«Дамыған елдердің проблемасы жүйе арқылы шешіледі»

– дейді «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Рахат ЖАҚСЫБАЙ.
Егемен Қазақстан
19.04.2017 653

«Болашақ» бағдарламасының стипендиаты, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Рахат ЖАҚСЫБАЙ қазір әлемдік жоғары оқу орындарының үздік бестігіне кіретін Лондон Университет Колледжінің (University College London) магистратурасында оқып жатыр. Онымен әңгімеміз британдық оқу жүйесі, білім бизнесі, мамандық таңдау, баспасөз туралы өрбіді. Сөз неліктен көпшіліктің таңдауы Британ білім жүйесіне түсетіндігінен басталды.  

– Ағылшын тілді елдерге білім алуға ынталы қазақстандық сту­дент­тердің басым бөлігі Бри­тан уни­верситеттерін таңдайды. Мәсе­лен, «Болашақ» бағдарламасы сти­пендиаттарының шамамен үш­тен екісі Ұлыбританияда. Меніңше, мұндай таңдаудың қарапайым үш себебі бар. Біріншіден, көпшілік ағылшын тілін негізгі тұнығынан үйренгісі келеді. Екіншіден, Бри­тан университеттерінің білім рей­тин­гіндегі беделі жоғары. Тіпті, Корольдіктің бір қиырында ор­на­лас­қан университеттің аты бей­мәлім болар, алайда сол оқу орны тереңірек маманданған бір сала­да, ғылымы озық, студенті озат шығуы мүмкін. Үшіншіден, Аме­рика не Австралияға қара­ғанда, Лондон дегенің «мынау тұрған жер», келім-кетімге ыңғайлы. Бұл әсіресе, отбасылы студенттер үшін қолайлы дер едім.

– Ал өзіңіз неліктен Лон­дон­дағы оқу орнын таңдадыңыз?

– Алғаш құжат жинай бас­та­ғандағы меже, айталық, «Бола­шақ­тың» тіл талабын орындауға же­тіп алу болса, кейін тіл курсын тәмам­дап, университет таңдайтын деңгейге жеткенде, өз-өзіңе деген талап та өсе түседі. Әрине, оқу орны бірнеше өлшем бойынша таңдалуы тиіс. Мамандықтың маз­­мұны, университет рейтингі­нен бастап, оқудың ауыр-жеңіл­дігі, оқитын қаланың арзан-қым­баттығы, орталықтан алыс-жа­қын­дығына дейін бір шолып шығу артықтық етпейді. 7-8 жыл­дай жұмыс тәжірибесінен кейін, үйренген ортаны тастап, қайтадан студент атану оңай емес. Ал атандың екен, мемлекет қайсы білім ордасында оқисың деп таңдау берген екен, ендеше ол мүмкіндікті пайдаланып, үзді­гінде оқуға тырысқан жөн. Меже алдыңда болғанда одан қиы­ны жоқ, нәтиже артыңда қал­ғанда одан оңайы жоқ. Мұның бәрін санамалап, анықтап айтып жатқан себебім, шетелде оқып, үздік тәжірибені елге әкелем деген болашақ студенттердің бірі болмаса біріне дұрыс ақпарат жетсін деген ой. Шама келіп жат­са, озығына ұмтылған дұрыс. Лон­донды, UCL аталатын оқу орнын таңдаған себебім сол.

– Білім туризмі бойынша Ұлыбритания көш бастап тұр. Осының сырын сіз неден көресіз?

– Британияда білім саласы ғы­лым-білім құндылығын та­ра­ту­шы, мәдени ықпалдасу орта­сы ғана емес, ол сонымен бірге алып бизнес машинасы да. Универ­си­тет­тер өздері ғана табыс тауып отыр­ған жоқ, сол оқу орын­дары ор­на­ласқан қалалардың бюджетіне де кіріс әкеледі. Қа­ра­жат пен ин­вестицияның қо­мақты бөлігі уни­верситеттерде шоғыр­лан­ған. Ғылы­ми жобалар мен жа­ңа­лықтар да осында ашылып, жария­ланып жатады. Мұның бір себе­бін мен ұзақ жылдар бойы қалып­тасқан жүйе­мен байла­ныс­тырамын. Даму­шы елдерде көп мәселе тұлға­лар­ға байланысты болады, ал дамы­ған елдерде проблемалардың басым бөлігін жүйе шешеді.

Білім индустриясында көп нәрсе жолға қойылған. Мұнда әрбір әлеуетті студент үшін бәсеке бар. Себебі, Британ универ­ситет­тері автономды, яғни дербес бас­қарылады. Тиісінше, оқу бағ­дарламасынан бастап оқу ақысы, оқу мерзімі, емтихан тәртібіне дейінгі шешімдер дербес реттеледі. Барлық оқу орындарына тән ортақ болып келетін ұқсастықтар бар. Мәселен, диссертациялық жұмыс пен эсселерде плагиатқа қатал қарау – барлығына бірдей тәртіп. Мұнда плагиат дегенді біз ойлап жүрген біреудің еңбегін сол күйі көшіре салу ғана емес, біреудің идея­­сын өз сөзіңмен жазып, алай­да авторын көрсетпеу деп те түсін­діреді. Бұл талапты «копи паст» тәсілден арылу, білім алу құн­ды­лығын арттыру үшін бізге де енгізу аса қажет деп білемін.

– Шет елде білім алу үлкен ыж­дағаттылықты қажет ететі­ні белгілі. Сіз оқып жатқан ма­ман­дық­тың ең қиын тұстары тура­лы не айтар едіңіз?

– Жоғарыда сөз еткеніміздей, мұнда мамандық атауы бірдей, ұқсас болғанымен, мазмұны жа­ғы­нан әралуан болып келеді. Жеке тәжірибем бойынша айтсам көбірек түсінікті болатын шығар. Мен «Болашақтың» бұқаралық ақпарат құралдары редакциясы қызметкерлеріне арналған бағыт бойынша стипендиат атандым. Бакалавриат алған дипломыма және квоталық бағытқа сәйкес мамандық «Болашақ» тізбесінде «Жобаларды басқару. Адами ре­сурс­тарды басқару» деп атала­ды. Бұл бір ғана мамандық емес, осы­ның аясында сізге, мысалы, жо­ба­ларды басқаруға жақын ке­ле­тін отыздан аса магистратура бағ­дар­ламасының тізімі қоса ұсы­ны­лады. Сіздің де таңдау жа­сай­­тын тұсыңыз осы. Қазір мен оқып жатқан курс – «Жобалардың стра­те­гиялық менеджменті» деп ата­ла­ды. Осы бағдарламаның, әсі­ресе назар аудартқан тұсы «стра­те­гия» сөзі болды. Себебі, бізге жа­ғдайға тереңірек үңілу мен алыс­қа қарай көз тастау, ұзақ мер­зім­ді мұраттарға ұмтылу аса қа­жет. Әлбетте, оқу бағдарламасы көңіл бөлуді, орындыққа жайға­сып, кітап оқуды, оқығаныңды сын­­­нан өткізіп, қағазға түсіруді та­лап етеді. Сенің негізгі баға­ла­­на­­т­ын тұсың сыни ойлау мен жазу бол­­ғандықтан, ыждағат ете­тін тұсың да осы жазу. Сабақта ана тілінде сайрап отыратын бри­тан­­дық­тар да жазуға келгенде көп күш жұмсап жатады. Себебі, жазу, қағазға түсіру деген қай тілде де оңай емес.

– Білімді бизнеске айналдыр­ған ел деп қалдыңыз. Ал биз­нес­тегі қарапайым қағида – «клиент­тің айтқаны әрдайым дұрыс» емес пе? Бұл жағынан сту­дент пен университеттің, оқы­ту­шы мен студенттің ара­сын­дағы қарым-қатынас қандай?

– Университет әрбір студенттің оң бағасын алуға тырысады. Сту­дент­тің пікірі университеттің ал­дағы жоспарына, келетін студент са­ны­на әсер етуі мүмкін екенін жақ­сы түсінеді. Мәселен, UCL уни­вер­ситетінде пост-градуейт, яғни PhD мен магистратурада оқитын студенттер саны жалпы студенттің жартысынан асады. Магистратура бағдарламасы бір жыл екенін ескерсек, жыл сайын студенттердің үлкен буыны түлек атанып, келесі тобын қарсы алу қажет боп шығады. Ал оқытушы мен студенттің қаты­насы «ағай-апай» емес, көбіне тең деңгей­дегі қарым-қатынасқа құ­ры­­лады. Оқытушы басқа салада біл­­мей қалуы мүмкін, онысын жасыр­май айта салады, бірақ өзі бере­тін курсы мен тақырыбына тыңғылықты дайындалып келеді. Осы бағытта жазған бірнеше ғылы­ми мақалалары бар болып шы­ға­ды. Тек қана академияда емес, өндірісте, бизнесте, үкіметте жұ­мыс жасаған тәжірибесімен келе­ді. Сосын тиісінше, студенттің алдын­да бедел пайда болады.

Бұларда да аудитория жетпей қалу, техникалық қиындықтар, бюро­кратиялық кедергілер баршы­лық. Ұзақ жылдар бойы шешілмей келе жатқан бір мәселелер болады. Студент ретінде айтасың, бірақ ешнәрсе өзгере қоймауы мүмкін. Бірақ ең бастысы, сені мектептің (біздіңше, кафедра, мүмкін кейде факультет) жиналысында барлық оқытушы-профессорлар құрамы тыңдайды, мәселе көтергеніңді қуаттайды. Шаруаң шешілмейді, бірақ сен тыңдалдым деп риза­сың. Психология ғой. Негізі атап өткеніміздей, жүйе жолға қойыл­ған соң сырт-сырт соққан сағат сияқ­ты жұмыс жасап кете береді.

– Медианың өз өкілінен ағылшын тілді БАҚ туралы да сұрайық. Лондонда не оқисыз, не қарайсыз? Олардың көтеретін тақырыбы қандай?

– Британия дегенде, бірінші еске түсетіні ВВС ғой. Жақында ғана қазақстандық делегациямен бірге осы арнаның BBC World қыз­меті ұйымдастырған стра­те­гия­лық коммуникациялар та­қы­ры­бындағы семинарына қаты­сып, корпорацияның ішкі тыныс-тіршілігімен танысуға мүмкіндік алдым. Сол семинардан бір ғана фактіні айтайын. Соңғы жыл­дары аудиториясын жүз мил­лионға арттырып, жарты мил­лиард­қа жеткізген арна көрер­мен аза­йып кетті дегенмен келіс­пей­міз дейді. Алайда, алып корпо­ра­­ция­­лардың онлайн-өмірмен біте қайнасып кеткенін атап өтуі­­­­міз керек. Фейсбуктағы 50 мил­­­­лион оқырманы осыны аң­­ғарт­­­са керек. Әртүрлі әлеу­мет­­тік сауалдама, Google құрал­дар, зерт­­теу­лер арқылы өз ауди­то­рия­­сын жақсы біледі. Мақсат­ты ауди­­тория үшін жұмыс жасай­ды. Телефонға арналған бағ­дар­­ла­ма­лық қосымшалар да соған ың­ғай­ланған. Мәселен, спорт­сүйер оқыр­ман болсаңыз, бір мәр­те осын­дай жаңалықтарды оқып, өзіңіз туралы ақпар бер­діңіз бе, келесі жолы сізді қызық­ты­­ра­тын спортқа қатысты жаңа­лық­тарды ұсынады. Фейсбук желі­сінің ал­горитмі ауысқаны да содан. «Лен­таңды көрсет, кім еке­ніңді айта­йын». Себебі, сіздің лентаға бірін­ші шығатын адам­дар мен жаңа­лықт­ар – сіз көбі­рек оқитын, сіз қызы­ғу­шылық таныт­қан жандар мен тақырыптар.

Осы арна болсын, басқа да ағылшын басылымдары болсын, негізінен интернет-нұсқаларынан оқимын. Ал Лондонның өз жа­ңа­­лық­тарын жазатын, тегін тара­тыла­тын «Evening standard»-ты («Кешкі стандарт») қағаз нұсқа­сында оқимын. Жалпы, бізде, ұлт, діл, дін деген тақырыптар үнемі назардағы тақырыптар болса, мұнда саяси тақырыптар көбін­де алдыңғы кезекте көрінеді. Қазір, мысалы, негізінен Ұлыбри­тания­ның Еуропалық одақтан бөлінуі көп талқыға түсіп жатқан мәселе. Лондонның апталық газет­і басым бөлігін жергілікті, лондон­дық жаңалықтарға арнайды.

Әңгімелескен

Айгүл СЕЙІЛОВА,
«Егемен Қазақстан»


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.07.2017

Медициналық сақтандыру жүйесіне қатысу тәртібі

26.07.2017

«Нұрлы жол» бағдарламасының жүзеге асырылуы

26.07.2017

Астаналық марафонға 5000 адам қатысады

26.07.2017

Келер жылы «Еуровидение» Португалияда өтетін болды

26.07.2017

«THR» компаниясы Бурабайдың туристік әлеуетін арттыруға атсалысады

26.07.2017

Талдықорған қаласында саудагерлерге 26 сауда орны тегін беріледі

26.07.2017

«Астана» - «Легия» ойынына қоғамдық автобустар бөлінеді

26.07.2017

Жетісу өңірінде туризмді дамыту шаралары үздіксіз жүргізіледі

26.07.2017

Алматы облысында шаруа қожалықтары мен өңдеуші кәсіпорындар арасында тығыз байланыс орнатылады

26.07.2017

Алматы облысынан 65 студент Польшада тегін оқиды

26.07.2017

Петропавлда жазғы биатлоннан ел  чемпионаты аяқталды

26.07.2017

Қарлығаштың ұясы

26.07.2017

Кененнің домбырасы

26.07.2017

Лагерь алауы – бала қалауы

26.07.2017

Қырағы сақшылар қылмыскерлерді құрықтады

26.07.2017

Жамағат доп тебуден жарысады

26.07.2017

Экология проблемасы алаңдатады

26.07.2017

Қос отбасының қуанышы

26.07.2017

Қайырымдылық шараға қарттар дән риза

26.07.2017

Кездесу соңы – келісім

КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мұғалім беделі және репетиторлық

Қазір мектеп абыройы, мұғалім беделі туралы көп айтамыз. Бұрынғы орталықтандырылған білім беру жүйесі дәуір дамуына қарай әртарап­тан­ды­рылды. Соның бірі – ата-аналардың қалауына қарай түрлі тәсілдер бойынша ақшасын төлеп, репетитор жалдау.

Жанболат ҮСЕНОВ, Халықаралық қатынастар жөніндегі еуразиялық кеңестің директоры

Өңірлік қауіпсіздіктің ықпалды тетігі

Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты бірнеше страте­гия­лық қағидаттарға негізделген. Олар­дың бір бөлігі елдің ұлттық қау­іпсіздігін, қорғанысқа қабілет­тілігін және егемендігін жан-жақты қам­тамасыз етуге, өңірлік және жа­һан­­дық тұрақтылықты нығайтуға ба­ғытталған.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ток-шоу деген жақсы-ау...

Соңғы жылдары түрлі телеарналарда ток-шоулар көптеп пайда бола бас-тады. Олардың арасында көрермендер ықы­ласына бөленіп, өзіндік сыр-си­па­­тымен ерекшеленетіндері де жоқ емес. Мәселен, Бейсен Құранбек, Аман Та­сыған сияқты журналистер жүргізіп ке­ле жатқан ток-шоулар көпшілік көңі­лінен шығып жүр. Дегенмен, бірқатар ток-шоуларда көтерілген мәселелерді тал­қылау барысында «бір қайнауы ішінде» кетіп жататын жағдайлар да кездесіп қалып тұрады. Ондай жайттар кейбір журналист әріптестеріміздің теледидар арқылы қозғағалы отырған та­қырыпты жан-жақты зерттеп, мәселеге тереңірек үңілмеуінің салдарынан орын алатын сияқты. Екіншіден, қазақ тілді ток-шоуларда көбіне жастар пікір айтып жатады. Тіршілікте болып тұратын, тәжірибелі деген үлкендердің өзі кейде шешімін табуда қиналып қалатын сан-қилы жағдайлар туралы өмірге енді ғана қадам жасай бастаған адамдардың ой-пікірлер айтуы қаншалықты дұрыс деген күмән да осындайда туындайды.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Саудада да имандылық керек

– Қымбатшылық асқынып тұр. Бәрінің де бағасы удай! – Неге олай? – Өйткені, ар-ұят арзандап, иман­дылықтың еңсесі еңкіш тар­т­қан кезде материалдық қа­жет­ті­ліктердің құны шарық­тайтыны заң­дылық. Бір танысыммен болған бұл шағын диалог мені әжептәуір ойландырып тастады...

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Ұрланған құндылық және ұялы телефон

Астанада жасалған ұрлықтың 80 пайызы – қалта ұрлығы, ең көп қол­ды болатын бұйым – қалта телефон. Іш­кі іс­тер министрлігі хабарлаған ақ­пар осындай. Лақтыр­­ған таяғың құ­қық қорғау­шы­ларға тиетін қалада осылай болғанда, басқа қалаларда да «ұялы­ның» ұрлығы көп болмаса аз емес сыңайлы. 

Пікірлер(0)

Пікір қосу