Балаңызға кітап оқып бересіз бе?

Кітап оқу да талқылаудан түспейтін, қайта-қайта көтеріле беретін мәселелердің бірі. Мәселен, баланы кішкентайынан кітап оқуға, оқығанды тыңдауға үйрету мәселесі қай деңгейде екенін қарастырып көрейік. Бүлдіршінге кітап оқып, ертегі айтып беруді жүйелі түрде жүргізіп жүрген ата-ана бар ма?
Егемен Қазақстан
17.04.2017 938

Әлбетте, «балаға кітап оқып беріңіз» деген кеңесті барша ата-ана біледі. Оны басшылыққа алатындар да көп екені сөзсіз. Шын мәнінде мәселенің қалай болып жатқанын көру үшін айналамдағы отбасылар арасында сауалнама жүргіздім. Әрине, бұл белгілі қорытынды жасайтындай статистикалық зерттеу емес. Менің шағын сауалнамама 10 отбасы ғана қатысты. Оларға «балалар кішкентай болғанда кітап оқып бердіңіз бе?», «неше жасынан бастап кітап оқып бере бастадыңыз?», «қанша жасқа дейін кітап оқып бердіңіз?», «қай уақытта (күндіз, кешке) кітап оқыдыңыздар?», «ұйықтар алдында ертегі, әңгіме, өлең айтып бердіңіз бе?» деген сұрақтарды қойдым. 

Достарымның арасында баласына кітап оқып беретін отбасылар көп болып шықты. Көбінесе балаларына жатарда ертегі оқып беріп, өлең айтып, сурет бойынша сипаттап, ойдан шығарылған әңгімелер айтып, тіпті әлі дүниеге келмеген бөпесіне кітап оқып, жағымды музыка тыңдатып, оның дүниеге келуін асыға күткен отбасылар да бар екен.

Қазіргі кезде жас аналар баласына оқып беретін кітаптар, айтып беретін әндер іздейді: дүкенде болса – жақсы, болмаса – интернеттен қарайды. Кітап сөрелері елімізде басылған балалар әдебиетіне сықиып толып тұрмағанын өздеріңіз де көріп жүрсіздер. Дегенмен осы бағытта жұмыс істеп жатқан баспалар да жоқ емес. Өзіміздің, көрші елдердің, алыс-жақын мемлекеттердегі кітап дүкендеріне көз жүгірткенде, балалар әдебиеті келесідей жас аралықтарына бөлінгенін көреміз: мектеп жасына дейінгі балаларға, бастауыш сынып оқушыларына, орта сынып оқушыларына, жоғары сынып оқушыларына немесе жасөспірімдерге арналған әдебиет. Бұл өз ішінде тағы бөліне беруі мүмкін. Яғни, туғаннан 6 айға дейін, 1 жасқа дейін, 3 жасқа арналған дегендей жалғаса береді.

Ғылыми жіктеуде (классификация) шығармалардың үш түрі анықталған:

- балаларға арналып жазылған шығармалар;

- үлкендерге арналып жазылған, бірақ балалар да оқитын шығармалар;

- балалардың өздері жазған шығармалар.

Сонымен бірге балалар әдебиетінің тегі мен түрі ересектерге арналған әдебиеттен алыс кетпеген. Дегенмен, балалар әдебиетінде трагедия болмауы керек, баланың жаны гармонияны, жақсылықты қалап тұрады. Кітаптың міндетіне қарай балалар әдебиеті ғылыми-танымдық әдебиет, оның ішінде оқу-танымдық және әдеби-танымдық болып еркешеленеді. Сонымен бірге этикалық әдебиетті де ұмытпауымыз керек, яғни адамгершілік (моральдық) құндылықтар жүйесін қалыптастыруға әсер ететін хикаят, әңгіме, өлең, поэмалар. Оның ішінде қиял-ғажайып, тарихи және публицистикалық әдебиет те бар.

Корней Чуковскийдің «Екіден беске дейін» деген кітабын оқыған болсаңыз, сөздік қорыңыз мынадай, тіпті одан да басқа, сөздермен толыққанына күмән жоқ: «экикики», «арабеска», «глосса»... Мені қызықтырғаны «экикики» сөзі болды. К.Чуковскийдің айтуынша, бұл «дайындықсыз, аяқ астынан, қуаныш үстінде шығарылған тосын ұйқас. Оны кішкентайлар аяқ астынан шығарады, өте қысқа, бірнеше рет қайталанып айтылады, басқа балалар оны іліп алып қайталап жүреді». Сондай-ақ екіден бес жасқа дейінгі балалар секіріп, жүгіріп жүріп өлең шығарады дейді. Ол жерде тек қуаныш бар, тіпті көңілсіз жағдайдың өзін де балалар қуана жеткізе алады. Олар өзі мен айналаға деген қуанышын жасыра алмайды, бәріне риза болғанын ұйқастыра, тіпті ұйқасы болмаса да әуендете айтады. Көңіл-күйі жоқ, әлсіз, ұйқылы-ояу бала бір де бір тақпақ, өлең жолын шығара алмайды. Әрине, бұл тақпақтарда мазмұн да, мән де болмауы мүмкін, ондағы ең басты дүние – музыка, әуен. Сондықтан ата-аналар балаларының былдырын, аяқ астынан ойлап тапқан ұйқастарын, әуендетіп айтқан тіркестерін жазып алса, түрлі зерттеулердің негізі болар еді. Чуковский өзі бақылаған ұйқас жолдарын зерттей келе олардың ырғағы көбінесе «хорей» екенін айтады. Ал «қазақ балалары кішкентай кезінде қандай өлең ырғағы мен өлең өлшемін таңдайды екен?» деген сұрақ мені де қызықтырады.

Бақытгүл Салыхова,

Педагогика ғылымдарының кандидаты 

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2018

Астанада заманауи балабақша ашылды

17.01.2018

Мәскеуде Қазақстанның жаңа консулы тағайындалды

17.01.2018

Тайландта босанған ана санавиациямен елге жеткізілді

17.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев пен Дональд Трамптың кездесуі әлемдік БАҚ назарында

17.01.2018

Асқар Жұмағалиев «Қорғас-Шығыс қақпасы» аймағының жұмысымен танысты

17.01.2018

Құлсарыда жылыжай  ашылды

17.01.2018

Қ.Тоқаев Елбасының АҚШ сапары туралы пікір білдірді

17.01.2018

Президенттің АҚШ-қа сапары. Стратегиялық серіктестіктің жаңа кезеңі

17.01.2018

АҚШ-та Қазақстан әдебиеті мен мәдениет орталығы ашылады

17.01.2018

Аяз мүйізді, мүйіз тұқылды қалай қысады?..

17.01.2018

Түлкиевтің туындысы

17.01.2018

Атырауда көкпар тартушылар көбейді

17.01.2018

Абайдың алғашқы кітабы

17.01.2018

Сыр өңірінде жаңа аурухана ашылды

17.01.2018

Алматыда ауған соғысының ардагері Борис Керімбаевтың мерейтойы атап өтілді

17.01.2018

Жарасбайдың жаналғышы

17.01.2018

Аққу кеткен...

17.01.2018

Парасат пен пайымды ту еткен ғалым. Немесе инженер Тұрлыбек Ысқақов туралы

17.01.2018

«Абыз» ұғымының аясы кең

17.01.2018

Еңбегін еліне арнаған

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Дамудың даңғыл жолы

Елімізде жүргізіліп жатқан ірі реформалар нәтижесі қазір өз жемісін бе­руде. Қолға алынған зор мін­дет­тер­дің негізгі мәні – Қазақ­стан­ның жан-жақты дамуы, көр­кеюі болатын. Сондықтан бұл реформалар аяқ астынан пайда бола қойған жоқ. За­ман­ның дидары ө+згеруіне орай, мем­лекеттік салалардың жүгі де, ісі де өзгеруі тиіс еді.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ұжымдық ұстаным

Ұжымдық рух ұлы жеңістерге қол жеткізеді. Қазақ айтады: «Үш адамның басы қосылса – қауым». Қауым­дасқаннан бері адамзат сан түрлі қоғамдық құрылысты өт­кер­ді. Ал қазіргі нарықтық қоғам­ның кілті – табыс. Яғни биік мүдде жолында ұжымдасу және белгілі нәтижеге қол жеткізу.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік бастамалары

Еліміз егемендіктің бастапқы ке­зінде-ақ өңірлік және жаһандық қауіпсіздік Қазақстанның сырт­қы саясатының негізгі басым­дық­тарының бірі болатынын төрт­күл дүниеге жария еткен еді. Содан бері еліміз халық­аралық аренада сол бағытты берік ұстанып, оны бел­сенді түрде жүзеге асырып келеді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу