Браконьердің бәрі Батыс Қазақстанда жүргендей...

Ақтөбе мен Торғай даласындағы былтырғы қырғыннан кейін Қазақстанда ақбөкен саны күрт азайып кетіпті. Бүгінде елімізде небәрі 100 мыңнан сәл асатын киік қалған көрінеді. «Оның 70 пайызы Батыс Қазақстан облысы аумағында», дейді мамандар.
Егемен Қазақстан
28.03.2017 677

Прокурордың үрейі

Соңғы кезде Қазақстанның бүкіл бра­конь­ері бөкейлікте ғана қалған киікке көз ті­гіп отырғандай. Статистика солай дейді.

– Киікті заңсыз аулау және оның де­ри­ваттарын алу бойынша қылмыс­тық құқық бұзушылық 2014 жылмен салыстыр­ған­да 5 есеге көбейді. Мысалы, 2014 жылы мұндай оқиға – 4 рет, 2016 жылы 19 мәрте тіркелген. Киік ұша­сымен ұсталу оқиғасы да 4 есе­ге (35-тен 151-ге дейін) артты. Ақ­б­өке­ннің емдік мүйізін тәркілеу оқи­ғасы 7 есеге (70-тен 530-ға дейін) артып отыр. Биылғы екі айдың өзінде киік­тің 40 ұшасы, 176 мү­йізі табылып, тәр­кіленген, – дейді Орал таби­ғат қорғау про­ку­ро­рының міндетін ат­қа­рушы Дәурен Тәжғалиев.

Құқық қорғау органдарының де­ре­гінше, соңғы үш жыл ішінде киік­тің 248 ұшасы, 1117 мүйізі алынып, 558 киік атып алынғаны анықталған. Әрине, бұл қолға түскен қылмыс дере­гі, яғни «айсбергтің ұшы» ғана. Мұны прокуратура қызметкерлері де, Ор­ман шаруашылығы және жануарлар дүние­сі инспекциясының басшысы Қайрат Қадешов те мойындап отыр. «Киік мүйізіне сұраныстың артуы айтарлықтай үрей тудыруда», дейді прокурор. Про­курор үрейленген соң-ақ мәселе шынымен де күрделі екендігі түсінікті шығар.

Полиция – қорған емес...

Ақбөкен Батыс Қазақстан облысының оңтүстік аудандарында – Бөкей ордасы, Жаңақала, Жәнібек, Қазталов аудандарында ғана мекендейді. Соған қарамастан, киіктің тұяғы тимеген Орал қаласы мен Зеленов ауданынан 2015-2016 жылдары 551 мүйіз табылыпты. «Бұл дегеніңіз – браконьерлер киіктің аталығын атып, мүйізін еш қиындықсыз облыс орталығына жеткізіп отыр деген сөз ғой», дейді Дәурен Тәжғалиев.

Фактілерді сөйлетейік: 2015 жы­лы 31 шілде күні Орал қаласының іргесіндегі Желаев ауылында Алматы облысының тұрғыны А.Жантөреев ұсталды. Оның автокөлігінен 149 дана киік мүйізі шыққан. Әрине, қылмыстық іс көтеріліп, тергеу жүреді. Арада айдан артық уақыт өте, қыркүйектің 4-і күні дәл осы Жантөреев Бөкей ордасы ауданы аумағынан тағы ұсталған. Бұл жолы оның көлігінен ақбөкеннің 50 мүйізі табылған.

«Жантөреев сотталды», дейді Батыс Қазақстан прокуратурасы таратқан бас­па­сөз парағында. Бір өкініштісі, қыл­мысты құрықтауы тиіс тәртіп сақ­шы­ларының өздері де оңай олжаға кетәрі емес. Мәселен, Д.Мұқанов деген тер­геу­ші Жантөреевтен тәркіленген 149 мү­йіз­ді хаттамаға 49 етіп тіркеп, «сирек кез­де­се­тін жануардың құнды дери­ватын қара базар нарығына екінші мәрте түсуіне жол берген». Салдарынан Д.Мұқанов «по­л­и­­ция майоры» шенінен айырылып, 2 жыл 6 айға бостандығы шектеліп сотталған.

«Браконьерлерді полицияның өзі бүр­ке­мелейді», деген ел ішіндегі қаңқу сөзді мына бір оқиға тағы бір дәлелдеп кетті. Өткен жылдың 14 қарашасы күні таңғы сағат 7-де «Охотозоопром» инспекторлары Бөкей ордасы ауданы Саралжын ауыл­дық округі аумағынан 820DVA07 нөмір­лі «Нива» автокөлігін тоқтатқан. Ақбө­кен­нің 7 текесі мен 2 ешкісін артқан көлікте Бөкей ордасы аудандық ІІБ учаскелік инспекторы Д.Әшімов отыр екен!

Ғарышты да қосу керек

Қазақстан Республикасының Үкі­метінің 2012 жылдың 25 шілдесіндегі №969 қаулысы бойынша бүкіл ел аума­ғын­да киіктерді, олардың бөліктері мен дери­ваттарын пайдалануға 2020 жыл­ға дейін тыйым салынған. «Бірақ еліміз­де ақбөкен саны көбеймесе, мораторий мерзімі тағы ұзартылуы мүмкін», дейді Батыс Қазақстан облыстық орман шаруа­шылығы және жануарлар дүниесі инспекциясының басшысы Қайрат Қадешов. Батыс Қазақстан облысында 2010 жылы киік жаппай қырылып, 12 мың бас ақбөкен жойылған еді. Соңғы үш жылда облыста киік саны 30 мыңнан 70,2 мыңға дейін көбейіпті. «Биылғы көктемде қырғыннан аман болсақ...», дейді киік қорғаушылар.

Қазіргі уақытта облыстық прокура­тура бастамашылығымен «Киік қор­ғау» жобасы жүзеге асырылуда. Жоба шең­берінде киікті қорғау, сақ­тау мақса­тында «Охотозоопром» ұйы­мының жергілікті бөлімшесіне өтім­ділігі жоғары 5 көлік, қарда жүретін 8 техника берілген. Заңсыз аң аулаудың алдын алу үшін ғарыш серіктерін және пилотсыз ұшатын аппараттарды қолдану, киіктердің мезгілдік көшіп-қону картасын құрастыру үшін «Қазақ­станҒарышСапары» Ұлттық компаниясымен келіссөз жүргізіліп жатыр. Ақбөкеннің Орал популяциясын сақтап қалу үшін олардың тіршілік ареалында «Бөкейорда» табиғи резерватын құру ісі қолға алыныпты.

Қайрат Темірғалиұлының айтуынша, бүгінде Жаңақала, Ақжайық, Қазталов және Бөкей ордасы аудандарында 52 инс­­пек­тор, 22 автокөлік, 3 КУНГ жүк тех­ни­касы, 9 қаршана, 1 тікұшақ іске қосыл­ған. «Уәкілетті және құқық қорғау органдарының киікті сақтау, сондай-ақ, оларды заңсыз жоюдың алдын алу және ескерту бо­йынша атқарып отыр­ған шара­ларының тиімділігі төмен». Прокуратура шешімі осындай.

P.S. «Бір кездері Сыр бойында жолбарыс жайлаған екен» дегенді оқимыз. Біздің балаларымыз да «Бір кездері Қазақстанның байтақ даласында ақбөкен деген жануар жосып жүрген екен» деп аңыз етіп жүрмесін. Жолбарыстың жазығы – азуы мен тырнағы дейік. Ақбөкеннің тірі жанға қиянаты жоқ еді ғой...


Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

ОРАЛ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2017

Футболдан жасөспірімдер құрамасының аға жаттықтырушысы тағайындалды

18.08.2017

Павлодардан Астанаға 10 тонна қарбыз жеткізіледі

18.08.2017

Ақтөбе мектептері жаңа оқу жылына 95 пайыз дайын

18.08.2017

Бурабайда Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен кеңейтілген отырыс өтті

18.08.2017

Павлодарда 98 ауыл әкімі сайланды

18.08.2017

Парламент депутаты Мақтарал ғалымдарының жұмысын жоғары бағалады

18.08.2017

Астанада бір жарым ай ішінде 2,5 мың адам жұмыспен қамтылды

18.08.2017

«Қазақстан инжиниринг» ҰК» АҚ басқарма төрағасы тағайындалды

18.08.2017

Барселонадағы теракт: анықталған жайттар

18.08.2017

Алматыда «Al Hilal» Ислам Банкінің» тұңғыш бөлімшесі ашылды

18.08.2017

Қазақстанның киелі орындар тізіміне Жайық (Теке) қаласы енді (фото)

18.08.2017

Владимир Никитенко: Черногориямен өтер ойында футболшылардан жанкештілік талап етеміз

18.08.2017

Оңтүстік Қазақстанда үздік әлеуметтік жоба анықталды

18.08.2017

Синоптиктер демалыс күндерінің ауа райына болжам жасады

18.08.2017

Сайлауалды үгіт жұмыстарын интернет арқылы жүргізу реттелмек

18.08.2017

ҚР СІМ: Барселонадағы лаңкестік әрекеттен зардап шеккендер арасында Қазақстан азаматтары жоқ

18.08.2017

Сыр өңіріндегі Сортөбе бекінісінен қобыз пішіндес тас табылды

18.08.2017

Қарлығаш балапанын ұшырған күн

18.08.2017

Нұрсұлтан Назарбаев Барселонада болған террорлық актіге байланысты көңіл айтты

18.08.2017

Boyce Thompson институты: Алманың отаны − Алатау

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Қызметтегі мәдениет мәйегі

Патшаның барымтасына, кеңес­тік кезеңнің күнде қырық құбылған қулығына бой алдырмай, тұнық ойына дақ түсірмей өткен нағыз ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Тірі бол­­сам, қазаққа қызмет қылмай қой­май­мын. Ұлтына, жұртына қызмет ету − білімнен емес, мінезден», деп еді. Шы­нында, ол кезде білім кем, мінез мық­ты еді. Қазір білім ұшан-теңіз, бі­рақ ұлттық мінез олқы, ала-құла, тіл мү­кіс, намыс пен ар ақшаға тәуелді болып барады.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Жұмысты жалғастырар жастар қайда?

Қолында қолақпандай дипломы бола тұра жас мамандардың ауылда жұмыс істеуге құлшынысы жоқ. Көбінің ойы − қызығы мен у-шуы көп қалада қалып, өзіндей өрім жастардың ортасында болу. Бұл үшін оларды күстаналаудың да жөні жоқ шығар, бәлкім. Өйткені, қалада тұра ма, ауылда тұра ма, әркімнің өз қалауы. Солай десек те, жастар жаппай қалаға қарай ағылып жатқанда қазақтың алтын бесігі – ауылдарымыздың келешегі қалай болмақ? Бала саны жетпей, мектептер мен басқа да мекемелердің жабылуы жалғаса берсе, ата-баба кәсібін жалғастыратын лайықты ізбасарлар жоқ болса, ауылдардың ертеңгі күні не болмақ? Ойлаудың өзі қорқынышты. 

Нұрғали ОРАЗ,

Тәуелсіздік дегеніміз – мәңгілік күрес

Кешкілік аллеяда серуендейтін осы бір кішіпейіл, мәдениетті кісіні жиі көріп қаламын. Алғашында бас изесіп қана жүрдік. Бірте-бірте тіл қатысып, тротуардың жиегіндегі сәкіге тізе бүгіп, әңгіме-дүкен құратын болдық.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Кикілжің келіссөз арқылы шешіледі

Бүгінгі таңда әлемді алаңдатқан мә­селенің бірі Корей Халық-Де­мо­­кратиялық Республикасының яд­ролық қаруға қол жеткізу сая­саты болып отыр.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

ЭКСПО екі айналып келмес саған...

Алаштың алтын алқасындай Ас­та­на­ның ажар-көркіне аспанда­ғы ай қызығып, көктегі күн сүй­сін­гендей. Сарыарқадағы шамшы­рақтай сама­ла шаһар қазір тіпті құл­­пырып тұр. Сұлулығы көз суырғандай. Жер-жа­һан­ның жетіс­тік­тері жайнап төрінде тұр­са, бес құрлықты бетіне қаратар бе­дел жинамай қайтеді енді.

Пікірлер(0)

Пікір қосу