Ісіне жауапсыз, жаңғалақ баланы жөнге салудың жолы бар

Ата-аналар айта-айта құлақ етін жесе де бала қателік өткізбей тұрмайды. Кейбір бала онан сайын ерегесіп, кейбірі ата-анасынан мезі болады, тіпті мінез көрсетеді. Әдетте балаға байланысты «ойынға айналып ұмытып кетіпті» деген сөз көбірек қолданылады. Неге?

25.03.2017 460

Мұндай балалар өзгелерге көп сеніп, өз жауапкершілігі дұрыс қалыптаспағаннан болады екен. Ұзақ жыл балалар психологиясын зерттеумен айналысқан қытайлық әйел Лу Чиннің «Балаға жарайсың дей біліңіз» деген кітабында дәл осы тақырыпқа арнайы тоқталып жанды мысалдар келтірілген. 

Сегіз жастағы қызы асып-сасып жүріп ән сүйемелін жазған дыбыс таспасын ұмытып кетеді. Сол күні мектепте ән сабағынан жарыс өткелі жатқанын, қызы оған түнімен дайындалғанын және дыбыс таспасын ұмытып бара жатқанын көріп отырған анасы оған «затың қалып бара жатыр» деп ескертпейді. Біле тұра айтпайды. Қызы әбден мектепке жеткенде барып таспаны жоқтайды. Дереу анасына телефон шалады. Жарыстың басталуына аз қалғанын айтып, таспаны әкеліп беруін өтінеді.

Шешесінің уақыты бола тұра «қызым, сен есейіп қалдың ғой, бұл мәселені өзің шешетініңе сенімдімін» деп телефонды жабады. Қызы дағдарып біраз тұрып өз кезегін кейінге шегертіп белесебедпен үйіне келіп таспаны алады.

Анасының әңгімесі: Мен оның соңынан шашылған заттарын жинастырып жүріп «ұмытшақ болма» деп жүз рет айтқанымнан пайда жоқ. Қайта оған бір рет ескерткенімнің өзі оның басқаларға иек сүйеу психологиясын асқындырады. Одан да өз қатесін өз мойнына қойып, қателіктің зардабын өзіне сезіндіруім керек болды. Мұндай ащы сабақтар оның салақтық, ұмытшақтығын азайтты.  Бір күні қызым жай жатқанына қарамай, күнделікті уақытынан жарты сағат ерте тұрып сабағын пысықтамақ болып сағатын қоңырауға теңшеп қойды. Алайда шаршаған қызым қоңырау қанша шырылдаса да ұйқысын қимай керіліп-созылып жата берді. Мен «сағатты дәл уақытына теңшесең дер кезінде тұрасың, әйтпесе түнде қысқартқан уақытыңды таңертең қайта қосып алып, ұйқың онан ары қалыңдай береді» дедім. Қызым тыңдамады. Ақыры бірнеше рет сабақтан да кешігіп қалды. Бір күні мен оның қоңыраулы сағатын алып алдым да, қасына уақытты ғана көрсететін жай сағат қойдым. Нәтижесінде қызымның ұйқысы сергіп сала берді. Оны оятатын мен жоқ, қоңырау да шырылдамайды. Сондықтан сақ, сергек ұйықтап арасында сағатқа бір қарап қойып уақытында орынынан атып тұратын болды.

Лу Чиннің әңгімесі: Бір жолы балаларға арналған «Жаңғалақ бала» деген фильм көрдім. Режиссер ол баланың әрекетін камерамен түсіріпті. Шынында жаңғалақ бала екен. Ұйқыдан тұра сала шалбарын теріс киді, бас киімін киді, сосын көзілдірігін іздеді, бас киімін шешіп көзілдірігін тақты да, бас киімін сол ұмытып кете жаздады, одан кейін сумкасын асынып, кілтін, қолғабын алып, сыртқа қарай жүгірді, сәлден кейін қайта келді, сөйтсе қолғабының бір сыңарын ұмытып кетіпті...

Кейін сол баланы мектебіне іздеп барып сөйлестім. Ол өзінің жаңғалақ екенін мойындайды. 5 күндік жаздық демалыс лагерінде 11 рет киімін жоғалтқанын, оны жетекшілері әкеліп бергенін айтып ұялды. Бұл бала неге

бұлай болды? Оның ата-анасы, айналасындағы ересек адамдар үнемі соңынан еріп жүріп жоғалтқан, ұмытқан дүниелерін жинап жүріп оны «қамсыз» еткен екен. Ол жіберген ағаттықтың бәрін үлкендер мойнынан алып отырған. Жауапкершілік деген бұл баланың ойына кіріп-шықпаған. Мен оның шешесіне:
- Мұнан былай ұлың қажетті нәрсесін жоғалтса, іздеспеңіз, өзі іздеп тапсын. Үйде баға жазу тақтасын орнатыңыз. Егер ол бір нәрсесін жоғалтса, бір рет кінә жазыңыз, аз жолғалтса орташа, ештеңе жоғалтпаса үлкен еңбек жазыңыз. Оны енді түзетудің жолы сол, – деп ұсыныс айттым. 

Мен осы кішкентай фильмді түсіру жұмысын ұйымдастырған мектеп директорына мектепте «жаңғалақ болмайық» деген тақырыпта іс-шара өткізуін ұсыныс жасадым. Ол қуана қабылдады. Әр күні көптеген ата-ананың мектепке балалары ұмытып кеткен нәрселерін тасып жүретінін айтты. Мен оған: - әр қандай ата-ананың балаларының керек-жарағын көтеріп мектепке кіруіне жол қоймаңыздар, бұлай істеу мектеп ережесіне қайшы деген қатаң белгілеме шығарыңыздар. Маусым соңында мектеп бойынша жиналыс ашып, жаңғалақтық мінін түзетуде алға басқан оқушыларды марапаттаңыздар, - деп кеңес айттым. Сөйттім де сыныптағы балалардан:
-        Жинақы, сергектік адамзаттың несі? – деп сұрадым
-        Артықшылығы! – деп жауап қатты балалар тегіс.
-        Онда жаңғалақтық, ұмытшақтық ше? – дедім.
-        Кемшілігі! – деді балалар.
Кейін сол мектептің директорынан хат алдым. Ісіміздің жақсы нәтиже бергенін айтып, алғыс білдіріпті.

Түйін. Иә, жаңғалақтық, жауапсыздық адам бойындағы үлкен кемшілік. Балаларға жаңғалақтықтан туылатын қиындықтарды сезіндіре алсақ, олар оны түзетуге тырысады. Жастайынан жауапкершілігі мықты бала есейгенде өз ісінің маманы, адал да ақиқатшыл перзент болып жетіледі.

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.05.2017

Премьер ТМД елдері үкімет басшылары кеңесінің отырысына қатысты

26.05.2017

Мадрид конференциясы Астана процесі нәтижелерін жоғары бағалады - СІМ

26.05.2017

«Ұлы дала» II форумы аясында шетелдік ғалымдар құнды ойларымен бөлісті

26.05.2017

Солтүстік Қазақстанда әкім әкесіне заңсыз субсидия алып берген

26.05.2017

Алтай Көлгінов: Біз биыл «Алаш» музейін ашамыз

26.05.2017

Түркі тілінің халықаралық мәртебесі туралы мәселе қозғалды

26.05.2017

Ұлытауды ұлықтау жұмыстары басталды – Ерлан Қошанов

26.05.2017

Жандос Асанов: Түркі тілдерін зерттеу – ТүркПА-ның назарындағы мәселе

26.05.2017

Жансейіт Түймебаев: Елдік мүддедегі есебіміз түгенделе түсуде

26.05.2017

Манзур Хусейн Сумро: «Біз өз құндылықтарымыздан ажырамауымыз керек»

26.05.2017

Дархан Қыдырәлі Моңғолия ғылым академиясының құрметті докторы атанды

26.05.2017

Оңтүстік Қазақстанда қамыс плитасын шығаратын зауыт ашылады

26.05.2017

Қордайда Сағадат Нұрмағамбетовке арналған ескерткіш ашылды

26.05.2017

Елбасы бастамасын ел қолдады - Нұрлан Ноғаев

26.05.2017

Рухани жаңғыру – тарихты қайта тануға жетелейді

26.05.2017

Астанада «Мұңмен алысқан адам» атты пьеса сахналанды

26.05.2017

Сергей Саламацкий: «Успен ауданының түлектеріне ҰБТ-ға қатысу маңызды емес»

26.05.2017

«ONTUSTIK өнімдері-2017» көрме-жәрмеңкесі өтуде

26.05.2017

Солтүстік Қазақстан имамы Рамазан айындағы сауапты іс-шараларды айтты

26.05.2017

Жансай Смағұлов – Азия чемпионатының қола жүлдегері

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу