Ісіне жауапсыз, жаңғалақ баланы жөнге салудың жолы бар

Ата-аналар айта-айта құлақ етін жесе де бала қателік өткізбей тұрмайды. Кейбір бала онан сайын ерегесіп, кейбірі ата-анасынан мезі болады, тіпті мінез көрсетеді. Әдетте балаға байланысты «ойынға айналып ұмытып кетіпті» деген сөз көбірек қолданылады. Неге?
Егемен Қазақстан
25.03.2017 910

Мұндай балалар өзгелерге көп сеніп, өз жауапкершілігі дұрыс қалыптаспағаннан болады екен. Ұзақ жыл балалар психологиясын зерттеумен айналысқан қытайлық әйел Лу Чиннің «Балаға жарайсың дей біліңіз» деген кітабында дәл осы тақырыпқа арнайы тоқталып жанды мысалдар келтірілген. 

Сегіз жастағы қызы асып-сасып жүріп ән сүйемелін жазған дыбыс таспасын ұмытып кетеді. Сол күні мектепте ән сабағынан жарыс өткелі жатқанын, қызы оған түнімен дайындалғанын және дыбыс таспасын ұмытып бара жатқанын көріп отырған анасы оған «затың қалып бара жатыр» деп ескертпейді. Біле тұра айтпайды. Қызы әбден мектепке жеткенде барып таспаны жоқтайды. Дереу анасына телефон шалады. Жарыстың басталуына аз қалғанын айтып, таспаны әкеліп беруін өтінеді.

Шешесінің уақыты бола тұра «қызым, сен есейіп қалдың ғой, бұл мәселені өзің шешетініңе сенімдімін» деп телефонды жабады. Қызы дағдарып біраз тұрып өз кезегін кейінге шегертіп белесебедпен үйіне келіп таспаны алады.

Анасының әңгімесі: Мен оның соңынан шашылған заттарын жинастырып жүріп «ұмытшақ болма» деп жүз рет айтқанымнан пайда жоқ. Қайта оған бір рет ескерткенімнің өзі оның басқаларға иек сүйеу психологиясын асқындырады. Одан да өз қатесін өз мойнына қойып, қателіктің зардабын өзіне сезіндіруім керек болды. Мұндай ащы сабақтар оның салақтық, ұмытшақтығын азайтты.  Бір күні қызым жай жатқанына қарамай, күнделікті уақытынан жарты сағат ерте тұрып сабағын пысықтамақ болып сағатын қоңырауға теңшеп қойды. Алайда шаршаған қызым қоңырау қанша шырылдаса да ұйқысын қимай керіліп-созылып жата берді. Мен «сағатты дәл уақытына теңшесең дер кезінде тұрасың, әйтпесе түнде қысқартқан уақытыңды таңертең қайта қосып алып, ұйқың онан ары қалыңдай береді» дедім. Қызым тыңдамады. Ақыры бірнеше рет сабақтан да кешігіп қалды. Бір күні мен оның қоңыраулы сағатын алып алдым да, қасына уақытты ғана көрсететін жай сағат қойдым. Нәтижесінде қызымның ұйқысы сергіп сала берді. Оны оятатын мен жоқ, қоңырау да шырылдамайды. Сондықтан сақ, сергек ұйықтап арасында сағатқа бір қарап қойып уақытында орынынан атып тұратын болды.

Лу Чиннің әңгімесі: Бір жолы балаларға арналған «Жаңғалақ бала» деген фильм көрдім. Режиссер ол баланың әрекетін камерамен түсіріпті. Шынында жаңғалақ бала екен. Ұйқыдан тұра сала шалбарын теріс киді, бас киімін киді, сосын көзілдірігін іздеді, бас киімін шешіп көзілдірігін тақты да, бас киімін сол ұмытып кете жаздады, одан кейін сумкасын асынып, кілтін, қолғабын алып, сыртқа қарай жүгірді, сәлден кейін қайта келді, сөйтсе қолғабының бір сыңарын ұмытып кетіпті...

Кейін сол баланы мектебіне іздеп барып сөйлестім. Ол өзінің жаңғалақ екенін мойындайды. 5 күндік жаздық демалыс лагерінде 11 рет киімін жоғалтқанын, оны жетекшілері әкеліп бергенін айтып ұялды. Бұл бала неге

бұлай болды? Оның ата-анасы, айналасындағы ересек адамдар үнемі соңынан еріп жүріп жоғалтқан, ұмытқан дүниелерін жинап жүріп оны «қамсыз» еткен екен. Ол жіберген ағаттықтың бәрін үлкендер мойнынан алып отырған. Жауапкершілік деген бұл баланың ойына кіріп-шықпаған. Мен оның шешесіне:
- Мұнан былай ұлың қажетті нәрсесін жоғалтса, іздеспеңіз, өзі іздеп тапсын. Үйде баға жазу тақтасын орнатыңыз. Егер ол бір нәрсесін жоғалтса, бір рет кінә жазыңыз, аз жолғалтса орташа, ештеңе жоғалтпаса үлкен еңбек жазыңыз. Оны енді түзетудің жолы сол, – деп ұсыныс айттым. 

Мен осы кішкентай фильмді түсіру жұмысын ұйымдастырған мектеп директорына мектепте «жаңғалақ болмайық» деген тақырыпта іс-шара өткізуін ұсыныс жасадым. Ол қуана қабылдады. Әр күні көптеген ата-ананың мектепке балалары ұмытып кеткен нәрселерін тасып жүретінін айтты. Мен оған: - әр қандай ата-ананың балаларының керек-жарағын көтеріп мектепке кіруіне жол қоймаңыздар, бұлай істеу мектеп ережесіне қайшы деген қатаң белгілеме шығарыңыздар. Маусым соңында мектеп бойынша жиналыс ашып, жаңғалақтық мінін түзетуде алға басқан оқушыларды марапаттаңыздар, - деп кеңес айттым. Сөйттім де сыныптағы балалардан:
-        Жинақы, сергектік адамзаттың несі? – деп сұрадым
-        Артықшылығы! – деп жауап қатты балалар тегіс.
-        Онда жаңғалақтық, ұмытшақтық ше? – дедім.
-        Кемшілігі! – деді балалар.
Кейін сол мектептің директорынан хат алдым. Ісіміздің жақсы нәтиже бергенін айтып, алғыс білдіріпті.

Түйін. Иә, жаңғалақтық, жауапсыздық адам бойындағы үлкен кемшілік. Балаларға жаңғалақтықтан туылатын қиындықтарды сезіндіре алсақ, олар оны түзетуге тырысады. Жастайынан жауапкершілігі мықты бала есейгенде өз ісінің маманы, адал да ақиқатшыл перзент болып жетіледі.

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.06.2018

Мемлекет басшысының тапсырмасымен Б.Сағынтаев пен Ә.Жақсыбеков Түркістан облысының әкімін таныстырды

20.06.2018

Астанада робот техникасы бойынша ұлттық біріншілік басталды

20.06.2018

ҰБТ нəтижелерін Telegram-нан көруге болады

20.06.2018

Қазақстан азаматтары үшін Шенген визасының құны 80 еуроға дейін қымбаттауы мүмкін

20.06.2018

Ғ. Әбдірахымов Шымкент қаласының әкімі қызметіне тағайындалды

20.06.2018

Жансейіт Түймебаев Түркістан облысының әкімі болып тағайындалды

20.06.2018

Сенаторлар Президент бастамасын іске асыру барысын талқылады

20.06.2018

Астанада тамақ қалдықтарын тыңайтқышқа айналдырмақ

20.06.2018

Солтүстік Қазақстанда А.Винокуров атындағы халықаралық жарыс өтті

20.06.2018

Түркістаннан тарту» бағдарламасы «Түркия үні» радиосы арқылы тыңдаушыларға жол тартты

20.06.2018

Мақтаралда арнайы комиссия құрамы ҰБТ өтетін нысанды қабылдап алды

20.06.2018

Ұлттық кітапханадағы залға көрнекті ғалым Өмірзақ Сұлтанғазиннің есімі берілді

20.06.2018

Жұмат Әнесұлының шығармашылығы

20.06.2018

Қармақшылық мектеп бітіруші түлектер ҰБТ тапсыруды бастады

20.06.2018

Маңғыстауда «Мирас» кеңесінің отырысы өтті

20.06.2018

Маңғыстауда медицина мекемелерінің қызмет көрсету сапасы тексерілді

20.06.2018

Маңғыстаулық екі мемлекеттік қызметші республикалық байқауда топ жарды

20.06.2018

Қостанайда Астана күндері өтіп жатыр

20.06.2018

Кен алыбының жобасы салалық «Алтын Гефест» байқауында үздік деп танылды

20.06.2018

Қазақстан мен Өзбекстан бизнес-омбудсмендері келісімге қол қойды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Арайланған, абаттанған Астанам!

Махамбет «Еділдің бойы ен тоғай, ел қондырсам деп едім» деп жалынды жырына қосқандай, бүгінде еңсесі биіктеген елорда көз алдымызда қанатын жайып, өсіп-өркендеп, сары даланың сәніне сән қосқан керім қалаға айналғаны анық.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ән мен күйдің бұлағы – Астананың құрағы 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу