«Домбыра мені Түркияға мәшһүр етті»

Түркияда қазақ өнері мен мәдениетін зерттеп, оны жан-жақты насихаттап жүрген жандардың бірі – Седат Солакоглы. Біз домбыраны жанына серік еткен өнерпазды аз-кем әңгімеге тартқан болатынбыз.
Егемен Қазақстан
01.08.2017 1818
2

–  Қазақтың ұлттық ас­па­бына деген құштарлық қа­шан пайда болды? Дом­быра тартуды қайдан үйрен­діңіз?

– Жалпы, музыкаға деген қы­­зы­ғушылығым бала ке­зі­­мнен басталды. Түріктің багла­ма деген аспабын үйрену үшін му­зыка мектебіне бардым. Мек­теп­тен үйге келсем, әжем «дом­­быра тартып берші, ба­лам» деп сұрайтын. Ол кезде дом­­быраның не екенінен бейха­бармын. Ата-бабаларымыз Ру­мы­­ниядан Түркияға қоныс ау­дарған татарлар екен(Арғы те­гіміз Қырымның көшпелі қып­шақтары).

Лицейде оқып жүрге­нім­де түркі дүниесі музы­ка­ла­рын зерттейтін фольклор­лық ан­сам­бльге қатыс­тым. Мұс­тафа Бұйыр­ған есім­ді түр­кия­лық қазақ домбы­ра­шы­сы­­мен осы ансам­бльде таныстым. Беймәлім ас­пап­қа қызығушылықпен қарап, Мұс­тафадан атын сұра­ғанымда, «қазақтың ха­лық аспабы – домбыра» деді. «Әжемнің айта беретін дом­бы­расы осы екен-ау», деп үй­ренуге бел будым. Оның қыр-сырын меңгерген сайын өзіне баурай түсті, қыс­қасы,  ажырамас серігіме айналды.

– Домбыраны әуесқой­лық­­­пен үй­рену бар да, оны кә­­сіби тұрғыдан шың­дау бар ғой. Кәсіби жағы­нан же­ті­луіңіз қалай қалып­тас­ты?

– 2000 жылы Ыстанбұлдағы «Қазақ мәдениеті» қоғамына Құрманғазы атындағы мем­ле­кеттік халық аспаптары оркес­трінің өнерпазы Дәурен Әлім-б­ай келді. Мен ол кісіден Түр­киядан аттанып кеткенінше бір елі ажырамадым десем де болады. Дәурен ағам менің ықы­ласымды аңғарып, жөн-жоба көрсетіп, домбыраның қыр-сырын меңгеруге баулыды. Дәурен ұстазымнан біраз күй үйрендім. Домбыраға де­ген шексіз сүйіспеншілік мені Қазақстанда білім алуға жетеледі. Сөйтіп, Түркіс­тан­дағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық Қа­зақ-түрік университетінің музы­калық білім бөліміне оқу­ға түстім. Халық әртісі Қажыбек Бекбосын, домбырадан сабақ берген Иманәлі Сайманов сияқ­ты ұстаздарыма алғысым шексіз. Түркістанда қазақтың дәстүрі мен тіліне әбден қанықтым. Ал домбыра тек шертумен бойға сіңетін аспап емес, оның қадір-қасиетін түсіну үшін қазақтың тілін, салт-дәстүрін жақсы біліп, қазақ сияқты өмір сүру қажет.

– Түркияда соңғы кезде көп­шіліктің домбыраға қы­зы­ғушылығы жақсы дейді. Мұны түріктердің  түпкі тегі­не, төл мәдениетіне деген аң­са­­ры деп бағалауға бола ма? Қа­лай ойлайсыз?

– 2008 жылы Түркияда «Қа­­зақ мәдениеті» қоғамының жа­нынан домбыра курсын ашып, бір жыл сабақ бердім. Теле­арналарда домбыра сазына орай ха­барлар жүргіземін. Расында да, соңғы кезде Түр­кия­да дом­бы­раға деген қызы­ғу­шылық артып келеді.

2014 жылы Түркиядағы «Ақ пар­тия» саяси ұйымы но­­­­ғай ән­ші­сі Ар­сы­ланбек Сұл­­­тан­бе­ковтің «Дом­бы­ра» әнін өз­де­ріне ән­ұран етіп ал­­ғантын. Пар­тияның сай­лауалды бейнероликтерінде дом­быра сазы, күмбірлеген күй оларды рухтандырып, жігер­лендіре түсті. Сол сайлау кезінде домбыра қазіргі пре­зи­дентіміз Реджеп Тайып Ер­доған мырзаның да ең сүйікті музыкалық аспабы әрі жанына жақын дүниелерінің бірі болды. Осы сәттен бастап домбыра бүкіл түркі азаматтарының бағалайтын, қастерлейтін аспаптарының бірі болды десек қателеспейміз.

– Домбыра билікке ұм­тыл­­ған партияның  наси­хат құ­ра­лына айналса, аспаптың да халық арасында кеңінен та­ра­­луына ықпал еткендігі де сөз­сіз ғой...

– Ыстанбұлда домбыра дә­ріс­­теріне қатысушылар са­ны барған сайын артып ке­ле­ді. Танымал әнші Уғыр Ышы­­лақтың осыдан екі жыл бұ­рын шыққан жаңа альбомына дом­быраға лайықталған екі әніміз енді. Атақты киногер, «Көкжалдар» сериалының музыкасын жазған композитор Гөкхан Кырдардың жаңа кино-сериалында қазақтың күйлері орындалады. Оның та­ғы бір аль­бомында бірнеше шығармада домбыраны қос­тық. Сондай-ақ, танымал ком­позитор Уғыр Арсланның 2015 жылы шыққан ән альбо­мында да домбыраны қоса оты­рып­ ерекше бір саз тудырып, жаңа­ша бір стильде музы­каны жаңғырту байқалды. Бұл альбомдар көп данамен Тү­рік еліне кеңінен тарап кет­ті. Қазақтың киелі қара домбы­расын танытуда, насихаттау­да осылайша еңбек етіп жат­қан жайымыз бар. Алла бұйырт­са, домбыра бұдан былай күллі түркі халықтарына ортақ аспап боларына сенемін. Себебі домбыра сазында күллі түркі баласын рухтандыратын, бірік­тіретін ерекше бір тылсым күш бар.

–  Қазақстандық әріптес­те­­рі­­ңізбен байланысыңыз қалай?

– Әрине, байланысымыз жақ­­сы. Дәурен Әлімбай, Мақ­сат Мұхаметжан, Айгүл Үлкен­баева, т.б. өнерпаздармен ты­ғыз бай­ланыстамыз. Мақсат Мұ­хаметжан Қызылорда фи­лар­­­­мо­ниясының оркес­трін­де қыз­мет етеді. Мықты дом­бы­рашы. Құрманғазы атын­дағы Қазақ ұлттық консер­ваториясының профессоры Айгүл Үлкенбаева ханым да менің өнерімнің өріс­теуіне сансыз көп еңбек сіңірді. Ар­дақты ұстазым («Күй-Ана» деп дәріптейміз ол кісіні). Өз ба­сым осындай ғажап тұлға­лармен таныс болғаныма, олар­дан сабақ алғаныма қуа­на­мын. Биыл 21 наурызда Ал­маты­дағы Т.Жүргенов атын­дағы Қазақ ұлттық өнер ака­демиясының шақыртуымен про­фессор Қайырғазы Төленің басқаруындағы «Алатау» ан­сам­блімен бірге концерттерге қатыстық.

– Жетістіктеріңізге тоқта­лып өтсеңіз...

2008 жылдан бастап «Қазақ мәдениеті» қоғамында домбы­ра үйірмелері тұрақты жұ­мыс істейді. Көп жастар осы үйірменің арқасында дом­бы­раның қыр-сырын біршама танып білді. Шәкірттер даярла­дым. Солардың ішінде ең та­лант­ты деген үш шәкіртімді ерекше айтуға болады. Олар дом­быраны кәсіби деңгейде мең­герді. Домбыра үйрену әдіс­темесін дайындадым. Менің 20 жылда жеткен ең үлкен жетіс­тігім осы. Кәсіби тұрғыда дом­­­­­быра үйренушілерге ар­нал­­­­ған әдістемелік еңбек. Бұл ең­­бек сараптамалық ко­мис­сия тарапы­нан жақсы баға­сын алды. Бұйырса, Білім министр­лігінің бекітуімен баспадан шы­ға­ды деп үміттенемін.

Концерттерге, кештерге жиі шақырып тұрады. Домбы­рамды қолға алып, же­ті­п бара­мын. Қазақтың қа­ра домбырасы мені Түр­кия­­ға мәшһүр етті. Өнердің құді­ретімен екі елдің ара­сында достықтың дәнекері бол­ғаныма өзімді бақытты санаймын.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен

Әтіргүл ТӘШІМ,
журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу