«Қанатты қызды» асқақтата білсек…

Халық қаһарманы Хиуаз Доспанова туралы «Хиуаз» атты жинақ жарық көрді. Белгілі журналист Тұрсын Қалимованың бастамасымен және Атырау облысы әкім­ді­гі­нің қолдауымен жарық көрген бұл еңбек – елінің бейбіт өмірі мен бақыты үшін жан аямай күрескен, өмірі мен игі істері кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге болған ардақтымызға деген құрметтің бір көрінісі.
Егемен Қазақстан
17.01.2017 2341

Хиуаз Доспанованың есімі мен жанқиярлық ерліктері туралы алғаш рет туған нағашым Төкен Омарбековтен оқушы ке­зімде естіген едім. Майданға 1944 жылы шақырылып, Үшін­ші Украин майданында со­ғыс­қан, Харьков авиациялық учи­ли­щесінің байланыс бөлімінде оқы­ған ол «Бүкіл халық болып Әлия мен Мәншүкті қас­тер­лей­міз. Қас­терлеуге тұратын қа­зақтың та­ғы бір керемет қызы бар. Ол – жаужүрек ұш­қыш Хиуаз Дос­панова. Өзі Раскованың шәкірті» деп бастау­шы еді әңгі­ме­сін. Бір немересіне Хиуаз есі­мін де берген болатын.

Жинақта даңқты ұшқыш­тың өзі жазған «Халқым үшін» («Әскери ұшқыштың жаз­­бала­ры») және «Под коман­до­ванием Рас­ковой» атты кө­лем­ді ес­те­ліктері берілген. Ол ави­а­ция тарихында тұңғыш рет әйелдерден құралған №588 түн­гі бомбалаушы әуе пол­кінің штур­ман-атқышы болған. Ал­ғаш­қы жауынгерлік тап­сыр­­масына жиырма жасында Крас­но­дон жерінен ұшып, ай­нал­дыр­ған бір жарым-екі жыл ішін­де Оңтүстік майданда, Сол­түс­­тік және Күн­гей Кавказда, Ук­­раина мен Бело­руссияда, По­льшада жау нысандарына 300 рет шүйліккен және соның барлығында жеңіске жет­кен жаужүрек қыздың бұл есте­ліктерін бейжай оқу мүмкін емес. Жау тылында көптеген әскери тапсырма орындаған, үш мәрте ауыр жараланып, қай­та­дан сапқа қосылған жап-жас қыз­дың отансүйгіштігі, еш­те­ңеге де мойымас рухы, сон­ша­лық­ты намысқойлығы, ми­ға сыймастай ержүректігі таң қал­­дырса, достыққа адалдығы, кіші­пейі­лдігі мен көпшілдігі ерекше сүй­сіндіреді.

Соғыс кезеңінде гвардия аға лейтенанты Хиуаз батыр Қызыл Ту ордені, Ұлы Отан соғысының I және II дәрежелі ордендерімен, «Кавказды қор­ғағаны үшін», «Варшаваны азат еткені үшін», «Германияны жеңгені үшін» медальдарымен марапатталған.Ерлікті атақ үшін жасамайды, дегенмен де Жұбан мен Са­ғын­ғали ақындар «қанатты қыз» атан­дырған Хиуаздың таң­ға­жай­ып ерліктері үшін мұның барлығы аз еді.

Жинақтың «Есімі ел есін­де қалар мәңгі» атты тарауы Хиуаз батырдың кейінгі ке­зе­­ңі­не арналыпты. «Қанатты қыз» соғыстан кейін де еліне үл­­­кен еңбек сіңірген. Бейбіт өмір­­­дегі еңбек жолын Батыс Қазақстанда аудандық партия ко­митетінің нұсқаушылығынан бас­таған ол, Алматы қалалық партия ко­ми­тетінің хатшысы кезінде де халық үшін ма­ңыз­­ды істерді шешуге белсене атсалысқан. Ал 1951 жылы Қа­зақ КСР Жо­ғар­ғы Кеңесінің депутаты бо­лып, ал­ғашқы сессиясында Пре­зи­диум хатшысы болып сай­лан­ған.

Көрнекті ақын, халық жа­зушы­сы Фариза Оңғар­сы­но­ваның осы жинақтағы сұх­ба­тында ай­тылғандай, қа­зақ­тың ұлы қыз­да­рының бірі, жас­тық шағын Отан үшін от пен оқтың орта­сын­да өткізген Хиуаздың ер­лігіне ел болып құрмет, қо­ше­мет көрсетуіміз керек. Құр­­мет, қошеметтің шыңы, әри­не, Хиуаз Доспановаға Ел­ба­сы Жарлығымен 2004 жы­лы Ха­лық қаһарманы мәртебелі ата­ғы берілуі. Ал кейін­гі ұр­пақ даңқты ұшқыштың ер­лік­­­тері мен отансүйгіштігін те­­рең зерделеуі және мақтан етіп, өнеге алуы үшін Хиуаз Доспанованың есімі мектеп және жоғары оқу орындарының тарих оқулықтарына енгізілуі керек. Көркем шығармалар жа­зылып, көркем фильмдер түсірілсе, тіпті, орынды болар еді. Мұның бәріне қоғамның тара­­пынан, жекелеген азамат­тар­дан бастамашылдық ке­рек-ақ. Азаматтық қоғамның жақ­­­сы бір көрінісі де осы бас­та­­ма­­шылдық және бастаған істі соңына дейін жеткізу. Бұл рет­­­те Хиуаз Доспанова есі­мі­­нің жаңғыртылып, мектеп оқу­­лық­тарында есімі Әлия жә­не Мән­шүк­пен қатар аталып, Аты­рау ха­лықаралық әуе­жай­ына қанатты қыз­дың есі­мін беру туралы бас­таманы кө­те­ріп жүрген белгілі журна­лист Тұр­сын Қалимованың «Хиуаз» жи­нағында көтерілген мә­­селе­лер­дің шешімі табыла­ды, онда ай­тылған жақсы ұсы­ныс­тардың бар­лығы да бір­тін­деп жүзеге асады деген ойда­мыз.

Орайы келгенде, «Хиуаз» кі­­­та­бының Астанадағы та­ны­с­­­­­тыры­лымында Астана­да Ха­лық қаһарманы Хиуаз Дос­па­нов­аның еңселі ескерткіш­інің бой көтерсе және қазақтың батыр қыз­дары Әлия мен Мәншүкті қатар атап, «Қос шынар» деген атауға Хиуаз Доспанова есімін қосып «Үш шы­нар» деп атау­ды ұсынамын», деген журналист Тұрсын Қалимованың тілегіне атқарушы билік өкілдері назар аударса деген тілегіміз бар.

Әлия БӨПЕЖАНОВА,

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.10.2017

«Хабар» агенттігі БАҚ өкілдері арасында дәстүрлі футбол турнирін өткізеді

21.10.2017

Кенияда журналистер мінген тікұшақ көлге құлады

21.10.2017

5,5 пайыздық мөлшерлемемен несие бере бастады

21.10.2017

Роналду жылдың ең үздік футболшысы атанды

21.10.2017

Мешітті тонаған азамат ұсталды

21.10.2017

Кәсіпкерлер палатасы есеп берді

21.10.2017

Қазақ романсиадасына 20 жыл

21.10.2017

Қырғыз саясаткері Нұрсұлтан Назарбаевқа өтініш білдірді

21.10.2017

Сарыағаштық шаруалар қайта өңдеу ісін жандандыра бастады

21.10.2017

Газ келді. Қосуда қиындық бар

21.10.2017

Рухани келісім – бейбітшілік негізі

21.10.2017

Ауғанстан мешіттеріндегі жарылыстан құрбандар саны артуда

21.10.2017

Түркияда Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері

21.10.2017

Қостанайда құқық қорғау қызметтері орталығы ашылды

21.10.2017

Қарттар үйіне көтеру құрылғысын тарту етті

21.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

20.10.2017

Қазақстанның Қауіпсіздік Кеңесінде кадрлық өзгерістер болды

20.10.2017

Астанада жетімдер саны азайды

20.10.2017

Сарыағаш ауданында қарқынды бау көлемі артып келеді

20.10.2017

Тараз Мемлекеттік педагогикалық институтына 50 жыл толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ұялы байланыс: ұтқан кім, ұтылған кім?

Бүгінде ұялы телефонды пайдалан­байтын адам кемде-кем. Олай болса осынау ертелі-кеш қолымыздан тастамай «рахатын» көріп жүрген игілік үшін кімдерге қанша ақша санап береді екенбіз?  

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Ақерке Мами (31.07.2017 03:15:56)

Дұрыс!!! Қолдаймын.

Пікір қосу