Браконьердің бәрі Батыс Қазақстанда жүргендей...

Ақтөбе мен Торғай даласындағы былтырғы қырғыннан кейін Қазақстанда ақбөкен саны күрт азайып кетіпті. Бүгінде елімізде небәрі 100 мыңнан сәл асатын киік қалған көрінеді. «Оның 70 пайызы Батыс Қазақстан облысы аумағында», дейді мамандар.
Егемен Қазақстан
28.03.2017 1122

Прокурордың үрейі

Соңғы кезде Қазақстанның бүкіл бра­конь­ері бөкейлікте ғана қалған киікке көз ті­гіп отырғандай. Статистика солай дейді.

– Киікті заңсыз аулау және оның де­ри­ваттарын алу бойынша қылмыс­тық құқық бұзушылық 2014 жылмен салыстыр­ған­да 5 есеге көбейді. Мысалы, 2014 жылы мұндай оқиға – 4 рет, 2016 жылы 19 мәрте тіркелген. Киік ұша­сымен ұсталу оқиғасы да 4 есе­ге (35-тен 151-ге дейін) артты. Ақ­б­өке­ннің емдік мүйізін тәркілеу оқи­ғасы 7 есеге (70-тен 530-ға дейін) артып отыр. Биылғы екі айдың өзінде киік­тің 40 ұшасы, 176 мү­йізі табылып, тәр­кіленген, – дейді Орал таби­ғат қорғау про­ку­ро­рының міндетін ат­қа­рушы Дәурен Тәжғалиев.

Құқық қорғау органдарының де­ре­гінше, соңғы үш жыл ішінде киік­тің 248 ұшасы, 1117 мүйізі алынып, 558 киік атып алынғаны анықталған. Әрине, бұл қолға түскен қылмыс дере­гі, яғни «айсбергтің ұшы» ғана. Мұны прокуратура қызметкерлері де, Ор­ман шаруашылығы және жануарлар дүние­сі инспекциясының басшысы Қайрат Қадешов те мойындап отыр. «Киік мүйізіне сұраныстың артуы айтарлықтай үрей тудыруда», дейді прокурор. Про­курор үрейленген соң-ақ мәселе шынымен де күрделі екендігі түсінікті шығар.

Полиция – қорған емес...

Ақбөкен Батыс Қазақстан облысының оңтүстік аудандарында – Бөкей ордасы, Жаңақала, Жәнібек, Қазталов аудандарында ғана мекендейді. Соған қарамастан, киіктің тұяғы тимеген Орал қаласы мен Зеленов ауданынан 2015-2016 жылдары 551 мүйіз табылыпты. «Бұл дегеніңіз – браконьерлер киіктің аталығын атып, мүйізін еш қиындықсыз облыс орталығына жеткізіп отыр деген сөз ғой», дейді Дәурен Тәжғалиев.

Фактілерді сөйлетейік: 2015 жы­лы 31 шілде күні Орал қаласының іргесіндегі Желаев ауылында Алматы облысының тұрғыны А.Жантөреев ұсталды. Оның автокөлігінен 149 дана киік мүйізі шыққан. Әрине, қылмыстық іс көтеріліп, тергеу жүреді. Арада айдан артық уақыт өте, қыркүйектің 4-і күні дәл осы Жантөреев Бөкей ордасы ауданы аумағынан тағы ұсталған. Бұл жолы оның көлігінен ақбөкеннің 50 мүйізі табылған.

«Жантөреев сотталды», дейді Батыс Қазақстан прокуратурасы таратқан бас­па­сөз парағында. Бір өкініштісі, қыл­мысты құрықтауы тиіс тәртіп сақ­шы­ларының өздері де оңай олжаға кетәрі емес. Мәселен, Д.Мұқанов деген тер­геу­ші Жантөреевтен тәркіленген 149 мү­йіз­ді хаттамаға 49 етіп тіркеп, «сирек кез­де­се­тін жануардың құнды дери­ватын қара базар нарығына екінші мәрте түсуіне жол берген». Салдарынан Д.Мұқанов «по­л­и­­ция майоры» шенінен айырылып, 2 жыл 6 айға бостандығы шектеліп сотталған.

«Браконьерлерді полицияның өзі бүр­ке­мелейді», деген ел ішіндегі қаңқу сөзді мына бір оқиға тағы бір дәлелдеп кетті. Өткен жылдың 14 қарашасы күні таңғы сағат 7-де «Охотозоопром» инспекторлары Бөкей ордасы ауданы Саралжын ауыл­дық округі аумағынан 820DVA07 нөмір­лі «Нива» автокөлігін тоқтатқан. Ақбө­кен­нің 7 текесі мен 2 ешкісін артқан көлікте Бөкей ордасы аудандық ІІБ учаскелік инспекторы Д.Әшімов отыр екен!

Ғарышты да қосу керек

Қазақстан Республикасының Үкі­метінің 2012 жылдың 25 шілдесіндегі №969 қаулысы бойынша бүкіл ел аума­ғын­да киіктерді, олардың бөліктері мен дери­ваттарын пайдалануға 2020 жыл­ға дейін тыйым салынған. «Бірақ еліміз­де ақбөкен саны көбеймесе, мораторий мерзімі тағы ұзартылуы мүмкін», дейді Батыс Қазақстан облыстық орман шаруа­шылығы және жануарлар дүниесі инспекциясының басшысы Қайрат Қадешов. Батыс Қазақстан облысында 2010 жылы киік жаппай қырылып, 12 мың бас ақбөкен жойылған еді. Соңғы үш жылда облыста киік саны 30 мыңнан 70,2 мыңға дейін көбейіпті. «Биылғы көктемде қырғыннан аман болсақ...», дейді киік қорғаушылар.

Қазіргі уақытта облыстық прокура­тура бастамашылығымен «Киік қор­ғау» жобасы жүзеге асырылуда. Жоба шең­берінде киікті қорғау, сақ­тау мақса­тында «Охотозоопром» ұйы­мының жергілікті бөлімшесіне өтім­ділігі жоғары 5 көлік, қарда жүретін 8 техника берілген. Заңсыз аң аулаудың алдын алу үшін ғарыш серіктерін және пилотсыз ұшатын аппараттарды қолдану, киіктердің мезгілдік көшіп-қону картасын құрастыру үшін «Қазақ­станҒарышСапары» Ұлттық компаниясымен келіссөз жүргізіліп жатыр. Ақбөкеннің Орал популяциясын сақтап қалу үшін олардың тіршілік ареалында «Бөкейорда» табиғи резерватын құру ісі қолға алыныпты.

Қайрат Темірғалиұлының айтуынша, бүгінде Жаңақала, Ақжайық, Қазталов және Бөкей ордасы аудандарында 52 инс­­пек­тор, 22 автокөлік, 3 КУНГ жүк тех­ни­касы, 9 қаршана, 1 тікұшақ іске қосыл­ған. «Уәкілетті және құқық қорғау органдарының киікті сақтау, сондай-ақ, оларды заңсыз жоюдың алдын алу және ескерту бо­йынша атқарып отыр­ған шара­ларының тиімділігі төмен». Прокуратура шешімі осындай.

P.S. «Бір кездері Сыр бойында жолбарыс жайлаған екен» дегенді оқимыз. Біздің балаларымыз да «Бір кездері Қазақстанның байтақ даласында ақбөкен деген жануар жосып жүрген екен» деп аңыз етіп жүрмесін. Жолбарыстың жазығы – азуы мен тырнағы дейік. Ақбөкеннің тірі жанға қиянаты жоқ еді ғой...


Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

ОРАЛ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2018

Астанада заманауи балабақша ашылды

17.01.2018

Мәскеуде Қазақстанның жаңа консулы тағайындалды

17.01.2018

Тайландта босанған ана санавиациямен елге жеткізілді

17.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев пен Дональд Трамптың кездесуі әлемдік БАҚ назарында

17.01.2018

Асқар Жұмағалиев «Қорғас-Шығыс қақпасы» аймағының жұмысымен танысты

17.01.2018

Құлсарыда жылыжай  ашылды

17.01.2018

Қ.Тоқаев Елбасының АҚШ сапары туралы пікір білдірді

17.01.2018

Президенттің АҚШ-қа сапары. Стратегиялық серіктестіктің жаңа кезеңі

17.01.2018

АҚШ-та Қазақстан әдебиеті мен мәдениет орталығы ашылады

17.01.2018

Аяз мүйізді, мүйіз тұқылды қалай қысады?..

17.01.2018

Түлкиевтің туындысы

17.01.2018

Атырауда көкпар тартушылар көбейді

17.01.2018

Абайдың алғашқы кітабы

17.01.2018

Сыр өңірінде жаңа аурухана ашылды

17.01.2018

Алматыда ауған соғысының ардагері Борис Керімбаевтың мерейтойы атап өтілді

17.01.2018

Жарасбайдың жаналғышы

17.01.2018

Аққу кеткен...

17.01.2018

Парасат пен пайымды ту еткен ғалым. Немесе инженер Тұрлыбек Ысқақов туралы

17.01.2018

«Абыз» ұғымының аясы кең

17.01.2018

Еңбегін еліне арнаған

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Дамудың даңғыл жолы

Елімізде жүргізіліп жатқан ірі реформалар нәтижесі қазір өз жемісін бе­руде. Қолға алынған зор мін­дет­тер­дің негізгі мәні – Қазақ­стан­ның жан-жақты дамуы, көр­кеюі болатын. Сондықтан бұл реформалар аяқ астынан пайда бола қойған жоқ. За­ман­ның дидары ө+згеруіне орай, мем­лекеттік салалардың жүгі де, ісі де өзгеруі тиіс еді.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ұжымдық ұстаным

Ұжымдық рух ұлы жеңістерге қол жеткізеді. Қазақ айтады: «Үш адамның басы қосылса – қауым». Қауым­дасқаннан бері адамзат сан түрлі қоғамдық құрылысты өт­кер­ді. Ал қазіргі нарықтық қоғам­ның кілті – табыс. Яғни биік мүдде жолында ұжымдасу және белгілі нәтижеге қол жеткізу.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік бастамалары

Еліміз егемендіктің бастапқы ке­зінде-ақ өңірлік және жаһандық қауіпсіздік Қазақстанның сырт­қы саясатының негізгі басым­дық­тарының бірі болатынын төрт­күл дүниеге жария еткен еді. Содан бері еліміз халық­аралық аренада сол бағытты берік ұстанып, оны бел­сенді түрде жүзеге асырып келеді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу