Айтыстан кейінгі «айтыс»

Түркі әлемінің астанасы, кеше ғана алты алашқа сауын айтып, жиырмадан астам мемлекеттің басын қосып Наурыз және қала құрметіне дүбірлі той жасаған Түркістанда халықаралық айтыс өтті.
Егемен Қазақстан
29.03.2017 1799

Түркістан ежелден рухани астана болып есептеледі. Бұл жолы айтыс қазақ халқының кемеңгер ұлдарының бірі, алаш тағдыры тезге түскенде жанын шүберекке түйіп ел іргесінің сөгілмеуіне өлшеусіз еңбек сіңірген Қазыбек би Келдібекұлының 350 жылдығына арналды. Қожа Ахмет Ясауи атындағы ХҚТУ сарайында өткен екі күндік айтысқа еліміздегі мықты ақындардан бөлек, көрші Қырғызстаннан азаннан салсаң кешке дейін ауызын жаппай түйдек-түйдек сүбелі жыр ақтаратын қос мықты келіпті.

Бірінші күнгі қидаласқан айқастан соң ақтық кездесуге ал­ты жұп өтті. Бұлар да сүзгіден өтіп, ең жоғары ұпай жинаған төр­теу ең мықтыны анықтау үшін тағыда үкілі домбырасын қол­­ға алды.

Үш кезеңде де шашасына шаң жұқтырмаған қостанайлық Айбек Қалиев бас бәйгеге ті­гіл­ген алтын көмбе − 3 миллион теңгені жеңіп алды. Онымен үзеңгі қағыстырып, бір ұпай ғана жоғалтқан оңтүстікқазақстандық Жар­қынбек Наушабаев бірінші оры­нды иеленді. Екі екінші орын­ға айтыса отырып ретіне қа­рай түрлі ән әуезіне салып, жұ­р­т­шылықты желпіндіріп отыратын оңтүстіктің оғланы Нұрлан Есенқұлов пен Қырғызстандағы «Айтыс» орталығының басшысы, көмейінен лағыл маржан тө­гілетін Асылбек Маратов ие бол­ды.

Елімізге белгілі қаламгер Кө­пен Әмірбек жүргізген екі күндік ала­ман айтыс дау-шарсыз өтті дес­ек, шындыққа жанаспас еді.

Бірінші күні Жарқынбек Нау­­ша­беков пен Сара Тоқ­та­мы­сова айт­ысқанда, қазылар алқасына сын айтқан азаматтар болды. Екеуі де ешкімнен сау­ғаға сөз сұра­май­тын мықты ақын­дар. Әзіл-қал­жын­ға да әй­дік ұста. Сырт көзге ең жо­ға­ры ұпайға лайық кө­рін­ге­ні­мен, әзілге оң иығын бе­ріп тұ­­ра­тын Сара айтыстағы ар­қау тақырыпты кеңінен ашуда Жар­қынбектен сәл кемшін түс­ті. Қазылар алқасының бір мү­шесі Татьяна Бурмистроваға Сар­а­ның Жарқынбектің жеке басын арты­ғы­рақ мінегені ұнаған жоқ. Сара – бас жүлдеге лайық ақын. Бірақ, қа­зіргі айтыс өнерінің ақтаңгері Бекарыс Шойбеков қарындасына жол бергенімен, әзілдің шоғын көбірек қағыстырып кеткен Сара не­гізгі тақырыпты жалаңдау шо­л­ып, тағы да несібесінен қа­ғыл­ды. Әйтпесе, халық ақы­ны Әселхан Қалыбекова тө­рай­ым­дық еткен қазылар ал­қа­сының еш­кімде алты аласы, бес бересі жоқ, негізгі та­қырыпты терең бой­лаған ақын­д­арға басымдық бе­ргенін ешкім заңсыз дей алмас.

Айбек – ойлы ақын. Бұқара­ның бойындағы ащы шындықты ай­тамын деп шенділерге жақпай қа­лып жүретін, дауылпаз ақын сәл мүлт кетсең, қиып түседі.

Айтыс басталғаннан жоғары ұпай жинап келе жатқан Нұрлан Есенқұловты екі мәрте сөзінен оңдырмай ұстаған Қалиев барлық айтысында бойына қылау ж­ұ­қ­тыр­ғ­ан жоқ. Кейбіреулердей әр қиырға алып қашып, арзан сөзге мал­данбайтындығын танытты. Оның қарсыласы сауғаға жолын сұрағанда, жеңісті қазылар алқасы беретінін ескертіп, айтыстан емес, арсыздардан күнде жеңіліп жүргенін айт­қа­нын қа­зылар алқасының мү­ше­сі, көр­некті ақын Ханбибі Есен­қа­раева бүгінгі айтыстың ең үлкен олжасы өмір шындығы деп баға берді. Түркістан төрінде өткен ха­лықаралық айтыстың ең үлкен ол­жасы – қалыпты айтысқа реформа жасалғандығы.

ТҮРКСОЙ-дың өкілі, қазы­лар алқасының мүшесі Асқар Тұр­ғанбаев қазылар алқасының жұп­тауымен емес, жеребе тартып айтысуға бастама көтерді. Яғни, ақындар айтысар алдында ғана жеребе тартады. Сонда алдын ала дайындалған «заготовка» жайына қалып, нағыз айтысқа орын берілмек.

Бұл көрші Қырғызстанда бұрыннан бар тәжірибе екен. Қа­зылар алқасының мүшесі, Қыр­ғызстандағы республикалық «Ай­тыс» қауымдастығының тө­ра­ғасы Рысбай Исақовты әң­гі­ме­ге ­тартқанымызда, осы жайтты тол­ы­ғырақ айтып берді.

«Айтыс» орталығына әр ай­дың он күнінде айтыс ақын­да­ры жи­налады екен. Олар­ға кез кел­ген тақырып ұсынылады. Мә­се­­лен, қасық немесе сыпырғы. Осы­­дан бір сәт ауытқымай жыр тө­­гуі­ң керек. Жеребе де айтыс ал­­дында тартылады. Тақырып та сол мезгілде айтылатын тә­жі­ри­бе­лері бар.

Асқар Тұрғанбаевтың бастамасын ақындарымыз бірден құптай қойған жоқ. Бұрынғы жұптаудың көбесі сөгіліп, айтыс алдында болмаса да жеребе тартылды. Соның өзі айтысқа айтарлықтай қанат бітірді. Біздің ақын­дардың осалы жоқ қой. На­ғыз айтысқа көрермендер де өте разы болды. Тосылып қал­ған ешкім жоқ, көңілдегі күдік сей­ілді. Енді жеребені айтыс ал­дын­да суырсаң да нағыз айтыс ақы­нының байпаңдап қалмасына көз жеткіздік.

Айтыс өнеріне тазалық керек. Күллі түрік қауымының рухани астанасы, алты алаш үшін ең ардақты мекен Түркістанда осын­­­дай тәуекел жасалды. Дай­­­ын­­дық­сыз ай­­тысу – бұ­­ры­н­нан қазақ ақын­да­­рына тән қасиет. Бұ­рынғыны ай­т­пағанда, осы Оң­түс­тіктің ақ­бе­ре­ндері Көпбай ата, Тәу­шен апа­ларымыз алдын ала дай­ында­лу дегенді ойларына алмай өтіп­­ті. Жақсы дәстүрдің тамырына бал­­та сілтеген басқа-басқа емес, өзі­міз. Енді нағыз айтысқа жол аша­тын алғашқы қадам жасалды. Түр­кістандағы халықаралық айтыс ұлы өнеріміздің қайта өрлеуінің ба­сы болмақ.


Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан»

Оңтүстік қазақстан облысы


Түркістан қаласы



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2018

«Атамекенім» акциясы бойынша мүгедектерге кәсіп ашуға мүмкіндік бар

16.01.2018

Трамп пен Н.Назарбаевтың кездесуі: Ынтымақтастықтың жаңа сатысы - The Hill

16.01.2018

The Merkle: Қазақстан Президенті G-Global деп аталатын жаһандық криптовалютаны ұсынып отыр

16.01.2018

Жамбыл облысының Жуалы аудандық соты жаңа ғимаратқа көшті

16.01.2018

Қостанай облысында АӨК сүт зауыттарының жұмысын жандандырды

16.01.2018

Атырау тұрғындары жол құрылысын қадағалайды

16.01.2018

ОҚО-да төтенше жағдайлардың алдын алу шаралары талқыланды

16.01.2018

Trend: «Назарбаевтың Трамппен кездесуі Қазақстанның аймақтағы негізгі ойыншы екенін көрсетеді»

16.01.2018

Б.Сағынтаев: Мемлекет басшысының жекешелендіру жүргізу бойынша тапсырмасы 2018 жылы орындалуы тиіс

16.01.2018

Елбасы Жолдауын іске асыру аясында өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың мәртебесі реттелді — Т. Дүйсенова

16.01.2018

Үкіметте Елбасының Жолдауын іске асыру бойынша Жалпыұлттық шаралар жоспарының жобасы мақұлданды

16.01.2018

Қостанайда үздік спортшыларға материалдық қолдау көрсетіледі

16.01.2018

Қостанай облысы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

16.01.2018

Қазақстанның көмірсутек өндірісі рекордтық көрсеткішке жетті - The Mice Times of Asia

16.01.2018

Атырауда Елбасының Жолдауын талқылауға арналған облыс активінің мәжілісі өтті

16.01.2018

Қостанайда полицейлер 25 жолаушыны үсіп кетуден құтқарды

16.01.2018

Қарсыз қаңтар

16.01.2018

Reuters: 16 қаңтар күні Трамп Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен кездеседі

16.01.2018

Батыс Қазақстанда оқушылар сүйектен, ағаштан кәдесый жасайды

16.01.2018

Әминаның ән әлемі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ұжымдық ұстаным

Ұжымдық рух ұлы жеңістерге қол жеткізеді. Қазақ айтады: «Үш адамның басы қосылса – қауым». Қауым­дасқаннан бері адамзат сан түрлі қоғамдық құрылысты өт­кер­ді. Ал қазіргі нарықтық қоғам­ның кілті – табыс. Яғни биік мүдде жолында ұжымдасу және белгілі нәтижеге қол жеткізу.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік бастамалары

Еліміз егемендіктің бастапқы ке­зінде-ақ өңірлік және жаһандық қауіпсіздік Қазақстанның сырт­қы саясатының негізгі басым­дық­тарының бірі болатынын төрт­күл дүниеге жария еткен еді. Содан бері еліміз халық­аралық аренада сол бағытты берік ұстанып, оны бел­сенді түрде жүзеге асырып келеді.

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Жарнамаланғанның бәрі жақсы ма?

Әрине, жарнама – әрқашан өн­діріс пен бизнестің қозғаушы күші болып келе жатқанына ешкім дау айта алмас. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Жаңсақ ойдың жетегінде...

Шетелде іссапарда жүрміз. Қасымызда Сыртқы істер ми­нис­тр­лігінің өкілі Ержан есімді жас жігіт бар. Жүріс-тұрысы, сөйлеген сөзі сондай жатық, сыпайы. Ізетті жігіттің болмысында қалада өскен баланың қалыбы да байқалады. Бір күні екеуміздің орнымыз қатар келіп қалған. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу