Балаңызға кітап оқып бересіз бе?

Кітап оқу да талқылаудан түспейтін, қайта-қайта көтеріле беретін мәселелердің бірі. Мәселен, баланы кішкентайынан кітап оқуға, оқығанды тыңдауға үйрету мәселесі қай деңгейде екенін қарастырып көрейік. Бүлдіршінге кітап оқып, ертегі айтып беруді жүйелі түрде жүргізіп жүрген ата-ана бар ма?
Егемен Қазақстан
17.04.2017 872

Әлбетте, «балаға кітап оқып беріңіз» деген кеңесті барша ата-ана біледі. Оны басшылыққа алатындар да көп екені сөзсіз. Шын мәнінде мәселенің қалай болып жатқанын көру үшін айналамдағы отбасылар арасында сауалнама жүргіздім. Әрине, бұл белгілі қорытынды жасайтындай статистикалық зерттеу емес. Менің шағын сауалнамама 10 отбасы ғана қатысты. Оларға «балалар кішкентай болғанда кітап оқып бердіңіз бе?», «неше жасынан бастап кітап оқып бере бастадыңыз?», «қанша жасқа дейін кітап оқып бердіңіз?», «қай уақытта (күндіз, кешке) кітап оқыдыңыздар?», «ұйықтар алдында ертегі, әңгіме, өлең айтып бердіңіз бе?» деген сұрақтарды қойдым. 

Достарымның арасында баласына кітап оқып беретін отбасылар көп болып шықты. Көбінесе балаларына жатарда ертегі оқып беріп, өлең айтып, сурет бойынша сипаттап, ойдан шығарылған әңгімелер айтып, тіпті әлі дүниеге келмеген бөпесіне кітап оқып, жағымды музыка тыңдатып, оның дүниеге келуін асыға күткен отбасылар да бар екен.

Қазіргі кезде жас аналар баласына оқып беретін кітаптар, айтып беретін әндер іздейді: дүкенде болса – жақсы, болмаса – интернеттен қарайды. Кітап сөрелері елімізде басылған балалар әдебиетіне сықиып толып тұрмағанын өздеріңіз де көріп жүрсіздер. Дегенмен осы бағытта жұмыс істеп жатқан баспалар да жоқ емес. Өзіміздің, көрші елдердің, алыс-жақын мемлекеттердегі кітап дүкендеріне көз жүгірткенде, балалар әдебиеті келесідей жас аралықтарына бөлінгенін көреміз: мектеп жасына дейінгі балаларға, бастауыш сынып оқушыларына, орта сынып оқушыларына, жоғары сынып оқушыларына немесе жасөспірімдерге арналған әдебиет. Бұл өз ішінде тағы бөліне беруі мүмкін. Яғни, туғаннан 6 айға дейін, 1 жасқа дейін, 3 жасқа арналған дегендей жалғаса береді.

Ғылыми жіктеуде (классификация) шығармалардың үш түрі анықталған:

- балаларға арналып жазылған шығармалар;

- үлкендерге арналып жазылған, бірақ балалар да оқитын шығармалар;

- балалардың өздері жазған шығармалар.

Сонымен бірге балалар әдебиетінің тегі мен түрі ересектерге арналған әдебиеттен алыс кетпеген. Дегенмен, балалар әдебиетінде трагедия болмауы керек, баланың жаны гармонияны, жақсылықты қалап тұрады. Кітаптың міндетіне қарай балалар әдебиеті ғылыми-танымдық әдебиет, оның ішінде оқу-танымдық және әдеби-танымдық болып еркешеленеді. Сонымен бірге этикалық әдебиетті де ұмытпауымыз керек, яғни адамгершілік (моральдық) құндылықтар жүйесін қалыптастыруға әсер ететін хикаят, әңгіме, өлең, поэмалар. Оның ішінде қиял-ғажайып, тарихи және публицистикалық әдебиет те бар.

Корней Чуковскийдің «Екіден беске дейін» деген кітабын оқыған болсаңыз, сөздік қорыңыз мынадай, тіпті одан да басқа, сөздермен толыққанына күмән жоқ: «экикики», «арабеска», «глосса»... Мені қызықтырғаны «экикики» сөзі болды. К.Чуковскийдің айтуынша, бұл «дайындықсыз, аяқ астынан, қуаныш үстінде шығарылған тосын ұйқас. Оны кішкентайлар аяқ астынан шығарады, өте қысқа, бірнеше рет қайталанып айтылады, басқа балалар оны іліп алып қайталап жүреді». Сондай-ақ екіден бес жасқа дейінгі балалар секіріп, жүгіріп жүріп өлең шығарады дейді. Ол жерде тек қуаныш бар, тіпті көңілсіз жағдайдың өзін де балалар қуана жеткізе алады. Олар өзі мен айналаға деген қуанышын жасыра алмайды, бәріне риза болғанын ұйқастыра, тіпті ұйқасы болмаса да әуендете айтады. Көңіл-күйі жоқ, әлсіз, ұйқылы-ояу бала бір де бір тақпақ, өлең жолын шығара алмайды. Әрине, бұл тақпақтарда мазмұн да, мән де болмауы мүмкін, ондағы ең басты дүние – музыка, әуен. Сондықтан ата-аналар балаларының былдырын, аяқ астынан ойлап тапқан ұйқастарын, әуендетіп айтқан тіркестерін жазып алса, түрлі зерттеулердің негізі болар еді. Чуковский өзі бақылаған ұйқас жолдарын зерттей келе олардың ырғағы көбінесе «хорей» екенін айтады. Ал «қазақ балалары кішкентай кезінде қандай өлең ырғағы мен өлең өлшемін таңдайды екен?» деген сұрақ мені де қызықтырады.

Бақытгүл Салыхова,

Педагогика ғылымдарының кандидаты 

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.10.2017

«Қазақ хандығының» жалғасы түсіріледі

24.10.2017

Тағылымды шара

24.10.2017

Ж.Түймебаев: Бюджетті дұрыс игермеген басшылар жазаланады

24.10.2017

«Рухсыз адамнан мықты спортшы шықпайды»

24.10.2017

Ірі кісі

24.10.2017

Шежіре сыр шертеді

24.10.2017

СҚО әкімінің орынбасары тағайындалды

24.10.2017

Алаш тарихы халықаралық деңгейде талқыланды

24.10.2017

Солтүстік Қазақстан әкімі аппаратының басшысы тағайындалды

24.10.2017

Атырауда құқық қорғау орталығы ашылды

24.10.2017

ОҚО әкімі: Аудан-қала әкімдері тиісті индикаторларды толық орындауы қажет

24.10.2017

ШҚО прокуроры: Қылмыстық істі қарауда озық елдер тәжірибесі қолданылады

24.10.2017

Ақтөбе облысында үш ауысымдағы мектеп жаңа ғимаратқа көшті

24.10.2017

Отандық роботты техниканың қарымы

24.10.2017

Маңғыстаудағы №11 мектеп үздік тәжірибесімен үлгілі

24.10.2017

Астанада жаңбыр аралас қар жауады

24.10.2017

Жапонияда кезектен тыс парламент сайлауы өтті

24.10.2017

Өз бақытын қазақ жерінен тапты

24.10.2017

Мерейтойлардан мезі болған жоқпыз ба?

24.10.2017

Жыл өткен сайын астық сапасы артып келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Рухани келісім – орнықты дамудың негізі

Тәуелсіздігіміздің елең-алаңында, яғни осыдан ширек ғасырдан астам уақыт бұрын мемлекеттік дең­гей­де қабылданған шешімдер мен қол­ға алынған бастамалар өзі­нің өмір­шеңдігін көрсете отырып, қо­ға­мы­мыздың игілігіне айнала білді. Әсіресе қоғамды рухани келісімге үнде­ген, татулық пен береке-бірлігі­мізді арт­тыруға бағытталған сауатты да сали­қалы бастамалардың жөні бөлек.

Әйіп ЫСҚАҚ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Нәсіптің көзі атакәсіпте

Халқымыз төрт түлік өсіруді атакәсіптің біріне, тіпті бірегейіне балаған. Тіршіліктің нәрі, көзі деп ұққан. Содан болар, ауыл адамдары амандасқанда «мал-жан аман ба?» деп хал-жағдай сұрасып жатады. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

Алпауыт ел Америка Құрама Штат­тары­ның экономикасы қазіргі кезде өз жарасын өзі жалап жазатын көк­жал қасқырға ұқсайды. Ол өзінің осы қасиетінің арқасында жазылмастай сыр­қатқа шалдыққан қазіргі қаржы ка­питализмнің ғұмырын барынша ұзартып келеді. Бүгінгі күні бүкіл әлемге билігін жүргізіп отырған ка­пи­тализмнің басты тірегі бастапқы кезде осы формациялық құрылыс­тың отаны әрі таратушысы болға­нымен соңғы жылдары барынша әлеу­меттене бастаған Еуропа емес, нарық­тық жолға түсіп, жедел байып келе жатқанымен Конфуций қағидасы бойынша мемлекетті әке деп қабыл­дап, бүкіл халық үшін одан әкелік қам­қорлық талап ететін дана Қытай емес, корпоративтік рухты ту етіп көтерген еңбекшіл Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияның елдері емес, нақ осы АҚШ-тың өзі болып отырғандығын біраз жұрт жақсы біледі.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Онлайндағы жұңғо жұрты

Қытай. Жан-жақтан ағылған адамдар мен көлік ағысы толас­тар емес. Бағдаршамның қызыл шамына тоқтаған көлікте отырып, жан-жағыңды бағдарлайсың. Сіз отырған көлікке жапсарласа, бірінен соң бірі жапырлап велосипед мінген жолаушылар сы­наласып тоқтап жатыр. Ал жол жүруге рұқсат берілгенде бей­не құмырс­қалар тəрізді өре жөнелген қос дөңгелекті көлік­ке отыр­ған­дардың шеруін көр­гендейсіз. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу