«Домбыра мені Түркияға мәшһүр етті»

Түркияда қазақ өнері мен мәдениетін зерттеп, оны жан-жақты насихаттап жүрген жандардың бірі – Седат Солакоглы. Біз домбыраны жанына серік еткен өнерпазды аз-кем әңгімеге тартқан болатынбыз.
Егемен Қазақстан
01.08.2017 1436

–  Қазақтың ұлттық ас­па­бына деген құштарлық қа­шан пайда болды? Дом­быра тартуды қайдан үйрен­діңіз?

– Жалпы, музыкаға деген қы­­зы­ғушылығым бала ке­зі­­мнен басталды. Түріктің багла­ма деген аспабын үйрену үшін му­зыка мектебіне бардым. Мек­теп­тен үйге келсем, әжем «дом­­быра тартып берші, ба­лам» деп сұрайтын. Ол кезде дом­­быраның не екенінен бейха­бармын. Ата-бабаларымыз Ру­мы­­ниядан Түркияға қоныс ау­дарған татарлар екен(Арғы те­гіміз Қырымның көшпелі қып­шақтары).

Лицейде оқып жүрге­нім­де түркі дүниесі музы­ка­ла­рын зерттейтін фольклор­лық ан­сам­бльге қатыс­тым. Мұс­тафа Бұйыр­ған есім­ді түр­кия­лық қазақ домбы­ра­шы­сы­­мен осы ансам­бльде таныстым. Беймәлім ас­пап­қа қызығушылықпен қарап, Мұс­тафадан атын сұра­ғанымда, «қазақтың ха­лық аспабы – домбыра» деді. «Әжемнің айта беретін дом­бы­расы осы екен-ау», деп үй­ренуге бел будым. Оның қыр-сырын меңгерген сайын өзіне баурай түсті, қыс­қасы,  ажырамас серігіме айналды.

– Домбыраны әуесқой­лық­­­пен үй­рену бар да, оны кә­­сіби тұрғыдан шың­дау бар ғой. Кәсіби жағы­нан же­ті­луіңіз қалай қалып­тас­ты?

– 2000 жылы Ыстанбұлдағы «Қазақ мәдениеті» қоғамына Құрманғазы атындағы мем­ле­кеттік халық аспаптары оркес­трінің өнерпазы Дәурен Әлім-б­ай келді. Мен ол кісіден Түр­киядан аттанып кеткенінше бір елі ажырамадым десем де болады. Дәурен ағам менің ықы­ласымды аңғарып, жөн-жоба көрсетіп, домбыраның қыр-сырын меңгеруге баулыды. Дәурен ұстазымнан біраз күй үйрендім. Домбыраға де­ген шексіз сүйіспеншілік мені Қазақстанда білім алуға жетеледі. Сөйтіп, Түркіс­тан­дағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық Қа­зақ-түрік университетінің музы­калық білім бөліміне оқу­ға түстім. Халық әртісі Қажыбек Бекбосын, домбырадан сабақ берген Иманәлі Сайманов сияқ­ты ұстаздарыма алғысым шексіз. Түркістанда қазақтың дәстүрі мен тіліне әбден қанықтым. Ал домбыра тек шертумен бойға сіңетін аспап емес, оның қадір-қасиетін түсіну үшін қазақтың тілін, салт-дәстүрін жақсы біліп, қазақ сияқты өмір сүру қажет.

– Түркияда соңғы кезде көп­шіліктің домбыраға қы­зы­ғушылығы жақсы дейді. Мұны түріктердің  түпкі тегі­не, төл мәдениетіне деген аң­са­­ры деп бағалауға бола ма? Қа­лай ойлайсыз?

– 2008 жылы Түркияда «Қа­­зақ мәдениеті» қоғамының жа­нынан домбыра курсын ашып, бір жыл сабақ бердім. Теле­арналарда домбыра сазына орай ха­барлар жүргіземін. Расында да, соңғы кезде Түр­кия­да дом­бы­раға деген қызы­ғу­шылық артып келеді.

2014 жылы Түркиядағы «Ақ пар­тия» саяси ұйымы но­­­­ғай ән­ші­сі Ар­сы­ланбек Сұл­­­тан­бе­ковтің «Дом­бы­ра» әнін өз­де­ріне ән­ұран етіп ал­­ғантын. Пар­тияның сай­лауалды бейнероликтерінде дом­быра сазы, күмбірлеген күй оларды рухтандырып, жігер­лендіре түсті. Сол сайлау кезінде домбыра қазіргі пре­зи­дентіміз Реджеп Тайып Ер­доған мырзаның да ең сүйікті музыкалық аспабы әрі жанына жақын дүниелерінің бірі болды. Осы сәттен бастап домбыра бүкіл түркі азаматтарының бағалайтын, қастерлейтін аспаптарының бірі болды десек қателеспейміз.

– Домбыра билікке ұм­тыл­­ған партияның  наси­хат құ­ра­лына айналса, аспаптың да халық арасында кеңінен та­ра­­луына ықпал еткендігі де сөз­сіз ғой...

– Ыстанбұлда домбыра дә­ріс­­теріне қатысушылар са­ны барған сайын артып ке­ле­ді. Танымал әнші Уғыр Ышы­­лақтың осыдан екі жыл бұ­рын шыққан жаңа альбомына дом­быраға лайықталған екі әніміз енді. Атақты киногер, «Көкжалдар» сериалының музыкасын жазған композитор Гөкхан Кырдардың жаңа кино-сериалында қазақтың күйлері орындалады. Оның та­ғы бір аль­бомында бірнеше шығармада домбыраны қос­тық. Сондай-ақ, танымал ком­позитор Уғыр Арсланның 2015 жылы шыққан ән альбо­мында да домбыраны қоса оты­рып­ ерекше бір саз тудырып, жаңа­ша бір стильде музы­каны жаңғырту байқалды. Бұл альбомдар көп данамен Тү­рік еліне кеңінен тарап кет­ті. Қазақтың киелі қара домбы­расын танытуда, насихаттау­да осылайша еңбек етіп жат­қан жайымыз бар. Алла бұйырт­са, домбыра бұдан былай күллі түркі халықтарына ортақ аспап боларына сенемін. Себебі домбыра сазында күллі түркі баласын рухтандыратын, бірік­тіретін ерекше бір тылсым күш бар.

–  Қазақстандық әріптес­те­­рі­­ңізбен байланысыңыз қалай?

– Әрине, байланысымыз жақ­­сы. Дәурен Әлімбай, Мақ­сат Мұхаметжан, Айгүл Үлкен­баева, т.б. өнерпаздармен ты­ғыз бай­ланыстамыз. Мақсат Мұ­хаметжан Қызылорда фи­лар­­­­мо­ниясының оркес­трін­де қыз­мет етеді. Мықты дом­бы­рашы. Құрманғазы атын­дағы Қазақ ұлттық консер­ваториясының профессоры Айгүл Үлкенбаева ханым да менің өнерімнің өріс­теуіне сансыз көп еңбек сіңірді. Ар­дақты ұстазым («Күй-Ана» деп дәріптейміз ол кісіні). Өз ба­сым осындай ғажап тұлға­лармен таныс болғаныма, олар­дан сабақ алғаныма қуа­на­мын. Биыл 21 наурызда Ал­маты­дағы Т.Жүргенов атын­дағы Қазақ ұлттық өнер ака­демиясының шақыртуымен про­фессор Қайырғазы Төленің басқаруындағы «Алатау» ан­сам­блімен бірге концерттерге қатыстық.

– Жетістіктеріңізге тоқта­лып өтсеңіз...

2008 жылдан бастап «Қазақ мәдениеті» қоғамында домбы­ра үйірмелері тұрақты жұ­мыс істейді. Көп жастар осы үйірменің арқасында дом­бы­раның қыр-сырын біршама танып білді. Шәкірттер даярла­дым. Солардың ішінде ең та­лант­ты деген үш шәкіртімді ерекше айтуға болады. Олар дом­быраны кәсіби деңгейде мең­герді. Домбыра үйрену әдіс­темесін дайындадым. Менің 20 жылда жеткен ең үлкен жетіс­тігім осы. Кәсіби тұрғыда дом­­­­­быра үйренушілерге ар­нал­­­­ған әдістемелік еңбек. Бұл ең­­бек сараптамалық ко­мис­сия тарапы­нан жақсы баға­сын алды. Бұйырса, Білім министр­лігінің бекітуімен баспадан шы­ға­ды деп үміттенемін.

Концерттерге, кештерге жиі шақырып тұрады. Домбы­рамды қолға алып, же­ті­п бара­мын. Қазақтың қа­ра домбырасы мені Түр­кия­­ға мәшһүр етті. Өнердің құді­ретімен екі елдің ара­сында достықтың дәнекері бол­ғаныма өзімді бақытты санаймын.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен

Әтіргүл ТӘШІМ,
журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2018

Эфиопияда төтенше жағдай жарияланды

18.02.2018

18 ақпанға арналған ауа райы болжамы

18.02.2018

Өскеменнің әкімі грейдермен қар тазалады

17.02.2018

Асқар Жұмағалиев Шымкентте цифрландыру жобаларымен танысты

17.02.2018

Білім министрлігі балалардың әлеуметтік желілердегі белсендігін бақылауға шақырды

17.02.2018

Головкин - "Канело" екінші жекпе-жегіне арналған трейлер шықты

17.02.2018

Жанат Жақиянов кәсіби бокстағы карьерасын аяқтады

17.02.2018

Болгарияда Қазақстан туралы деректі фильмдер көрсетіледі

17.02.2018

Астанада тұңғыш рет инклюзивті спорт фестивалі өтеді

17.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың Қытайдың CCTV арнасына берген сұхбаты жарияланды (видео)

17.02.2018

Павлодарда Достық фестивалі өтті

17.02.2018

Мексиканың оңтүстігінде 7.2 балдық жер сілкінісі болды

17.02.2018

Белгілі жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев дүниеден өтті

17.02.2018

Н.Назарбаев: Мемлекеттер арасындағы сенім мәселесі өте маңызды

17.02.2018

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2018

Елбасы Қытайдың «Бір белдеу-бір жол» бастамасына қосылудың пайдасын түсіндірді

16.02.2018

Қазақстан халқы 1 қаңтарда 18 млн 157 мыңға жетті

16.02.2018

Астанада Тұңғыш Президент Қоры сыйақысының лауреаттары марапатталды

16.02.2018

Сенатта жол-көлік оқиғаларының алдын алу бойынша уәкілетті органдармен кездесу өтті

16.02.2018

Қызылорда облысы: Жаңақорған ауданында 5 агроиндустриялық аймақ құрылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Блокчейн: сый мен сын

Таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қаржы министріне қарата айтқан сөзінде блокчейн технологиясын са­лық жинау жүйесінде қолдануды құп­таған болатын. Бұл – бүкіл әлем­ге сыйы мен сынын қоса әкеле жат­қан төртінші өнеркәсіптік рево­лю­цияның бір жаңалығы.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ұзаққа созылған келіссөз

Германия канцлері Ангела Меркель жетекшілік ететін Христиан демо­кра­­тиялық одағы және Христиан со­циа­лис­тік одағы Германия социал-демо­­кра­тиялық партиясымен ұзақ­қа созылған келіссөздерден соң, коали­ция­лық үкімет құру бойынша мәмілеге келді. Келіссөздер барысында, сондай-ақ ортақ бағдарлама да бекітілді. Ал Бундестаг (парламент) сайлауы 2017 жылдың 24 қыркүйегінде өткен болатын.

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Қалтафондағы қауіпті қосымша

Бұған дейін хабарлағанымыздай, өткен аптаның соңында Ақпа­рат және коммуникациялар ми­нистр­лігі «Дербес деректер және олар­ды қорғау туралы» Заңға қай­шы келгені үшін GetContact мобильді қосымшасының еліміздегі қолданысына шектеу қой­ған еді. Бірер күн бұрын Әзер­бай­жан да қосымшаға тыйым салған бола­тын. Қазақстандық қалтафон қол­дану­шылары бар болғаны бір ғана күн пайдаланған бұл қосымша несімен қауіпті еді? Жеке ақпаратты саудалайтын мұндай қосымшаларға төтеп беруге бола ма?

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу