Бала неге бүгежектейді?

Қостанай қаласындағы қазақ мектептерінде оқитын балалардың ділі, мінезі маған әртүрлі секілді көрінеді. Қазір ішкі көші-қонға байланысты ауылдан келген балалардың негізінен дәстүрлі, нағыз қазақы тәрбие алғандығы байқалады. Сонымен қатар, ата-анасы тумысынан қалалық, қала тәрбиесі бойына сіңген балалар бар. Өзіне сенімділік, пікірін ашық айтатын мінез қазақ мектебінде оқитын балалар бойында кемшін тартатыны жасырын емес.
Егемен Қазақстан
29.03.2017 2903

Бала тәрбиесіне келгенде бір тәмсілді ұстаздар да, психологтар да жиі айтады. Бір әйел данышпан кісіге келіп, «енді туған нәрестемді бүгіннен бастап қалай тәрбиелесем екен?» деп кеңес сұрапты. Сонда данышпан: «Тоғыз айға кешіктің» деген екен. Мұның бала тәрбиесі ана құрсағында жатқанда басталады, демек, ата-ана тәрбиені өзінен бастауы керек дегенді меңзейтіні анық. 

Баланың бойына өзіне деген сені­м­ді­лі­к­ті ұялату үшін ол әр ісіне, сөзіне жауап бе­ретін, көргенді, тәрбиелі ата-ананы көріп өсуі тиіс. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны іле­сің» демей ме халқымыз? Сонымен қа­­тар, тыйым салу да халқымыздың ді­лі­не сің­ген әдет-ғұрыптың бірі. Әрине, оның «та­балдырыққа шықпа», «адамға қа­рап есінеме», «күлді баспа», «үлкеннің алдынан өтпе» деген мысалдары секілді бала үшін тәрбиелік мәні көп. Алайда, «ұят бола­ды, жаман болады» деген тыйым­ды кейде баланың меселін қайтаратын, тіпті рухын бәсеңдететін, ішкі жалынын өшіретін өктемдікпен шатастырып ала­тындар жоқ емес. Бала ата-анаға не­ме­се үлкендерге өз ойын айтайын де­се «сен тоқтай тұршы», «сенікі дұрыс емес», «сен кішкентайсың, әрі тұр», «сен өзіңді кім­мін деп тұрсың?», «өсіп алшы алдымен» деген сияқты өк­тем сөздерден кей­інгі баланың іш­кі дүниесін кім түсінеді? Осы шектеу­лер құ­ла­­ғы­на сіңген ба­ла жа­с­­қаншақ, ойын ай­та алмайтын, қор­қақтау бо­­лып өсе­ді. Ер жеткен ша­ғын­да өз бе­тін­ше ше­шім қабылдай алмай дал бола­тын сәті аз кездеспейді. Мен өзімнің мек­теп­те­гі тәжірибемде балаларға «бо­лашақ ма­ман­ды­ғыңды таңдадың ба?» де­ген сұрақты қоя­мын. Олар көбінесе «әлі ше­ш­педім», «бі­л­меймін», «ата-анам бі­ле­ді» деп жауап бе­реді. Себебі, бала үшін ата-анасы шешім шығарып дағдыланған.

Баланың кішкентай кезіндегі тамағын айт­пағанда, киетін киіміне дейін ата-ана қаражатының жеткеніне қарай немесе өзіне ұнағанын таңдайды. Ал мұндай тәр­бие бала өскенде өзінің талғамын қа­­­лып­тас­тыра алмауына ұрындырады. сон­дық­тан, оның таңдау жасауы да қиынға тү­­с­еді. Ба­ла­ға кішкентайынан өз ойын айт­­қы­зып, ақыл­да­су, таңдау жасата отырып, оның өзіне се­німділігін арттыруға болады. Сонымен қатар, баланың болмашы ісін көрген ата-ана оған «сенікі дұрыс, ба­лам», «сен болмағанда мен не істер едім», «мен саған сенемін», «сен менің мақ­­т­анышымсың» деп отырса, бала қиялы қы­­рандай қалықтап, арқаланады, өзіне се­нім­ділігі арта түседі.

Аралас мектептерде жұмыс істе­ген­­дік­тен басқа ұлт балаларымен са­лыс­тыр­ғанда қа­­зақ балаларының ұяңдығын, ұял­ша­қ­ты­ғын, сырын айта алмауын, се­нім­сіз­ді­гін жиі байқаймын. Мектеп психологі бол­ған соң балаларды шақырып алмасаң, өз ер­кім­­ен келмейді. Шақырып алған соң оны «қи­на­п» отырып сөзге тартасың. Өзіне се­нім­сіз ба­ланың сеніміне кіріп, сырласу да оңай­ға соқ­пайды.

Қазір қоғамда отбасылардың ажы­расуы жиіледі. Ажырасуға дейін ол от­басында ұрыс-керіс арылмайтыны та­ғы белгілі. Ал мұндай отбасында өскен ба­­ла жасқаншақ келеді. «Неге менің отба­сым осындай, ата-анам ұрыса береді?» не­месе «әкем неге бізді тастап кетті?», «неге барлығының әкесі бар, менде жоқ?» де­г­ен ойлар баланың сенімсіздігін кү­шейт­еді.

Психолог ретінде ата-аналардың ба­­­­ла­­мен әңгімелесу, оны баласынбай өз жағ­дайы туралы да шынайы айтып бе­ру­­ге қымсынбауы керек екенін айтар едім. Баладан мұндайда кеңес сұраңыз. Оның ашылып әңгімеге кірісуін назардан тыс қалдырмаған дұрыс. Ұлыңызды да, қызыңызды да ешқашан «ана кісінің, мы­на кісінің баласын қарашы» деген секілді біреумен салыстырмаңыз. Оны кем­шілігімен, қателігімен тұтас қа­был­да­ған жөн. Баланың қателігін ата-ана өзінің жіберген кемшілігі деп ұғынғаны, мойындағаны дұрыс.

Нұргүл ӘУБӘКІРОВА,

Қостанай қаласындағы №5 орта мектептің педагог-психологі

ҚОСТАНАЙ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.12.2017

БҚО Бөрлі ауданында Тәуелсіздік күніне орай бірнеше нысан ашылды

16.12.2017

АҚШ елшісі қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтады (видео)

16.12.2017

Қостанайда бірінші коммуналдық қызмет орталығы ашылды

16.12.2017

Қызылордада мемлекеттік наградалар табыс етілді

16.12.2017

ОҚО-да медицина қызметкерлерінің аллеясы ашылды

16.12.2017

Шымкенттегі кондитерлік фабрика жаңа өндірістік желісі арқылы 200 т өнім шығарған

16.12.2017

Google қазақстандықтарды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

16.12.2017

Рух

16.12.2017

Павлодарда бүлдіршіндер арасында асық ойнаудан жарыс өтті

16.12.2017

Шығыста «Біз­дің жетістіктер – біздің елге» ат­ты ак­ция өтіп жатыр

16.12.2017

Көкшетауда «Алаш мұраты – Тәуелсіз Қазақ елі» атты ақындар мүшәйрасы өтті

16.12.2017

Журналист Бекболат Әдетов Талғар ауда­­нының құрметті азаматы атанды

16.12.2017

Қазақ – қашанда қазақ!

16.12.2017

Көсегемізді көгерткен Көкарал

16.12.2017

«Метель» операциясынан бір күн бұрын...

16.12.2017

СҚО-да жеке кәсіпкер 80 адамды жұмыспен қамтамасыз етті

16.12.2017

Біржан елінің байрағы биіктеді

16.12.2017

Инновациялық кәсіпорында жаңа өнімдер қатары молая түсуде

16.12.2017

Ақтөбеде офтольмологиялық орталық ашылды

16.12.2017

Өскеменде 22 мектепке жаңа автобус берілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Жасампаз жылдар жылнамасы

Әйгілі Уинстон Черчилльдің «Та­рих біз туралы жақсы айтатын бо­ла­ды, себебі оны өзіміз жазамыз» де­ген сө­зі бар екен.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу