Ісіне жауапсыз, жаңғалақ баланы жөнге салудың жолы бар

Ата-аналар айта-айта құлақ етін жесе де бала қателік өткізбей тұрмайды. Кейбір бала онан сайын ерегесіп, кейбірі ата-анасынан мезі болады, тіпті мінез көрсетеді. Әдетте балаға байланысты «ойынға айналып ұмытып кетіпті» деген сөз көбірек қолданылады. Неге?
Егемен Қазақстан
25.03.2017 749

Мұндай балалар өзгелерге көп сеніп, өз жауапкершілігі дұрыс қалыптаспағаннан болады екен. Ұзақ жыл балалар психологиясын зерттеумен айналысқан қытайлық әйел Лу Чиннің «Балаға жарайсың дей біліңіз» деген кітабында дәл осы тақырыпқа арнайы тоқталып жанды мысалдар келтірілген. 

Сегіз жастағы қызы асып-сасып жүріп ән сүйемелін жазған дыбыс таспасын ұмытып кетеді. Сол күні мектепте ән сабағынан жарыс өткелі жатқанын, қызы оған түнімен дайындалғанын және дыбыс таспасын ұмытып бара жатқанын көріп отырған анасы оған «затың қалып бара жатыр» деп ескертпейді. Біле тұра айтпайды. Қызы әбден мектепке жеткенде барып таспаны жоқтайды. Дереу анасына телефон шалады. Жарыстың басталуына аз қалғанын айтып, таспаны әкеліп беруін өтінеді.

Шешесінің уақыты бола тұра «қызым, сен есейіп қалдың ғой, бұл мәселені өзің шешетініңе сенімдімін» деп телефонды жабады. Қызы дағдарып біраз тұрып өз кезегін кейінге шегертіп белесебедпен үйіне келіп таспаны алады.

Анасының әңгімесі: Мен оның соңынан шашылған заттарын жинастырып жүріп «ұмытшақ болма» деп жүз рет айтқанымнан пайда жоқ. Қайта оған бір рет ескерткенімнің өзі оның басқаларға иек сүйеу психологиясын асқындырады. Одан да өз қатесін өз мойнына қойып, қателіктің зардабын өзіне сезіндіруім керек болды. Мұндай ащы сабақтар оның салақтық, ұмытшақтығын азайтты.  Бір күні қызым жай жатқанына қарамай, күнделікті уақытынан жарты сағат ерте тұрып сабағын пысықтамақ болып сағатын қоңырауға теңшеп қойды. Алайда шаршаған қызым қоңырау қанша шырылдаса да ұйқысын қимай керіліп-созылып жата берді. Мен «сағатты дәл уақытына теңшесең дер кезінде тұрасың, әйтпесе түнде қысқартқан уақытыңды таңертең қайта қосып алып, ұйқың онан ары қалыңдай береді» дедім. Қызым тыңдамады. Ақыры бірнеше рет сабақтан да кешігіп қалды. Бір күні мен оның қоңыраулы сағатын алып алдым да, қасына уақытты ғана көрсететін жай сағат қойдым. Нәтижесінде қызымның ұйқысы сергіп сала берді. Оны оятатын мен жоқ, қоңырау да шырылдамайды. Сондықтан сақ, сергек ұйықтап арасында сағатқа бір қарап қойып уақытында орынынан атып тұратын болды.

Лу Чиннің әңгімесі: Бір жолы балаларға арналған «Жаңғалақ бала» деген фильм көрдім. Режиссер ол баланың әрекетін камерамен түсіріпті. Шынында жаңғалақ бала екен. Ұйқыдан тұра сала шалбарын теріс киді, бас киімін киді, сосын көзілдірігін іздеді, бас киімін шешіп көзілдірігін тақты да, бас киімін сол ұмытып кете жаздады, одан кейін сумкасын асынып, кілтін, қолғабын алып, сыртқа қарай жүгірді, сәлден кейін қайта келді, сөйтсе қолғабының бір сыңарын ұмытып кетіпті...

Кейін сол баланы мектебіне іздеп барып сөйлестім. Ол өзінің жаңғалақ екенін мойындайды. 5 күндік жаздық демалыс лагерінде 11 рет киімін жоғалтқанын, оны жетекшілері әкеліп бергенін айтып ұялды. Бұл бала неге

бұлай болды? Оның ата-анасы, айналасындағы ересек адамдар үнемі соңынан еріп жүріп жоғалтқан, ұмытқан дүниелерін жинап жүріп оны «қамсыз» еткен екен. Ол жіберген ағаттықтың бәрін үлкендер мойнынан алып отырған. Жауапкершілік деген бұл баланың ойына кіріп-шықпаған. Мен оның шешесіне:
- Мұнан былай ұлың қажетті нәрсесін жоғалтса, іздеспеңіз, өзі іздеп тапсын. Үйде баға жазу тақтасын орнатыңыз. Егер ол бір нәрсесін жоғалтса, бір рет кінә жазыңыз, аз жолғалтса орташа, ештеңе жоғалтпаса үлкен еңбек жазыңыз. Оны енді түзетудің жолы сол, – деп ұсыныс айттым. 

Мен осы кішкентай фильмді түсіру жұмысын ұйымдастырған мектеп директорына мектепте «жаңғалақ болмайық» деген тақырыпта іс-шара өткізуін ұсыныс жасадым. Ол қуана қабылдады. Әр күні көптеген ата-ананың мектепке балалары ұмытып кеткен нәрселерін тасып жүретінін айтты. Мен оған: - әр қандай ата-ананың балаларының керек-жарағын көтеріп мектепке кіруіне жол қоймаңыздар, бұлай істеу мектеп ережесіне қайшы деген қатаң белгілеме шығарыңыздар. Маусым соңында мектеп бойынша жиналыс ашып, жаңғалақтық мінін түзетуде алға басқан оқушыларды марапаттаңыздар, - деп кеңес айттым. Сөйттім де сыныптағы балалардан:
-        Жинақы, сергектік адамзаттың несі? – деп сұрадым
-        Артықшылығы! – деп жауап қатты балалар тегіс.
-        Онда жаңғалақтық, ұмытшақтық ше? – дедім.
-        Кемшілігі! – деді балалар.
Кейін сол мектептің директорынан хат алдым. Ісіміздің жақсы нәтиже бергенін айтып, алғыс білдіріпті.

Түйін. Иә, жаңғалақтық, жауапсыздық адам бойындағы үлкен кемшілік. Балаларға жаңғалақтықтан туылатын қиындықтарды сезіндіре алсақ, олар оны түзетуге тырысады. Жастайынан жауапкершілігі мықты бала есейгенде өз ісінің маманы, адал да ақиқатшыл перзент болып жетіледі.

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2017

Абаев Қазақстан мен АҚШ президенттерінің телефонмен сөйлесуіне пікір білдірді

21.09.2017

Дәурен Абаев: ИЫҰ саммитінің мәртебесі ЕҚЫҰ саммитінен кем түспейді

21.09.2017

«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының маңызы зор - министр Абаев

21.09.2017

Ұлттық ұланның халықаралық турнирі басталды

21.09.2017

ОҚО-да ЭКСПО-2017 көрмесіне атсалысқан ерікті жастар марапатталды

21.09.2017

Астанада EXPO-2017 көрмесінің 16 «жасыл» жобасы іске асырылмақ

21.09.2017

«Kostanay Invest–2017» инвестициялық форумында 26  меморандумға қол қойылды

21.09.2017

Келер жылы мектеп бағдарламасына қоғам және дінтану сабағы енгізілуі мүмкін

21.09.2017

Қазақстанда қалайы өндіруге салық мөлшері азайтылмақ

21.09.2017

Біртанов МӘМС бойынша жиын өткізді

21.09.2017

Чемпиондар лигасының 2019 жылғы финалы Мадридте өтетін болды

21.09.2017

Жас журналистерге арналған жоба іске қосылды

21.09.2017

Студенттерге елордадағы хостелдерден жеңілдік ұсынылды

21.09.2017

«Zhangyru» корпоративтік оқыту» жобасына іріктеу басталды

21.09.2017

ЭКСПО-2017 Маңғыстау облысына қуатты серпін берді - Е.Тоғжанов

21.09.2017

Отбасылық еңбек өтілі 100 жылдан асқан ұстаздар марапатталды

21.09.2017

Құл-Мұхаммедтің төрағалығымен партиялық тыңдау өтті

21.09.2017

Мемхатшы әлеуметтік қамсыздандыру мәселесін талқылады

21.09.2017

Астана әуежайындағы автотұрақ бағасы арзандайды

21.09.2017

Сағынтаев экономика мәселелері жөніндегі Сараптама кеңесінің кезекті отырысын өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Сапасыз білім сан соқтырады

Спортшылардың «спорттық ғұ­мы­ры» қамшының сабындай қыс­қа. Жұрттың бәрі Головкиндей отыз­дың жуан ортасында жай оғындай жар­қылдап жүрмейді. Жасы келіп, күш-қуаты кемігенде боксшы қолғабын, фут­­болшы бутсысын шегеге іледі. Иә,­­ талай жылғы серігімен қош ай­­­тыс­қан ардагер спортшының қай-­қайсысы болса да «Әрі қарай не­ істеймін?» деген тағдыршешті сұрақ­қа түбі бір маңдай тірейді. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Такси мен «тәбет»

Астанадағы автобустардың қыз­мет көрсету сапасы жайлы мақала шық­қан­нан кейін («Қоғамдық көлік және жолаушы мәдениеті», «Егемен Қазақ­стан», 7 қыркүйек, 2017 жыл) бірнеше оқырман хабарласып, «Так­сист болып бір-екі күн жұмыс істеп көріңізші, біраз мәселеге қанығар едіңіз» деп ой тастады. 

Жанат МОМЫНҚҰЛОВ, Сарапшы

Қазақстанның миссиясы айқын

Еліміздің сыртқы әлемдегі абы­рой-атағы мен халықаралық бе­делі жүзеге асырылып жатқан ірі­ бас­тамалар мен кең ауқымды іс-шаралардан көрініс тауып, өзі­нің тиісті бағасын алып отыр. 

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.  

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу