Бес жылдық белес және екі жылда еңсерілген еңбек

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қолға алынған «Қазақстан Республикасының 2015-2019 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы» белсенді жүзеге асып жатқанына куәміз. 2019 жылға дейін жалғасатын бес жылдық жоба былтыр тағы да Елбасы Жарлығымен өзектендіріле түсті. Бағдарлама аясында негіз қалаған индустриялық парктердің жұмысы қарқын алып, өндірістік кәсіпорындардың игілігін халық көре бастағанына куәміз. Бар-жоғы екі жыл бұрын қолға алынған бастаманың мақсаты да айқын: еңбек өнімділігін арттыруға және өңделген тауарлар экспортының көлемін ұлғайтуға бағытталған өңдеу өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін ынталандыру. Өйткені, онда экспортқа бағдарлау мен еңбек өнімділігін арттыру дамудың негізгі бағыттары болып белгіленген.
Егемен Қазақстан
31.03.2017 304

Көрсеткіштер көңіл көншітеді

Жоғарыдағы мақсатты нақты сандармен бедерлесек, межеге дейін 4 нысаналы индикаторды байқаймыз. Айталық, алдымен еңбек өнімділігін 2015 жылғы дең­гейге қарағанда 22 пайызға арт­тыру. Екінші, өңделген өнім экс­портының құндық көле­мін алғашқы жылдағыдан 19 па­йызға артық орындау. Үшінші, 2015-2019 жылдары өңдеу өнеркәсібінің негізгі капиталына 4,5 трлн теңге сомасында ин­вестиция тарту. Соңғысы, өң­деу өнеркәсібінің энергия сыйым­дылығын 2014 жылға қарағанда кемінде 7 пайызға төмендету.

Осындай нәтижені көздеген бағдар­ламаның былтырғы жылғы қоры­тындысын да назардан тыс қалдырмаған жөн. Аталған 4 нысаналы индикатор аясында 11 көрсеткіш қарастырылған болса, 2016 жылы 3 нысаналы индикатор мен 8 көрсеткіш бойынша жос­пар орындалыпты. Инвестиция­лар және даму министрлігінің мә­ліметі негізінде атап айтсақ, экс­порттың құн көлемінің өзгеру индикаторындағы көрсеткіш 90,2 пайызды құраған. Ал бастапқы жоспардың 86 пайыз екенін ескерсек, әлгі цифр көңіл көншітеді. Жіліктей түсейік, 2016 жылы өңдеу өнеркәсібі экс­портының көлемі алдыңғы жылмен салыс­тырғанда 9,8 пайызға қысқарып, 12,7 млрд АҚШ долларына түс­кен. Металлургия, химия және мұнай өңдеу сияқты сала­ларда да әлемдік бағаның құлдырауына байланысты төмендеулер бар. «Мәселен, біз катодты мысты 40,3 мың тоннаға артық экспорттадық, нақты өсім – 14 пайыз. Алайда, экспорттың ақ­шалай түсімі 53,5 млн долларға төмен­деді. Ми­не­рал­ды тыңайтқыштар экс­пор­ты­ның нақты көлемі 22,3 мың тон­наға өсті. Алайда, құндық мәні 0,66 млн доллардан астамға төмендеді», деп атап көрсеткен болатын Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбек таяудағы Үкімет отырысында.

Еңбек өнімділігінің нақты өсім индикаторына келсек, көр­сеткіш 131,7 пайыз болған. Ал жоспар – 101,3 пайыз. Былтырғы қорытынды, 2015 жылмен салыс­тырғанда, девальвация салдарынан ақшаға шаққанда 44,4 мың доллардан 38,9 мыңға дейін төмендеді. Бұл жалпыәлемдік тренд екенін айту керек.

Негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі индикаторы бойынша көрсеткіш 834,1 млрд теңгені құрады. Жос­пар­дағыдан 81 млрд теңге шамасында артық. «Өңдеу секторы­на бағытталған қаржы бір жыл бұрын­ғымен салыстырғанда 8,8 млрд теңгеге бағаланып, 1,1 пайыздық өсім көрсетті. Нақты көрсеткіш 3,3 пайызға қысқарды. Өткен жылдың 9 айында ғана өңдеу өнер­кәсібіне 2,6 млрд доллар тікелей шетел­дік инвестиция тартылды. Бұл бұр­нағы жылғы сәйкес кезеңмен салыс­тыр­ғанда 1,3 есеге артық», дейді министр.

Өңдеу өнеркәсібіндегі энергия сыйымдылығының төмендеу индикаторы бойынша деректерді Статистика комитеті қарашада жариялайды екен. Сондықтан, бұл бағыттағы көрсеткішті баға­лау әзірше мүмкін емес.

Динамика деңгейі: даму мен ілгерілеу

Былтырғы нәтиже көңіл көн­шіте­ді деуге негіз бар. Өйткені, сол жылға жоспарланған бағдар­ламадағы 10 жоба­ның сегізі орын­далған. Нәтижесінде, дәс­түрлі сек­торлардағы кәсіп­орын­дар­ды жаңғырту есебінен тиі­мді базалық индустрияны құру­ды аяқтау бойынша елдің 7 ай­мағында қолданыстағы өнді­ріс­терді жаңғырту және кеңейтуде жалпы сомасы 68,7 млрд теңгеге жуық 10 жоба жүзеге асырылыпты.

– Ірі салаларға негіз болатын жобаларды жүзеге асыру арқылы индустрия­лы өркендеудің жаңа нысандарын ашу аясында өңдеу өнеркәсібінің металлургия, мұ­най өңдеу, машина жасау, құры­лыс индустриясы сияқты негізгі 4 секторында жалпы сомасы 154,9 млрд теңгеге 6 жаңа ірі өндіріс құрылды. Сондай-ақ, ірі жобаларды іске асыру үшін Global-2000 жоспарына енгізілген компаниялар тізімінен 7 инвестор тартылды. Биыл бағдарламада көрсетілген 2 жаңа ірі өндіріс ошағын құруды баста­мақпыз, – дейді Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбек.

Олардың қатарында Павло­дар облысында орналасқан «Пром­маш­комплект» деп аталатын темір жолда қолданылатын доңғалақ өндірісі кешені мен Сыр бойындағы шыны өндіру зауыты алдымен аталады.

Жоғары тиімді индустриялық кәсіп­кер­ліктің қалыптасуына қолайлы жағдай жасау мақ­са­тын­да еліміздің 13 өңіріндегі 46 кәсіпорынға еңбек өнімділігін арттыру үшін жалпы сомасы 379,9 млн теңге көлемінде мем­лекеттік қолдау көрсетілді. Осы­ның нәтижесінде өткен жылы бағдарлама индикаторлары мен көрсеткіштеріне қол жеткізу дәрежесі 84,6 пайызды құраған. Ал индустриялық-инновациялық дамудың негізгі көрсеткіштері бойынша өңір­лер бөлінісінде мынадай динамика байқа­лады: өңдеу өнеркәсібі өндірісінің нақ­ты өсімі 12 өңірде бар. Үз­дік­тер қатарында 115,8 пайыз көрсеткішпен Ақтөбе облысы, одан сәл төмендеу көрсеткіштегі (115 пайыз) Қызылорда облысы және 110,9 пайыздық өсімге қол жеткізген Маңғыстау облыстары тұр. Ал еңбек өнімділігі барлық өңірлерде байқалады. Ең көп өсім Ақмола (1,9 есеге), Маң­ғыстау (1,7 есеге), Ақтөбе және Жамбыл (1,6 есеге) облыстарында. Негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 10 өңірде айта кетерліктей, соның ішінде ең көп өсім Жамбыл (3,8 есеге артқан), Солтүстік Қазақстан (2,9 есе), Алматы (1,2 есе) облыстарында.


Жобалардан пайда зор

Былтырғы нәтижені саралай түссек, мемлекеттік органдар мен ұйымдардың іс-шаралар жоспарының тармақтарын іске асыру 97,6 пайызға орындалғанын аңғарамыз. Бағдарламадағы бұл бағытта 87 тармақ қарастырылған болса, оның 42 тармағын 2016 жылы іске асыру көз­делген екен. Алайда, «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ еншісіндегі 1 тармақ орындалмай қалған.

Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбектің мәліметінше, жоба­дағы шараларды іске асыруға мем­лекеттік бюджеттен және Ұлттық қордан өткен жылға 183,2 млрд теңге бөлін­ген. Қаражаттардың игері­луі Ұлттық қор бойынша 100 пайыз болса, мемлекеттік бюджет бойынша 99,5 пайызды құраған.

2016 жылы Индус­трия­ландыру картасы аясын­да 878 млрд теңгенің 130 жо­басы іске қосылды, 10 мың­нан асатын тұрақты жұмыс орны ашылды. Бірнешеуін тілге тиек етсек, Қарағанды облысындағы «Алтай полиметалдар» ЖШС «Көктасжал» кен-байыту комбинаты, Алматы аймағындағы «Bapy Mining» ЖШС қайта балқытылған шойын алатын кен және қайта өңдеу кешені, Маңғыстау өңірінде орналасқан «Казах­стан Пайп Тредерс» ЖШС Пре­миум класы­ның газ-герметикалық ойма­лы қосылғылар зауыты құры­лысы, Батыс Қазақстандағы «Кон­денсат» АҚ К5 экокласты мо­тор­лық жанар-жағармай өндіру кешені және Оңтүстік өңірдегі «KARLSKRONA LC ЖШС жалпы машина жасау және арнайы құймаларды дайындайтын зауыт.

«Іске қосылған жобалардан өткен жылы 2,2 трлн теңге­ден асатын өнім өн­дірілді. Со­ны­мен қатар, өңдеу өнер­кәсі­бі жалпы көлемінің 18,5 пайы­зы өндірілгенін де атап өту қа­жет. Сала бойынша сараласақ, метал­лургияның 22 пайызы Ин­дус­трия­ландыру картасының жо­балары есебінен алынды, бұл көр­сеткіш құрылыс индус­триясында – 33 пайыз, химия өнеркәсібінде – 30 пайыз, фар­мацевтикада – 38 пайыз. Ин­дустрияландыру саясатын іске асыру бойынша жүргізіліп отыр­ған жұмыстың, сондай-ақ бағ­дарлама аясында өңдеу салаларын қолдаудың арқасында өңдеу саласындағы дағдарыс пен кен өндіру саласының төмендеуі жағдайында тұрақты өсім байқалып отыр», дейді Ин­вес­тициялар және даму министрі.

Тағы бір атап айтарлығы, индустрия­ландыру бағдарламасы қолға алынғалы бері жалпы құны 4,7 трлн теңге болатын 1028 жоба жасақталып, іске қо­сы­лып­­ты. Осының оң нәтижесінде 97 мың тұрақты жұмыс орны ашыл­ды. Жал­пы, мемлекеттік бағ­дарламаның нәтижелі жүр­гі­зіліп, нақты жемісін берген кезең ретінде өткен жылды айта кеткен орынды. Бұл рет­тегі ауыз толтырып айтуға тұрар­лық көрсеткіштерді өңдеу өнеркәсібі саласынан байқауға болады. Мысалға, 2016 жылы Индустрияландыру картасы аясында 878 млрд теңгенің 130 жобасы іске қосылған болатын. Бұл дегеніңіз 10 мыңнан аса тұ­рақты жұ­мыс орнының құрыл­ғандығын айғақ­тайды. Осы іске қосылған жобалар бойынша жыл ішінде жалпы сомасы 2,2 трлн теңгеден асатын өнім өндірілді. Оның ішінде өңдеу өнеркәсібі экспортының көлемі 12,7 млрд АҚШ долларын құрады. Жал­пы, экспорттық өнімнің құн­дық көлемі мемлекеттік бағдар­лама­ның негізі басымдық беріліп отыр­ған 8 бағыты бойынша жоға­ры­лады. Атап айтқанда, кен ма­шина жасау саласында 2,2 есе, автомобиль жасауда 2,1 есе, құ­рылыс материалдары нары­ғында 1,4 есеге өсім байқалды.

Осы жерде 2010-2016 жылдары аралығында іске қосылған 1028 жобаның өткен жылдың 1 қазанындағы жұмыс жүктемесі жайында аз сөз айту керек шығар. Әсіресе, бағдарлама бо­йын­ша басталған 72 жобаның төмен­гі жүктемемен жұмыс жасауы немесе уақытша тоқтап қалуы­на қатысты түсінік берген жөн. Мәселен, аталған 72 жо­ба­­ның 57 жобасы төменгі жүк­­­те­­ме­мен жұмыс істесе, 15 жоба тоқ­та­тылуға мәжбүр болды. Мұ­ның негізі себептеріне тал­­дау жасау барысында үш түрлі жағдай анықталып отыр: бірін­­ші­­ден, тапсырыстың, шикі­зат­тың аздығы, екіншіден, ұлт­тық валюта бағамының тұрақ­сыз­ды­ғына байланысты кәсіп­орын­ның тиімсіздігі, үшін­ші­ден, өндірістегі құрал-жабдық­тар­ды жаң­ғыр­туға байланысты кі­діріс немесе құ­қықтық-құ­жат­тық тұрғыдағы ше­ші­мін тап­паған жағдайлар. Ал осы Ин­дус­­трия­ландыру картасы бойын­ша тоқтап тұрған немесе аз жүк­темемен жұмыс істеген 72 жо­ба­ның 23 жо­ба­сы дәл қазіргі күйі толық қуатында жұмыс іс­теп тұр. Нарықтағы маусымдық сұ­ра­нысқа байланысты төменгі жүк­те­мемен жұмыс жасап тұрған нысан­дар мен уақытша тоқтап қалған жобаларға да жан біте бастайды.

Түйін

Жоғарыдағы дәйектер мен деректерден ел экономикасындағы қайта өңдеу секторының үлесі ұлғайға­нын бай­қау қиын емес. 2016 жылы өң­деу өнеркәсібінің ішкі жалпы өнімдегі үлесі алдыңғы жылмен салыстырғанда 10,7 пайызға, өнеркәсіпте 41,5 па­йызға өсіп­ті. Межеге жеткенше үш жыл бар, осы ілгерілеу мен ілкімді істер қар­қы­нын жоғалтпаса, қарышты қадамың жалғасатынына сенім зор.

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,

Асхат РАЙҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан»


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.06.2017

Қызылордада журналистердің "Қанатты қалам" форумы өтті

26.06.2017

Астанада Иманбаев көшесінде көлік қозғалысы толықтай шектелді

26.06.2017

Алматыда «Ұлы дала рухы-2017» этнофестивалі өтті

26.06.2017

Қызылорда облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы

26.06.2017

ОҚО-да азаматтардың әлеуметтік мәртебесін анықтау жұмыстары жалғасуда

26.06.2017

Ұлттық экономика министрі халыққа есеп берді

26.06.2017

Айттың екінші күні – Алматыда аспаннан «медаль жауды»

26.06.2017

Қайрат Сарымсақов таэквондодан әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

26.06.2017

Қазақстанда жаңалық ашушылардың 87%-ы алматылықтар

26.06.2017

Астана 2020 жылға қарай Еуразия кеңістігіндегі туристер үшін ең тартымды қалалардың бірі болады

26.06.2017

Чайковский музыкасы шалқыды

26.06.2017

Бақытжан Сағынтаев «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының жобасы бойынша кеңес өткізді

26.06.2017

Журналистер сайысқа түсті

26.06.2017

Қайрат Әбдірахманов Венгрияның Сыртқы істер және сыртқы экономикалық байланыстар министрімен кездесті

26.06.2017

Лондонда тәртіпсіздік салдарынан алты полицей жапа шекті (видео)

26.06.2017

Біліксіз мұғалімдер ағылшын тілінен сабақ беріп жүр

26.06.2017

Бурабай ауданының әкімі ауысты

26.06.2017

Сенат Төрағасы Мажарстан Сыртқы істер және сыртқы экономикалық байланыстар министрімен кездесті

26.06.2017

Мажарстан Халықаралық Түркі академиясына бақылаушы мәртебесін алуға өтініш берді

26.06.2017

Астанада «Ежелгі Мысыр ескерткіштері» атты халықаралық көрменің ашылу салтанаты өтті

КОЛУМНИСТЕР

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Төрінен қонақ үзілмейтін үлкен үй

Кез келген қаладағы келімді-кетімді жолаушыларға лайықты қызмет көрсетіп, адамдардың демалуы мен жүріп-тұруына жағдай жасау – жауапты міндет. Әлемнің дамыған елдері бұл бағыттағы жұ­мыстарды логистикалық карта аясында жүргізіп, қонақ қабылдау мен қызмет көрсетудің де озық үлгі­лерін қалыптастырып отыр. Яғни, туризмнің дамуына күш, қай­рат, қаржы жұмсау арқылы оны есе­леп қайтарып алу қамында көптеген жұ­мыстар жасалуда. Қуанарлығы, еліміздегі логистика бағытындағы дамыту жұмыстары өз деңгейінде жүріп жатыр. 

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кәденің қадірін білейік

КСРО-ның бір қиырындағы Мурманнан екінші қиырындағы Владивостокқа бет алған 66 жастағы желаяқ жүгіріп келе жатқан жолынан бұрылып, Ұзынағашта екі сағат аялдады. Тайлы-таяғымыз қалмай ғажап жанды көрмекке аудандық партия комитетіне – қазіргіше, аудан әкімдігіне жиналдық. Орыс ақсақалы жүгіруді 20 жыл бұрын бастапты, кереметі – бір заманда алпыс екі тамырына құрсау салған 10 шақты ауруынан құлан таза айыққан.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Клай-фай жанры немесе әдебиеттегі табиғат апаттары

Бірер апта бұрын АҚШ президенті Дональд Трамптың қоршаған ортаны қорғауға қатысты Париж келісімінен шығамын деген еді. 2015 жылдың желтоқсан айында 194 мемлекет қол қойған Париж келісімі – ғаламдық жылыну процесін тежеуге арналған әрекеттер жоспары. Тараптар өздеріне климаттың өзгеруіне икемделу, техникамен қайта жасақтану, ауаға залалды заттардың шығарылуын азайту бойынша шаралар қабылдауға міндеттемелер алған болатын. АҚШ аталған келісімнен бас тартып отыр. Бір қуаныштысы, шығамын деген сәтте шыға салуға болмайды, бұл рәсім төрт жылға созылады екен. Осы жағдай есіме клай-фай жанрындағы әдебиетті түсірді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Үкілі үміт үдесі

«Тойдың болғанынан, боладысы қызық» демекші, Арқа төсіндегі ару Астанада жаһандық шара – ЭКСПО-2017 көрмесінің жалауы желбірегеніне, міне, он күннің өрмегі ауды. Осы уақыт ішінде «Ұлттық жобаға» деген егемен елдің үкілеген үміті ақтала ма, Бүкіләлемдік жетіс­тіктер көрмесінің қос ғасырға тақау шежіресінде өткен көрмелер керуенінде «Астана ЭКСПО-2017» Халықаралық көрмесінің алар орны қандай дәрежеде болар екен деген сұрақтарға жауап іздеуіміз де заңды.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Жік пен жіп

Автобуста өзіңнен жасы үлкен адамға ұшып түрегеліп орын беру үшін кісіге соншалық көп ақылдың керегі жоқ-ау. Отбасында адам қан­дай тәрбие алса, көшеде, қоғамдық орындарда мұнысы тайға таңба басқан­дай көрініп тұрады емес пе? Бірақ қай ата-ана «автобуста көзіңді тас жұмып, құлаққабыңды киіп отыра бер» деп үйдегі баласының сана­сын бөтен оймен лайлайды дейсің. Соған қарағанда, адамның мәде­ниетті болмағы үйдегі алған тәрбиесіне қоса, «Тірлікте көп жаса­ғандықтан көрген бір тамашамыз» деп Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы айт­пақшы, әр адамның өмірден дұрыс сабақ түйіндей білуіне байланысты болса керек-ті. 

Пікірлер(0)

Пікір қосу