Біз бірге болуға тиіспіз

Қазақстан мемлекеті өзін өзі ұлттық мәдени идентификациялау тұрғысынан маңызды қадам жасады. Қазақ елі таяу жылдары латын әліпбиіне көшеді. Бұл мәселе талай мәрте көтеріліп, талқыланғаны мәлім.
Егемен Қазақстан
17.04.2017 1786

Кез келген шешімді байыппен, асқан көрегенділікпен қабылдайтын Қазақстан Президенті латын әліпбиіне көшу мәселесіне өзінің халыққа 2012 жылғы Жолдауында арнайы тоқталып, оның мерзімін 2025 жылға белгілеген болатын.

Енді міне, 12 сәуірде «Еге­мен Қазақстан» газетінде жариялаған бағдарламалық ма­қаласында елді рухани жаң­ғыр­­тудың алдағы бағыт-бағ­дарын айқындай отырып, латын әліпбиіне көшуге байланысты дайындық жұмыстарын жүргізу үшін нақты тапсырмаларын беріп отыр.

Бұл жаңалық Қазақстанмен көрші мемлекеттерде сол күннің ең басты халықаралық жаңалықтарының бірі ретінде ұсынылып, қызу талқыға түсіп кеткенін бұқаралық ақпарат құралдарынан көріп отырмыз. Біздің Қырғызстан қоғамы да бұл мәселеде ойланып қалғаны анық. Өйткені, елімізде латын әліпбиін енгізу жайы бұрындары да талқыланып жүретін. Оның үстіне латиница қазақтың да, қырғыздың да жазу тәжірибесінде өткен ғасырдың 20-30 жылдары болған, яғни екі елге де соншалық жат емес.

Сонымен қатар, бауырлас түр­кітілдес елдердің іші­нен Өз­бекстан, Әзербайжан мем­ле­кеттері латын әліпбиіне әлдеқашан көшіп қойғаны мәлім. Енді Қазақстан да жазуын латын әліпбиіне көшіретін болса, Қырғызстан да аса бір қобал­жусыз латын әліпбиіне өтуі мүмкін деп нық сеніммен бол­жауға болады.

Тағы бір жайт. Латын қарпіне көшу – ол түркі әлемі жағын таңдау деген қалыптасқан пікір бар. Белгілі дәрежеде алған­да, бұл олай емес, бірақ ол қалай дегенде де өзге ұлттың таңдауы. Ол – мемлекет тәуел­сіздігінің таңдауы. Ол біздің ата-бабаларымыздың жүз жыл­дықтар ғана емес, мың жыл­дықтар бойғы мақсаты. Сон­дықтан шынымен де пісіп-жетіл­ген істі жүзеге асыру қажет болатын.

Жаңа әліпбиге көшу ауыр бола ма? Олай деп ойламаймын. Сонау 20-30 жылдары араб әрпі латын әрпіне алмастырылды, ал одан кейін кирилл әрпіне көшу міндеттелді. Одан ешкім де ақылынан алжасқан жоқ. Және сәйкес келмейді деп те мәлімделген жоқ. Оның сыртында, өңір елдерінде дәл осы жылдары ең бір елеулі мәдени-білім беру тұрғысындағы секіріс орын алды.

Сондықтан мен Қазақстан Президентінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында айтылған қазақ елін рухани жаң­ғыртуға қатысты барлық ой-тұжы­рымдарымен келісе отырып, то­лық қолдай­тынымды білдіргім келеді. Сондай-ақ, бір нәрсеге – ендігі қабылданатын латын әрпін бірегейлендіру мәселесіне назар аударсам деймін. Түріктер оны өз қалаулары мен пайымдауларына қарай бейімдеп алды. Өзбек-түрікмен нұсқасында да солай болды. Бірақ, латын әрпін қазақшаға бейімдеуде қырғыз графикасының ескерілуі де өте маңызды. Өйткені, біз бірге жұмыс істеуге тиіспіз. Және бірге болуға тиіспіз. Қара­пайым тілмен айтқанда, біздің кирилл алфавиті бөліп тастаған тілдеріміз іс жүзінде айтар­лықтай айырмашылықсыз, бірдей тілдік жүйеден екенін ескер­генде, қазақ-қырғыз латыны біртектес болуы қажет деп ойлаймын.

Жаңа әліпби таңдаудың жаңа сынақ екені барынша түсінікті. Бауырлас қазақ халқына бұл жолда сәттілік пен табысқа жетуді шын жүректен тілегім ке­леді.

Осмонакун Ибрайымов,

Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым акаде­мия­сының мүше корреспон­денті, Қырғыз­станның бұрынғы мемлекеттік хатшысы

ҚЫРҒЫЗСТАН


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

14.08.2018

Бес елдің мөрімен бекітілген құжат

14.08.2018

Курчатовта төрт жолақты бассейн салынады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу