«Домбыра мені Түркияға мәшһүр етті»

Түркияда қазақ өнері мен мәдениетін зерттеп, оны жан-жақты насихаттап жүрген жандардың бірі – Седат Солакоглы. Біз домбыраны жанына серік еткен өнерпазды аз-кем әңгімеге тартқан болатынбыз.
Егемен Қазақстан
01.08.2017 1526

–  Қазақтың ұлттық ас­па­бына деген құштарлық қа­шан пайда болды? Дом­быра тартуды қайдан үйрен­діңіз?

– Жалпы, музыкаға деген қы­­зы­ғушылығым бала ке­зі­­мнен басталды. Түріктің багла­ма деген аспабын үйрену үшін му­зыка мектебіне бардым. Мек­теп­тен үйге келсем, әжем «дом­­быра тартып берші, ба­лам» деп сұрайтын. Ол кезде дом­­быраның не екенінен бейха­бармын. Ата-бабаларымыз Ру­мы­­ниядан Түркияға қоныс ау­дарған татарлар екен(Арғы те­гіміз Қырымның көшпелі қып­шақтары).

Лицейде оқып жүрге­нім­де түркі дүниесі музы­ка­ла­рын зерттейтін фольклор­лық ан­сам­бльге қатыс­тым. Мұс­тафа Бұйыр­ған есім­ді түр­кия­лық қазақ домбы­ра­шы­сы­­мен осы ансам­бльде таныстым. Беймәлім ас­пап­қа қызығушылықпен қарап, Мұс­тафадан атын сұра­ғанымда, «қазақтың ха­лық аспабы – домбыра» деді. «Әжемнің айта беретін дом­бы­расы осы екен-ау», деп үй­ренуге бел будым. Оның қыр-сырын меңгерген сайын өзіне баурай түсті, қыс­қасы,  ажырамас серігіме айналды.

– Домбыраны әуесқой­лық­­­пен үй­рену бар да, оны кә­­сіби тұрғыдан шың­дау бар ғой. Кәсіби жағы­нан же­ті­луіңіз қалай қалып­тас­ты?

– 2000 жылы Ыстанбұлдағы «Қазақ мәдениеті» қоғамына Құрманғазы атындағы мем­ле­кеттік халық аспаптары оркес­трінің өнерпазы Дәурен Әлім-б­ай келді. Мен ол кісіден Түр­киядан аттанып кеткенінше бір елі ажырамадым десем де болады. Дәурен ағам менің ықы­ласымды аңғарып, жөн-жоба көрсетіп, домбыраның қыр-сырын меңгеруге баулыды. Дәурен ұстазымнан біраз күй үйрендім. Домбыраға де­ген шексіз сүйіспеншілік мені Қазақстанда білім алуға жетеледі. Сөйтіп, Түркіс­тан­дағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық Қа­зақ-түрік университетінің музы­калық білім бөліміне оқу­ға түстім. Халық әртісі Қажыбек Бекбосын, домбырадан сабақ берген Иманәлі Сайманов сияқ­ты ұстаздарыма алғысым шексіз. Түркістанда қазақтың дәстүрі мен тіліне әбден қанықтым. Ал домбыра тек шертумен бойға сіңетін аспап емес, оның қадір-қасиетін түсіну үшін қазақтың тілін, салт-дәстүрін жақсы біліп, қазақ сияқты өмір сүру қажет.

– Түркияда соңғы кезде көп­шіліктің домбыраға қы­зы­ғушылығы жақсы дейді. Мұны түріктердің  түпкі тегі­не, төл мәдениетіне деген аң­са­­ры деп бағалауға бола ма? Қа­лай ойлайсыз?

– 2008 жылы Түркияда «Қа­­зақ мәдениеті» қоғамының жа­нынан домбыра курсын ашып, бір жыл сабақ бердім. Теле­арналарда домбыра сазына орай ха­барлар жүргіземін. Расында да, соңғы кезде Түр­кия­да дом­бы­раға деген қызы­ғу­шылық артып келеді.

2014 жылы Түркиядағы «Ақ пар­тия» саяси ұйымы но­­­­ғай ән­ші­сі Ар­сы­ланбек Сұл­­­тан­бе­ковтің «Дом­бы­ра» әнін өз­де­ріне ән­ұран етіп ал­­ғантын. Пар­тияның сай­лауалды бейнероликтерінде дом­быра сазы, күмбірлеген күй оларды рухтандырып, жігер­лендіре түсті. Сол сайлау кезінде домбыра қазіргі пре­зи­дентіміз Реджеп Тайып Ер­доған мырзаның да ең сүйікті музыкалық аспабы әрі жанына жақын дүниелерінің бірі болды. Осы сәттен бастап домбыра бүкіл түркі азаматтарының бағалайтын, қастерлейтін аспаптарының бірі болды десек қателеспейміз.

– Домбыра билікке ұм­тыл­­ған партияның  наси­хат құ­ра­лына айналса, аспаптың да халық арасында кеңінен та­ра­­луына ықпал еткендігі де сөз­сіз ғой...

– Ыстанбұлда домбыра дә­ріс­­теріне қатысушылар са­ны барған сайын артып ке­ле­ді. Танымал әнші Уғыр Ышы­­лақтың осыдан екі жыл бұ­рын шыққан жаңа альбомына дом­быраға лайықталған екі әніміз енді. Атақты киногер, «Көкжалдар» сериалының музыкасын жазған композитор Гөкхан Кырдардың жаңа кино-сериалында қазақтың күйлері орындалады. Оның та­ғы бір аль­бомында бірнеше шығармада домбыраны қос­тық. Сондай-ақ, танымал ком­позитор Уғыр Арсланның 2015 жылы шыққан ән альбо­мында да домбыраны қоса оты­рып­ ерекше бір саз тудырып, жаңа­ша бір стильде музы­каны жаңғырту байқалды. Бұл альбомдар көп данамен Тү­рік еліне кеңінен тарап кет­ті. Қазақтың киелі қара домбы­расын танытуда, насихаттау­да осылайша еңбек етіп жат­қан жайымыз бар. Алла бұйырт­са, домбыра бұдан былай күллі түркі халықтарына ортақ аспап боларына сенемін. Себебі домбыра сазында күллі түркі баласын рухтандыратын, бірік­тіретін ерекше бір тылсым күш бар.

–  Қазақстандық әріптес­те­­рі­­ңізбен байланысыңыз қалай?

– Әрине, байланысымыз жақ­­сы. Дәурен Әлімбай, Мақ­сат Мұхаметжан, Айгүл Үлкен­баева, т.б. өнерпаздармен ты­ғыз бай­ланыстамыз. Мақсат Мұ­хаметжан Қызылорда фи­лар­­­­мо­ниясының оркес­трін­де қыз­мет етеді. Мықты дом­бы­рашы. Құрманғазы атын­дағы Қазақ ұлттық консер­ваториясының профессоры Айгүл Үлкенбаева ханым да менің өнерімнің өріс­теуіне сансыз көп еңбек сіңірді. Ар­дақты ұстазым («Күй-Ана» деп дәріптейміз ол кісіні). Өз ба­сым осындай ғажап тұлға­лармен таныс болғаныма, олар­дан сабақ алғаныма қуа­на­мын. Биыл 21 наурызда Ал­маты­дағы Т.Жүргенов атын­дағы Қазақ ұлттық өнер ака­демиясының шақыртуымен про­фессор Қайырғазы Төленің басқаруындағы «Алатау» ан­сам­блімен бірге концерттерге қатыстық.

– Жетістіктеріңізге тоқта­лып өтсеңіз...

2008 жылдан бастап «Қазақ мәдениеті» қоғамында домбы­ра үйірмелері тұрақты жұ­мыс істейді. Көп жастар осы үйірменің арқасында дом­бы­раның қыр-сырын біршама танып білді. Шәкірттер даярла­дым. Солардың ішінде ең та­лант­ты деген үш шәкіртімді ерекше айтуға болады. Олар дом­быраны кәсіби деңгейде мең­герді. Домбыра үйрену әдіс­темесін дайындадым. Менің 20 жылда жеткен ең үлкен жетіс­тігім осы. Кәсіби тұрғыда дом­­­­­быра үйренушілерге ар­нал­­­­ған әдістемелік еңбек. Бұл ең­­бек сараптамалық ко­мис­сия тарапы­нан жақсы баға­сын алды. Бұйырса, Білім министр­лігінің бекітуімен баспадан шы­ға­ды деп үміттенемін.

Концерттерге, кештерге жиі шақырып тұрады. Домбы­рамды қолға алып, же­ті­п бара­мын. Қазақтың қа­ра домбырасы мені Түр­кия­­ға мәшһүр етті. Өнердің құді­ретімен екі елдің ара­сында достықтың дәнекері бол­ғаныма өзімді бақытты санаймын.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен

Әтіргүл ТӘШІМ,
журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.05.2018

Астанада ҚР Кәсіподақтар федерациясы дөңгелек үстел өткізді.

21.05.2018

Қарақиялық оқушылар арасында «Жас құтқарушы» сайысы өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда өрт сөндіру  көпсайысынан аймақаралық чемпионат өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстан шенділері тегін үйлерді туыстарына үлестірген

21.05.2018

Академик Түймебай Әшімбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

21.05.2018

Петропавл әкімдігінің әрекеті тұрғындарды таң қалдырды

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен біріншілік өтті

21.05.2018

Алматыда «Музей түні» өтті

21.05.2018

Әлем чемпионатында қазақстандық муайтай шеберлері 7 медаль иеленді

21.05.2018

Қостанайда орманда от жаққандарға айыппұл салынады

21.05.2018

Семейде журналист, жазушы Дәулет Сейсенұлының «Жәнібек ән салады...» пъесасы сахналанды

21.05.2018

Шәмші шығармалары шырқалды

21.05.2018

Ғасыр әдісі (сурет сыры)

21.05.2018

Латын әліпбиімен диктант жазды

21.05.2018

Таңғажайып тас

21.05.2018

Нәсір көкемнің өкпесі

21.05.2018

Қатты қалдықтарды қайта өңдеу – заман талабы

21.05.2018

Көпір құрылысы аяқсыз қалмайды

21.05.2018

«Дипломмен – ауылға!» бағдарламасын жетілдірген жөн

21.05.2018

Уран кен орындары шегенделмесе – қаупі зор

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу