«Домбыра мені Түркияға мәшһүр етті»

Түркияда қазақ өнері мен мәдениетін зерттеп, оны жан-жақты насихаттап жүрген жандардың бірі – Седат Солакоглы. Біз домбыраны жанына серік еткен өнерпазды аз-кем әңгімеге тартқан болатынбыз.
Егемен Қазақстан
01.08.2017 1656

–  Қазақтың ұлттық ас­па­бына деген құштарлық қа­шан пайда болды? Дом­быра тартуды қайдан үйрен­діңіз?

– Жалпы, музыкаға деген қы­­зы­ғушылығым бала ке­зі­­мнен басталды. Түріктің багла­ма деген аспабын үйрену үшін му­зыка мектебіне бардым. Мек­теп­тен үйге келсем, әжем «дом­­быра тартып берші, ба­лам» деп сұрайтын. Ол кезде дом­­быраның не екенінен бейха­бармын. Ата-бабаларымыз Ру­мы­­ниядан Түркияға қоныс ау­дарған татарлар екен(Арғы те­гіміз Қырымның көшпелі қып­шақтары).

Лицейде оқып жүрге­нім­де түркі дүниесі музы­ка­ла­рын зерттейтін фольклор­лық ан­сам­бльге қатыс­тым. Мұс­тафа Бұйыр­ған есім­ді түр­кия­лық қазақ домбы­ра­шы­сы­­мен осы ансам­бльде таныстым. Беймәлім ас­пап­қа қызығушылықпен қарап, Мұс­тафадан атын сұра­ғанымда, «қазақтың ха­лық аспабы – домбыра» деді. «Әжемнің айта беретін дом­бы­расы осы екен-ау», деп үй­ренуге бел будым. Оның қыр-сырын меңгерген сайын өзіне баурай түсті, қыс­қасы,  ажырамас серігіме айналды.

– Домбыраны әуесқой­лық­­­пен үй­рену бар да, оны кә­­сіби тұрғыдан шың­дау бар ғой. Кәсіби жағы­нан же­ті­луіңіз қалай қалып­тас­ты?

– 2000 жылы Ыстанбұлдағы «Қазақ мәдениеті» қоғамына Құрманғазы атындағы мем­ле­кеттік халық аспаптары оркес­трінің өнерпазы Дәурен Әлім-б­ай келді. Мен ол кісіден Түр­киядан аттанып кеткенінше бір елі ажырамадым десем де болады. Дәурен ағам менің ықы­ласымды аңғарып, жөн-жоба көрсетіп, домбыраның қыр-сырын меңгеруге баулыды. Дәурен ұстазымнан біраз күй үйрендім. Домбыраға де­ген шексіз сүйіспеншілік мені Қазақстанда білім алуға жетеледі. Сөйтіп, Түркіс­тан­дағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық Қа­зақ-түрік университетінің музы­калық білім бөліміне оқу­ға түстім. Халық әртісі Қажыбек Бекбосын, домбырадан сабақ берген Иманәлі Сайманов сияқ­ты ұстаздарыма алғысым шексіз. Түркістанда қазақтың дәстүрі мен тіліне әбден қанықтым. Ал домбыра тек шертумен бойға сіңетін аспап емес, оның қадір-қасиетін түсіну үшін қазақтың тілін, салт-дәстүрін жақсы біліп, қазақ сияқты өмір сүру қажет.

– Түркияда соңғы кезде көп­шіліктің домбыраға қы­зы­ғушылығы жақсы дейді. Мұны түріктердің  түпкі тегі­не, төл мәдениетіне деген аң­са­­ры деп бағалауға бола ма? Қа­лай ойлайсыз?

– 2008 жылы Түркияда «Қа­­зақ мәдениеті» қоғамының жа­нынан домбыра курсын ашып, бір жыл сабақ бердім. Теле­арналарда домбыра сазына орай ха­барлар жүргіземін. Расында да, соңғы кезде Түр­кия­да дом­бы­раға деген қызы­ғу­шылық артып келеді.

2014 жылы Түркиядағы «Ақ пар­тия» саяси ұйымы но­­­­ғай ән­ші­сі Ар­сы­ланбек Сұл­­­тан­бе­ковтің «Дом­бы­ра» әнін өз­де­ріне ән­ұран етіп ал­­ғантын. Пар­тияның сай­лауалды бейнероликтерінде дом­быра сазы, күмбірлеген күй оларды рухтандырып, жігер­лендіре түсті. Сол сайлау кезінде домбыра қазіргі пре­зи­дентіміз Реджеп Тайып Ер­доған мырзаның да ең сүйікті музыкалық аспабы әрі жанына жақын дүниелерінің бірі болды. Осы сәттен бастап домбыра бүкіл түркі азаматтарының бағалайтын, қастерлейтін аспаптарының бірі болды десек қателеспейміз.

– Домбыра билікке ұм­тыл­­ған партияның  наси­хат құ­ра­лына айналса, аспаптың да халық арасында кеңінен та­ра­­луына ықпал еткендігі де сөз­сіз ғой...

– Ыстанбұлда домбыра дә­ріс­­теріне қатысушылар са­ны барған сайын артып ке­ле­ді. Танымал әнші Уғыр Ышы­­лақтың осыдан екі жыл бұ­рын шыққан жаңа альбомына дом­быраға лайықталған екі әніміз енді. Атақты киногер, «Көкжалдар» сериалының музыкасын жазған композитор Гөкхан Кырдардың жаңа кино-сериалында қазақтың күйлері орындалады. Оның та­ғы бір аль­бомында бірнеше шығармада домбыраны қос­тық. Сондай-ақ, танымал ком­позитор Уғыр Арсланның 2015 жылы шыққан ән альбо­мында да домбыраны қоса оты­рып­ ерекше бір саз тудырып, жаңа­ша бір стильде музы­каны жаңғырту байқалды. Бұл альбомдар көп данамен Тү­рік еліне кеңінен тарап кет­ті. Қазақтың киелі қара домбы­расын танытуда, насихаттау­да осылайша еңбек етіп жат­қан жайымыз бар. Алла бұйырт­са, домбыра бұдан былай күллі түркі халықтарына ортақ аспап боларына сенемін. Себебі домбыра сазында күллі түркі баласын рухтандыратын, бірік­тіретін ерекше бір тылсым күш бар.

–  Қазақстандық әріптес­те­­рі­­ңізбен байланысыңыз қалай?

– Әрине, байланысымыз жақ­­сы. Дәурен Әлімбай, Мақ­сат Мұхаметжан, Айгүл Үлкен­баева, т.б. өнерпаздармен ты­ғыз бай­ланыстамыз. Мақсат Мұ­хаметжан Қызылорда фи­лар­­­­мо­ниясының оркес­трін­де қыз­мет етеді. Мықты дом­бы­рашы. Құрманғазы атын­дағы Қазақ ұлттық консер­ваториясының профессоры Айгүл Үлкенбаева ханым да менің өнерімнің өріс­теуіне сансыз көп еңбек сіңірді. Ар­дақты ұстазым («Күй-Ана» деп дәріптейміз ол кісіні). Өз ба­сым осындай ғажап тұлға­лармен таныс болғаныма, олар­дан сабақ алғаныма қуа­на­мын. Биыл 21 наурызда Ал­маты­дағы Т.Жүргенов атын­дағы Қазақ ұлттық өнер ака­демиясының шақыртуымен про­фессор Қайырғазы Төленің басқаруындағы «Алатау» ан­сам­блімен бірге концерттерге қатыстық.

– Жетістіктеріңізге тоқта­лып өтсеңіз...

2008 жылдан бастап «Қазақ мәдениеті» қоғамында домбы­ра үйірмелері тұрақты жұ­мыс істейді. Көп жастар осы үйірменің арқасында дом­бы­раның қыр-сырын біршама танып білді. Шәкірттер даярла­дым. Солардың ішінде ең та­лант­ты деген үш шәкіртімді ерекше айтуға болады. Олар дом­быраны кәсіби деңгейде мең­герді. Домбыра үйрену әдіс­темесін дайындадым. Менің 20 жылда жеткен ең үлкен жетіс­тігім осы. Кәсіби тұрғыда дом­­­­­быра үйренушілерге ар­нал­­­­ған әдістемелік еңбек. Бұл ең­­бек сараптамалық ко­мис­сия тарапы­нан жақсы баға­сын алды. Бұйырса, Білім министр­лігінің бекітуімен баспадан шы­ға­ды деп үміттенемін.

Концерттерге, кештерге жиі шақырып тұрады. Домбы­рамды қолға алып, же­ті­п бара­мын. Қазақтың қа­ра домбырасы мені Түр­кия­­ға мәшһүр етті. Өнердің құді­ретімен екі елдің ара­сында достықтың дәнекері бол­ғаныма өзімді бақытты санаймын.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен

Әтіргүл ТӘШІМ,
журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу