Балаңызға кітап оқып бересіз бе?

Кітап оқу да талқылаудан түспейтін, қайта-қайта көтеріле беретін мәселелердің бірі. Мәселен, баланы кішкентайынан кітап оқуға, оқығанды тыңдауға үйрету мәселесі қай деңгейде екенін қарастырып көрейік. Бүлдіршінге кітап оқып, ертегі айтып беруді жүйелі түрде жүргізіп жүрген ата-ана бар ма?

Әлбетте, «балаға кітап оқып беріңіз» деген кеңесті барша ата-ана біледі. Оны басшылыққа алатындар да көп екені сөзсіз. Шын мәнінде мәселенің қалай болып жатқанын көру үшін айналамдағы отбасылар арасында сауалнама жүргіздім. Әрине, бұл белгілі қорытынды жасайтындай статистикалық зерттеу емес. Менің шағын сауалнамама 10 отбасы ғана қатысты. Оларға «балалар кішкентай болғанда кітап оқып бердіңіз бе?», «неше жасынан бастап кітап оқып бере бастадыңыз?», «қанша жасқа дейін кітап оқып бердіңіз?», «қай уақытта (күндіз, кешке) кітап оқыдыңыздар?», «ұйықтар алдында ертегі, әңгіме, өлең айтып бердіңіз бе?» деген сұрақтарды қойдым. 

Достарымның арасында баласына кітап оқып беретін отбасылар көп болып шықты. Көбінесе балаларына жатарда ертегі оқып беріп, өлең айтып, сурет бойынша сипаттап, ойдан шығарылған әңгімелер айтып, тіпті әлі дүниеге келмеген бөпесіне кітап оқып, жағымды музыка тыңдатып, оның дүниеге келуін асыға күткен отбасылар да бар екен.

Қазіргі кезде жас аналар баласына оқып беретін кітаптар, айтып беретін әндер іздейді: дүкенде болса – жақсы, болмаса – интернеттен қарайды. Кітап сөрелері елімізде басылған балалар әдебиетіне сықиып толып тұрмағанын өздеріңіз де көріп жүрсіздер. Дегенмен осы бағытта жұмыс істеп жатқан баспалар да жоқ емес. Өзіміздің, көрші елдердің, алыс-жақын мемлекеттердегі кітап дүкендеріне көз жүгірткенде, балалар әдебиеті келесідей жас аралықтарына бөлінгенін көреміз: мектеп жасына дейінгі балаларға, бастауыш сынып оқушыларына, орта сынып оқушыларына, жоғары сынып оқушыларына немесе жасөспірімдерге арналған әдебиет. Бұл өз ішінде тағы бөліне беруі мүмкін. Яғни, туғаннан 6 айға дейін, 1 жасқа дейін, 3 жасқа арналған дегендей жалғаса береді.

Ғылыми жіктеуде (классификация) шығармалардың үш түрі анықталған:

- балаларға арналып жазылған шығармалар;

- үлкендерге арналып жазылған, бірақ балалар да оқитын шығармалар;

- балалардың өздері жазған шығармалар.

Сонымен бірге балалар әдебиетінің тегі мен түрі ересектерге арналған әдебиеттен алыс кетпеген. Дегенмен, балалар әдебиетінде трагедия болмауы керек, баланың жаны гармонияны, жақсылықты қалап тұрады. Кітаптың міндетіне қарай балалар әдебиеті ғылыми-танымдық әдебиет, оның ішінде оқу-танымдық және әдеби-танымдық болып еркешеленеді. Сонымен бірге этикалық әдебиетті де ұмытпауымыз керек, яғни адамгершілік (моральдық) құндылықтар жүйесін қалыптастыруға әсер ететін хикаят, әңгіме, өлең, поэмалар. Оның ішінде қиял-ғажайып, тарихи және публицистикалық әдебиет те бар.

Корней Чуковскийдің «Екіден беске дейін» деген кітабын оқыған болсаңыз, сөздік қорыңыз мынадай, тіпті одан да басқа, сөздермен толыққанына күмән жоқ: «экикики», «арабеска», «глосса»... Мені қызықтырғаны «экикики» сөзі болды. К.Чуковскийдің айтуынша, бұл «дайындықсыз, аяқ астынан, қуаныш үстінде шығарылған тосын ұйқас. Оны кішкентайлар аяқ астынан шығарады, өте қысқа, бірнеше рет қайталанып айтылады, басқа балалар оны іліп алып қайталап жүреді». Сондай-ақ екіден бес жасқа дейінгі балалар секіріп, жүгіріп жүріп өлең шығарады дейді. Ол жерде тек қуаныш бар, тіпті көңілсіз жағдайдың өзін де балалар қуана жеткізе алады. Олар өзі мен айналаға деген қуанышын жасыра алмайды, бәріне риза болғанын ұйқастыра, тіпті ұйқасы болмаса да әуендете айтады. Көңіл-күйі жоқ, әлсіз, ұйқылы-ояу бала бір де бір тақпақ, өлең жолын шығара алмайды. Әрине, бұл тақпақтарда мазмұн да, мән де болмауы мүмкін, ондағы ең басты дүние – музыка, әуен. Сондықтан ата-аналар балаларының былдырын, аяқ астынан ойлап тапқан ұйқастарын, әуендетіп айтқан тіркестерін жазып алса, түрлі зерттеулердің негізі болар еді. Чуковский өзі бақылаған ұйқас жолдарын зерттей келе олардың ырғағы көбінесе «хорей» екенін айтады. Ал «қазақ балалары кішкентай кезінде қандай өлең ырғағы мен өлең өлшемін таңдайды екен?» деген сұрақ мені де қызықтырады.

Бақытгүл Салыхова,

Педагогика ғылымдарының кандидаты 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.04.2017

Елбасы оңтүстікте ауыл шаруашылығы мен туризмді дамыту керектігін айтты

27.04.2017

Инвестицияны шикізаттық емес секторға да тартатын уақыт жетті

27.04.2017

Қыран құстың сыны мен сипаты

27.04.2017

Биылғы 28 маусымда Сенат сайлауы өтеді

27.04.2017

Президент «Ел қорғаны» медалін тағайындады

27.04.2017

Алматы әуежайы директорлар кеңесінің басшысы тағайындалды

27.04.2017

Отандық азық-түлік Ресей мен Беларусь импортына төтеп бере алмай жатыр

27.04.2017

ҚР Президенті ОҚО-дағы алма өсіру технологиясымен танысты

27.04.2017

Сана сапасы серпілісте

27.04.2017

Жас ғалымдар жетістігі

27.04.2017

Инвестиция тартудың жаңа тәсілдері енгізілді

27.04.2017

Қазақстанға әлем бойынша ең ірі инвестиция салынады

27.04.2017

Қазақстанның Сингапурдағы Елшісі Елбасы мақаласын талқылау-лекциясын өткізді

27.04.2017

Оңтүстік Кореядан Қазақстан азаматтарын депортациялау мәселесі талқыланды

27.04.2017

Елбасы Оңтүстік Қазақстандағы «Қазақ еліне мың алғыс!» монументімен танысты

КОЛУМНИСТЕР

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Көрменің көрігін спорт қыздырады

Ағымдағы жылдың 10 маусы­мында Астанада ЭКСПО-2017 ха­лық­аралық мамандандырылған көр­месі келушілерге айқара есік ашады. Күллі әлем көз тіккен көрменің өтетін мерзімі жақындаған сайын бойды толқыныс сезімінің билейтіні түсінікті жайт. Иә, «Қонақ аз отырып, көп сынайды». Әлемнің әр қиырынан ағылған меймандардың алдында жайылып жастық, иіліп төсек болу өз алдына, қолдағы барды көрсете білудің өзі өнер һәм зор міндет.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Этностар мүддесі барынша қорғалған ел

Қазақстан заманауи өмірге, ха­лықаралық қоғамдастыққа се­німді түрде кірігіп отыр. Біз елі­міз­дің имиджін көтере отырып, ин­вестициялық және экспорттық әлеуетімізді, экономикамызды қа­р­қынды дамытуға баса назар ау­дарып келеміз. Осы саясаттың ар­қасында Қазақстан әлем мой­ын­даған елге айналды.

Гүлзейнеп Сәдірқызы, «Егемен Қазақстан»

Ең ауыр күнә

Ана құрсағындағы шара­на­ның 18 күнде жүрегі соғып, 8 апта­да айналасындағы тір­ші­л­ікті се­зе бастайды екен. Ал 12 апта­да саусағын сорып, ба­сын қимылдатады. Міне, сол кеу­де­сі­не жан бітіп, адам кейпіне келген шақалақ өзіне келе жатқан қау­іпті, жасалатын қиянатты сез­генде жиырылып қарсылық көр­сететін көрінеді. Демек, әйел ағ­­засында жүріп жатқан табиғи қа­лыпты күшпен бұзып, баланы жасанды жолмен алдыртып тас­тау әйел үшін құдай алдында күнә, адам алдында қылмыс де­се де болғандай. Өйткені, Ис­лам дінінде кісі өлтіру ең ауыр кү­нә болып есептеледі. Ал ана құр­са­ғындағы кеудесінде жаны бар шарананы кесіп, бөлшектеп алып тастау ауыр күнәға жатпай ма?..

Самат МҰСА, «Егемен Қазақстан»

Ұлттарды ұйыстырудың ұтымды үлгісі

1995 жылғы 1 наурызда Мемле­кет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру туралы Жарлыққа қол қойды. Сөйтіп, Президент жанынан басты міндеті мемлекет пен азаматтық қоғам институттары арасындағы әріптестік негізінде этностар мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету, тиімді этносаралық іс-қимыл жүргізу, біртұтас саяси, құқықтық, мәдени орта қалыптастыру болып белгіленген жаңа консультативті-кеңесші орган құрылды.

Айбын ШАҒАЛАҚ, "Егемен Қазақстан"

​Елбасы һәм елдік жобалар

Ғасырға бергісіз осы 25 жылдың ішінде біз санамыздағы «сарысулардан» арылып, еңсемізді тіктедік, елдігіміздің іргесін бекіттік. Отарлық саясат құрдымға жібергісі келген ұлттық құндылықтарымызбен қау­ыштық. Дініміз бен діліміз қайта жаң­ғырды. Тағдыр жазуымен түрлі кезеңдерде киелі Қазақ жеріне келіп тұрақтаған ұлыстардың ынтымақ-бір­лігі нығайып, біртұтас халық ретінде қалыптасуға бет алды. Оның бүгінгі айқын көрінісі – Елбасының Мәңгілік Ел идеясының Қазақстан қоғамы тарапынан дұрыс қабылдануы және осы мұрат жолында ұйыса бастауы.

Пікірлер(0)

Пікір қосу