Ісіне жауапсыз, жаңғалақ баланы жөнге салудың жолы бар

Ата-аналар айта-айта құлақ етін жесе де бала қателік өткізбей тұрмайды. Кейбір бала онан сайын ерегесіп, кейбірі ата-анасынан мезі болады, тіпті мінез көрсетеді. Әдетте балаға байланысты «ойынға айналып ұмытып кетіпті» деген сөз көбірек қолданылады. Неге?
Егемен Қазақстан
25.03.2017 875

Мұндай балалар өзгелерге көп сеніп, өз жауапкершілігі дұрыс қалыптаспағаннан болады екен. Ұзақ жыл балалар психологиясын зерттеумен айналысқан қытайлық әйел Лу Чиннің «Балаға жарайсың дей біліңіз» деген кітабында дәл осы тақырыпқа арнайы тоқталып жанды мысалдар келтірілген. 

Сегіз жастағы қызы асып-сасып жүріп ән сүйемелін жазған дыбыс таспасын ұмытып кетеді. Сол күні мектепте ән сабағынан жарыс өткелі жатқанын, қызы оған түнімен дайындалғанын және дыбыс таспасын ұмытып бара жатқанын көріп отырған анасы оған «затың қалып бара жатыр» деп ескертпейді. Біле тұра айтпайды. Қызы әбден мектепке жеткенде барып таспаны жоқтайды. Дереу анасына телефон шалады. Жарыстың басталуына аз қалғанын айтып, таспаны әкеліп беруін өтінеді.

Шешесінің уақыты бола тұра «қызым, сен есейіп қалдың ғой, бұл мәселені өзің шешетініңе сенімдімін» деп телефонды жабады. Қызы дағдарып біраз тұрып өз кезегін кейінге шегертіп белесебедпен үйіне келіп таспаны алады.

Анасының әңгімесі: Мен оның соңынан шашылған заттарын жинастырып жүріп «ұмытшақ болма» деп жүз рет айтқанымнан пайда жоқ. Қайта оған бір рет ескерткенімнің өзі оның басқаларға иек сүйеу психологиясын асқындырады. Одан да өз қатесін өз мойнына қойып, қателіктің зардабын өзіне сезіндіруім керек болды. Мұндай ащы сабақтар оның салақтық, ұмытшақтығын азайтты.  Бір күні қызым жай жатқанына қарамай, күнделікті уақытынан жарты сағат ерте тұрып сабағын пысықтамақ болып сағатын қоңырауға теңшеп қойды. Алайда шаршаған қызым қоңырау қанша шырылдаса да ұйқысын қимай керіліп-созылып жата берді. Мен «сағатты дәл уақытына теңшесең дер кезінде тұрасың, әйтпесе түнде қысқартқан уақытыңды таңертең қайта қосып алып, ұйқың онан ары қалыңдай береді» дедім. Қызым тыңдамады. Ақыры бірнеше рет сабақтан да кешігіп қалды. Бір күні мен оның қоңыраулы сағатын алып алдым да, қасына уақытты ғана көрсететін жай сағат қойдым. Нәтижесінде қызымның ұйқысы сергіп сала берді. Оны оятатын мен жоқ, қоңырау да шырылдамайды. Сондықтан сақ, сергек ұйықтап арасында сағатқа бір қарап қойып уақытында орынынан атып тұратын болды.

Лу Чиннің әңгімесі: Бір жолы балаларға арналған «Жаңғалақ бала» деген фильм көрдім. Режиссер ол баланың әрекетін камерамен түсіріпті. Шынында жаңғалақ бала екен. Ұйқыдан тұра сала шалбарын теріс киді, бас киімін киді, сосын көзілдірігін іздеді, бас киімін шешіп көзілдірігін тақты да, бас киімін сол ұмытып кете жаздады, одан кейін сумкасын асынып, кілтін, қолғабын алып, сыртқа қарай жүгірді, сәлден кейін қайта келді, сөйтсе қолғабының бір сыңарын ұмытып кетіпті...

Кейін сол баланы мектебіне іздеп барып сөйлестім. Ол өзінің жаңғалақ екенін мойындайды. 5 күндік жаздық демалыс лагерінде 11 рет киімін жоғалтқанын, оны жетекшілері әкеліп бергенін айтып ұялды. Бұл бала неге

бұлай болды? Оның ата-анасы, айналасындағы ересек адамдар үнемі соңынан еріп жүріп жоғалтқан, ұмытқан дүниелерін жинап жүріп оны «қамсыз» еткен екен. Ол жіберген ағаттықтың бәрін үлкендер мойнынан алып отырған. Жауапкершілік деген бұл баланың ойына кіріп-шықпаған. Мен оның шешесіне:
- Мұнан былай ұлың қажетті нәрсесін жоғалтса, іздеспеңіз, өзі іздеп тапсын. Үйде баға жазу тақтасын орнатыңыз. Егер ол бір нәрсесін жоғалтса, бір рет кінә жазыңыз, аз жолғалтса орташа, ештеңе жоғалтпаса үлкен еңбек жазыңыз. Оны енді түзетудің жолы сол, – деп ұсыныс айттым. 

Мен осы кішкентай фильмді түсіру жұмысын ұйымдастырған мектеп директорына мектепте «жаңғалақ болмайық» деген тақырыпта іс-шара өткізуін ұсыныс жасадым. Ол қуана қабылдады. Әр күні көптеген ата-ананың мектепке балалары ұмытып кеткен нәрселерін тасып жүретінін айтты. Мен оған: - әр қандай ата-ананың балаларының керек-жарағын көтеріп мектепке кіруіне жол қоймаңыздар, бұлай істеу мектеп ережесіне қайшы деген қатаң белгілеме шығарыңыздар. Маусым соңында мектеп бойынша жиналыс ашып, жаңғалақтық мінін түзетуде алға басқан оқушыларды марапаттаңыздар, - деп кеңес айттым. Сөйттім де сыныптағы балалардан:
-        Жинақы, сергектік адамзаттың несі? – деп сұрадым
-        Артықшылығы! – деп жауап қатты балалар тегіс.
-        Онда жаңғалақтық, ұмытшақтық ше? – дедім.
-        Кемшілігі! – деді балалар.
Кейін сол мектептің директорынан хат алдым. Ісіміздің жақсы нәтиже бергенін айтып, алғыс білдіріпті.

Түйін. Иә, жаңғалақтық, жауапсыздық адам бойындағы үлкен кемшілік. Балаларға жаңғалақтықтан туылатын қиындықтарды сезіндіре алсақ, олар оны түзетуге тырысады. Жастайынан жауапкершілігі мықты бала есейгенде өз ісінің маманы, адал да ақиқатшыл перзент болып жетіледі.

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.01.2018

АҚШ-қа ресми сапар табысты өтті

19.01.2018

Төрткүл дүниеге төрелік айтқан тарихи сәт

19.01.2018

Әсет Исекешев: Астанаға мыңдаған турист тартудың жоспары әзірленіп жатыр

19.01.2018

Елбасы Н.Назарбаевтың БҰҰ ҚК төрағасы ретіндегі мәлімдемесі (толық мәтін)

19.01.2018

Президент Назарбаев әлемнің өзге елдеріне үлгі көрсетті – АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Никки Хэйли

19.01.2018

Таяу Шығыста ядролық қарудан азат аймақ құруды жалғастырудың маңызы зор – Елбасы

19.01.2018

Н.Назарбаев Солтүстік Корея мәселесін жылдам әрі конструктивті жолмен шешуге шақырды

19.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев сенім шараларының маңызын атады

18.01.2018

Елбасы адамзат жаппай қырып-жою қаруларынан азат әлем құру үшін лайықты жолдан өте алатынына сенім білдірді

18.01.2018

Елбасы ядролық қаруды таратпауға қатысты бірқатар жүйелі шаралар ұсынды

18.01.2018

Елбасы: Құқық үстемдігіне негізделген қауіпсіз әлемге бірлесе қол жеткізуіміз керек.

18.01.2018

Әзербайжан елшілігінде 1990 жылы Бакудегі қанды оқиғаға арналған көрме өтті

18.01.2018

Иранмен ядролық мәміленің орындалмауы алаңдатарлық ахуалға айналады  - Сергей Лавров

18.01.2018

Польша Президенті: Қазақстан ядролық қауіпсіздікті қолдау жолында маңызды қадамдар жасады

18.01.2018

Елбасы Н.Назарбаевтың төрағалығымен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы басталды (онлайн)

18.01.2018

Айдын Смағұлов Дзюдодан ұлттық құраманың бас жаттықтырушы болып тағайындалды

18.01.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Шавкат Мирзиёевке көңіл айтты

18.01.2018

«Шымкент-Ташкент» бағытындағы автобустың жолақысы арзандады

18.01.2018

«Нұр Отан» партиясының фракциясы Елбасы Жолдауын іске асырудың жоспарын қабылдады

18.01.2018

Бейнеу ауданында 188,9 млн теңгеге 8 жоба несиеленді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Дамудың даңғыл жолы

Елімізде жүргізіліп жатқан ірі реформалар нәтижесі қазір өз жемісін бе­руде. Қолға алынған зор мін­дет­тер­дің негізгі мәні – Қазақ­стан­ның жан-жақты дамуы, көр­кеюі болатын. Сондықтан бұл реформалар аяқ астынан пайда бола қойған жоқ. За­ман­ның дидары ө+згеруіне орай, мем­лекеттік салалардың жүгі де, ісі де өзгеруі тиіс еді.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу