда қалайы өндіруге салық мөлшері азайтылмақ

21.09.2017

Біртанов МӘМС бойынша жиын өткізді

21.09.2017

Чемпиондар лигасының 2019 жылғы финалы Мадридте өтетін болды

21.09.2017

Жас журналистерге арналған жоба іске қосылды

21.09.2017

Студенттерге елордадағы хостелдерден жеңілдік ұсынылды

21.09.2017

«Zhangyru» корпоративтік оқыту» жобасына іріктеу басталды

21.09.2017

ЭКСПО-2017 Маңғыстау облысына қуатты серпін берді - Е.Тоғжанов

21.09.2017

Отбасылық еңбек өтілі 100 жылдан асқан ұстаздар марапатталды

21.09.2017

Құл-Мұхаммедтің төрағалығымен партиялық тыңдау өтті

21.09.2017

Мемхатшы әлеуметтік қамсыздандыру мәселесін талқылады

21.09.2017

Астана әуежайындағы автотұрақ бағасы арзандайды

21.09.2017

Сағынтаев экономика мәселелері жөніндегі Сараптама кеңесінің кезекті отырысын өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Сапасыз білім сан соқтырады

Спортшылардың «спорттық ғұ­мы­ры» қамшының сабындай қыс­қа. Жұрттың бәрі Головкиндей отыз­дың жуан ортасында жай оғындай жар­қылдап жүрмейді. Жасы келіп, күш-қуаты кемігенде боксшы қолғабын, фут­­болшы бутсысын шегеге іледі. Иә,­­ талай жылғы серігімен қош ай­­­тыс­қан ардагер спортшының қай-­қайсысы болса да «Әрі қарай не­ істеймін?» деген тағдыршешті сұрақ­қа түбі бір маңдай тірейді. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Такси мен «тәбет»

Астанадағы автобустардың қыз­мет көрсету сапасы жайлы мақала шық­қан­нан кейін («Қоғамдық көлік және жолаушы мәдениеті», «Егемен Қазақ­стан», 7 қыркүйек, 2017 жыл) бірнеше оқырман хабарласып, «Так­сист болып бір-екі күн жұмыс істеп көріңізші, біраз мәселеге қанығар едіңіз» деп ой тастады. 

Жанат МОМЫНҚҰЛОВ, Сарапшы

Қазақстанның миссиясы айқын

Еліміздің сыртқы әлемдегі абы­рой-атағы мен халықаралық бе­делі жүзеге асырылып жатқан ірі­ бас­тамалар мен кең ауқымды іс-шаралардан көрініс тауып, өзі­нің тиісті бағасын алып отыр. 

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.  

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу