Бақтыгүл Маханбетова: Қазір әдеби агенттердің заманы

Төл әдебиетіміздің озық үлгілерін шетелде насихаттаушы, Қазақстандағы тұңғыш «Bestseller» әдеби агенттігінің негізін қалаушы Бақтыгүл Маханбетовамен қазіргі әдебиетіміз төңірегінде әңгімелескен едік.  

Егемен Қазақстан
12.03.2018 7451
2

–  Бақтыгүл ханым, қазақ әдебиетін басқа елге таныстыру шарасы қалай жүзеге асып жатыр?

– Қазақ қаламгерлерін әлем жұрт­шылығына таныстыру мақсатында әрі әдеби агент ретінде былтыр қазан айында алғашқы қадамды британдық әріптестер тәжірибесіне сүйене отырып, Шекспир еліне сапар шегуден бас­тадық. Қазақстандағы бірінші «Bestsellerkz» әдеби агенттігінің ұсы­нуымен, Еура­зиялық шығармашылық гильдиясы кітаптары сериясы бойынша Еуропа қазақтарына шашу ретінде апарған 5 автордың төл туындысы «Hertforshire Press» баспасынан жарық көрді. Сөйтіп Шекспирдің отанында осы дүниелердің таныстырылымын өткіздік. Атап айтсақ, қазақтың біртуар ақиық ақыны Темірхан Медетбектің «Көк Түрік – Көк Бөрі» туындысы – 70-жылдардағы Қадыр Мырза Әлі ағамыздың аудармасынан кейінгі елді елең еткізген тұщымды дү­ниелердің бірі. Белгілі жазушы Қуаныш Жиенбайдың «Тағдыр» туындысындағы «Жұмыртқаның сары уызы» атты әңгімесі мүгедек қыздың өмірге құлшынысын қамтыса, «Аптаның ақырғы күндері» әңгімесі жетім баланың жанына үңілуімен ойға жетелейді, ал «Түн ортасындағы тосын әуен» саз өнері қонған, ерекше дарын иесінің қоғам қайшылықтарына қарсылығын әдемі жеткізеді. Сыршыл ақын Нәзікен Алпамысқызының «Қияжол ғұмыр» жыр жинағына енген  өлеңдерімен оқырманды қуанттық. Жазушы Сәуле Досжанның «Сағыныш» туындысы жы­рақта өмір сүруге мәжбүр болған қандастың жан күйзелісін «Қашқынның зары» әңгімесі арқылы жеткізсе,  «Ақбұ­лақтың адасқағы» хикаяты тағдыр тәлке­гіне түсіп адасқан, өкініште ғұмыр кешкен ­ғашықтарды табыстырады.

 Ақын Гүлзада Ниетқалиева «Жүрек­тегі иман гүлі» туындысында «Аллажар» поэмасы арқылы Алланың көркем 99 есімін жырға қосып, Домалақ анаға арнауын және даңқты Клеопатраны жырға қосқан өлең жолдарын оқырманға сыйлады.

– Лондонда жаңа кітаптардың та­ныс­тырылымы қалай өткізіледі екен?

– Мұнда жарық көрген бірде-бір тың туынды көпшілік назарынан тыс қалмайды. Өйткені оқылым өте жоғары. Соған қарап, Шекспир елі жұртшылығына сүйсінесіз. Демек, насихат жұмыстары дұрыс жолға қойылған деуге толық негіз бар... Құрамында Қуаныш Жиенбай, Нәзікен Алпамысқызы, Гүлзада Ниет­қалиева бар, өзім басқарып барған топ­қа 11 жасар Ардақтым, атыраулық журналист, аудармашы Гүлжан Елешева қосылып, Лондондағы әдебиет күндерін бір­ге өткіздік. Темірхан Медетбек пен Сәуле Досжанның жаңа кітаптарын жұрт­шылыққа таныстырдық. Басқа мемлекеттерден келген қаламгерлермен танысып, шығармашылық байланыс орнаттық.

– Агенттік арқылы шығармалары ағыл­шын тіліне аударылған қалам­гер­лер көп пе?

– Лондон сапарынан бұрын Қазақстан елшілігіне алдын ала осы жобаға орай өтініш хат жолдадым. Соның нәтижесінде, Қазақ­станның Ұлыбританиядағы елші­сі Ерлан Ыдырысов мырзаның қабыл­дауында болдым. Дипломатпен арадағы диалогымыз қазақ әдебиетінің бүгіні мен ертеңі жайында өрбіді. Қордаланған түйткілдердің оңтайлы шешімдері туралы ортаға ой тасталып, әсіресе оның ішінде аудар­маға қатысты ұсынысымызды жеткіз­дік. Қазақ тілінен тікелей ағылшын­шаға аудару идеясы көтерілді. Және де ал­дағы уақытта аударылуы қажет шығар­малар тізімі көрсетілді. Сапалы аударма тек британдық редакторлардың атсалысуы арқылы жүзеге асатынын ескерсек, дүниежүзілік әдебиет байқауларында көбіне ағылшын тіліндегі шығармалардың үлкен мәнге ие екендігін аңғару қиын емес.

– Қазақ қаламгерлерінің қандай же­тіс­тіктерін бөле-жарып айтар едіңіз?

– Ашық Еуразиялық әдебиет бай­қауының алтыншы жылы, яғни былтыр 38 мемлекеттен қатысқан 4 аталым бойынша 1500 үміткер арасында мен ұсынған 16 шығармашылық иесінен 10 автор shortlist тізіміне еніп, финалға көтеріліп, лауреат атанды. Байқаудың жүлдегерлерін анықтау қарашаның 17-20 аралығында Стокгольмде өтті.

«Проза» аталымы бойынша Тынымбай Нұр­мағанбетовтің «Періштелердің өлімі» романы, Қуандық Түменбайдың «Пе­ріште», «Құлыпашар», «Мұнар күн», «Алматыда болған аңыз», «Мылқау етікші» әңгімелері мен Әлібек Ас­қа­ровтың «Однажды осенью, далеко в горах» романы, сондай-ақ Сәуле Дос­жанның «Өгей жүрек» романы, балалар әдебиетінен Кеңес Дүйсеннің «Жар­ғақбас, Қылкеңірдек, Шибұттың бас­тан кешкен таңғажайып оқиғалары» хикаяты, «Поэзия» аталымы бойынша Серік Ақ­сұңқарұлының «Абылнама» поэмасы, Ғалым Жайлыбайдың «Қара орамал» поэмасы мен Нәзікен Алпамысқызының «Күн астындағы мұзбалақ», «Күрең шетен» және т.б. жырлары еленіп, лауреат атанды.

– Бұл шарада қазіргі әдебиеттің қан­дай маңызды тұстары әңгіме арқауына айналды?

 – Шығарманы түпнұсқадан тікелей аударудың ма­ңыз­ды екендігін британдық редактор-аудармашылар баса айтты. Британдық драматургияға жаңалық қосу қажеттігі туындағанын ескертіп, ойын бөліскен Дэвид Перри мырза Еуразиялық пьесалардың озық қойылымдарын әлемге таныстыру мақсатында театр фестивальдарын бірлесіп өткізуге байланысты өз ұсынысын жеткізді.

– Шетелде әдеби агенттің көмегіне сұраныс көп пе?

– Мұның не екенін әлі де жыға тани алмай жүргендер табылады. Соған қарамастан, уақыт тілі тоқтап қалмайды. Алға қарай жылжи беруге тиіссің. Сток­гольмде шетелдік қаламгерлер арасынан маған әдеби агент болуымды сұрап, өтініш білдіргендер болды. Олардың алдағы таңдарға көбірек иек артатын оптимистігі айрықша ұнады. Бізге де осындай озық дәстүрлерден үлгі алу керек.

Әңгімелескен  Қарашаш ТОҚСАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу