Кавказ түйіні: үміт пен күдік 

Таулы Қарабаққа байланыс­ты Әзербайжан мен Армения арасындағы соғыс қимылдарының тоқт­а­тылғанына ширек ғасырға жуық­тады. Өкінішке қарай, бірнеше мың адамды құрбан еткен, мыңдаған бейбіт тұрғынды босқынға ұшыратқан сол қарулы қақтығыстар соңғы жылдары қайта бой көрсете бастағандай...
Егемен Қазақстан
09.08.2017 158

Таулы Қарабақ проблемасы дегенде, ең алдымен, Елбасымыздың осы мәселеге қатысты бастамасы ойға оралады. Дәлірек айтқанда, 1992 жылдың 27 тамызында Алматыда Қазақстан Президентінің бастамашы болуымен Таулы Қарабақтағы қарулы қақтығысты реттеу мәселелері бойынша үшжақты келісім басталған еді. Оған Әзербайжанның, Арменияның және Қазақстанның сыртқы істер министрлері қатысты. Келіссөздің бірінші турынан кейін де, келіссөз аяқталған соң да оған қатысушыларды Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев қабылдап, қазіргі кездегі басты міндет қақтығысты тоқтатудың нақты жолдарын іздестіру екенін атап өткен болатын.

Сол қабылдаулар барысында Әзербайжан мен Арменияның министрлері Қазақстан басшысына қантөгісті тоқтатудағы қайраткерлігі және бітімгершілік қызметі үшін алғыстарын білдірген-ді. Келіссөздің қорытындысы бойынша қол қойылған меморандумда екі елдің министрлері Әзербайжан мен Арменияның соғыс қимылдарын 1992 жылдың 1 қыркүйегінен бастап тоқтатуға дайын екендіктері мәлімделген. Бұл мерзім президенттер – Н. Ә. Назарбаев, Ә.Елшібей және Л.Тер-Петросян арасындағы уағдаластық бойынша келісілді. Арада бір аптадай уақыт өткенде, яғни 3 қыркүйек күні Әзербайжанның Қазақ ауданы мен Арменияның Иджеван ауданы аралығындағы шекарада аталған екі ел президенттерінің, сондай-ақ Қазақстан басшысының арнайы өкілдерінің қатысуымен Әзербайжан мен Армения арасындағы соғыс қимылдарын тоқтату туралы хаттамаға қол қойылды. 

Елбасымыздың бастамашы болып, бітімгершілік танытуының арқасында орнаған екі ел арасындағы тыныштық ширек ғасырға жуық, нақты айтқанда, өткен жылдың сәуіріне дейін сақталып келді. Рас, әр жылдары қос тараптан да оқ атылған оқиғалар болды, адам өліміне соқтырған жағдайлар да кездесті. Ал өткен жылғы сәуір айының басында төрт күнге созылған Әзербайжан мен Армения әскерлері арасындағы қарулы қақтығыс солардың бәрінен асып түсті. Кейбір ақпараттарға қарағанда, қақтығыс 200-дей адамның өмірін жалмаған. Тараптар бір-біріне қарсы ауыр артиллерия мен танкке қарсы атыс қаруларын да қолданған. Бұдан бөлек, осы жылғы 4 шілдеде Армения әскерлерінің атқан зымырандарынан Әзербайжанның Алханлы елді мекенінде екі жастағы қыз бала мен оның әжесі қаза тапқаны жөнінде ақпарат та тарады. 

Бірқатар сарапшылар Таулы Қарабақ проблемасын бейбіт жолмен шешу мүмкін емес деген пікір айтады. Мұның астарында Әзербайжан мен Арменияны кең көлемдегі қарулы қақтығыстарға «шақыру» жатқанын байқау қиын емес. Себебі, өткен жылғы сәуірдегі қай­ғылы жағдайдан кейін екі тарап та «соғыс қимылдарын қайта бастауға» кетәрі емес екендіктерін ашып айтпаса да, оны өздерінің іс-әрекеттері арқылы сездір­гендей болды. Оның үстіне, осы қақты­ғыста Әзербайжан әскерлерінің армяндар бақылауындағы жерлерінің біршама аумағына қайтадан бақылау орнатуы әзербайжандық қоғамдастықтың өз қарулы күштеріне деген сенімін оятты.

Қарулы күштер демекші, 2006 жылдан ресми Баку өздерінің қарулы күштерін қаржыландыру, қорғаныс салаларын озық үлгідегі қару-жарақ түрлерімен қамтамасыз ету мәселелеріне басымдық бере бастады. Сондай-ақ, қазіргі кезде Баку мен Ереван Таулы Қарабақ жанжалын реттеудегі ЕҚЫҰ-ның Минск тобына деген сенімі азайғанын, топ жұмысы тоқырауға ұшырай бастағанын ашық мәлімдеп отыр. Өйткені, Армения мен Әзербайжан президенттерінің өткен жылғы Вена және Санкт-Петербургтегі жоғары деңгейдегі кездесулері күткендегідей нәтиже бермеді. Осы кездесулерде тараптар өзара ынтымақтастықты бастауға ыңғай танытады деп күтілген еді. Ал мем­лекеттер басшыларының ендігі кезде­суін осы жылдың соңына қарай өткізу қа­рас­тырылып жатқаны жөнінде ақпарат бар.
Жалпы, Таулы Қарабақ түйінінің қалай және қашан шешілетінін дөп басып айту қиын. Қос тараптың да қоятын талабы, өзіндік ұстанымы бар. Баку Таулы Қарабақтың өзін өзі басқаруы Әзербайжанның ішінде болуы қажеттігін талап етуде. Ереван Таулы Қарабақ халқы өз тағдырын Әзербайжаннан тыс айқындауы тиіс деп санайды. Ал уақыт болса зымырап өтіп жатыр. Ол біреуіне – тиімді, екіншісіне – тиімсіз. Өйткені, мәселенің ұзаққа созылуы үмітті азайтады, күдікті көбейтеді. 
БҰҰ кезінде Таулы Қарабақ мәсе­ле­сін бейбіт жолмен реттеуге байланыс­ты қарарлар да қабылдаған. Халық­аралық қоғамдастық беделді Ұйым­ның құжаттары негізінде осы түйінді проблеманың бейбіт жағдайда шешілуіне үміт артады.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.10.2017

Әліпби ауыстыру – рухани дамуға септігін тигізеді

23.10.2017

Тұран-Астана университетінің ректоры: Құтты қадамды құптаймыз

23.10.2017

Батыл қадамдарға бару қажет

23.10.2017

Петропавлда латын қарпіне көшу аясында конференция өтті

23.10.2017

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

23.10.2017

Онлайндағы жұңғо жұрты

23.10.2017

Италияның екі облысында автономия үшін сайлау өтті

23.10.2017

Шаруалар астықтарын элеваторларға өткізе алмай жатыр

23.10.2017

Алматы облысында қос алыптың ескерткіштері ашылды

23.10.2017

100 жаңа оқулық: келелі жоба шешімін табуда

23.10.2017

Тұрсынбек Кәкішев – қазақтың қара нары

22.10.2017

«Ордабасы» «Астананы» жеңді

22.10.2017

Владимир Путин Қазақстанмен әріптестіктің биік белесін атап өтті

22.10.2017

Словенияда президент сайлауы өтіп жатыр

22.10.2017

Жапонияда бүгін парламент сайлауы

22.10.2017

Ұлттарды ұйыстырған дәстүрлі байқау

22.10.2017

Жақияновпен жекпе-жектен соң Барнетт ауруханаға түсіп қалды

22.10.2017

Қаламгер Зейнолла Сәніктің шығармашылығына арналған конференция өтті

22.10.2017

Студенттерге арналған «Ұлы дала жастары» жобасы іске қосылды

22.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

Алпауыт ел Америка Құрама Штат­тары­ның экономикасы қазіргі кезде өз жарасын өзі жалап жазатын көк­жал қасқырға ұқсайды. Ол өзінің осы қасиетінің арқасында жазылмастай сыр­қатқа шалдыққан қазіргі қаржы ка­питализмнің ғұмырын барынша ұзартып келеді. Бүгінгі күні бүкіл әлемге билігін жүргізіп отырған ка­пи­тализмнің басты тірегі бастапқы кезде осы формациялық құрылыс­тың отаны әрі таратушысы болға­нымен соңғы жылдары барынша әлеу­меттене бастаған Еуропа емес, нарық­тық жолға түсіп, жедел байып келе жатқанымен Конфуций қағидасы бойынша мемлекетті әке деп қабыл­дап, бүкіл халық үшін одан әкелік қам­қорлық талап ететін дана Қытай емес, корпоративтік рухты ту етіп көтерген еңбекшіл Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияның елдері емес, нақ осы АҚШ-тың өзі болып отырғандығын біраз жұрт жақсы біледі.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Онлайндағы жұңғо жұрты

Қытай. Жан-жақтан ағылған адамдар мен көлік ағысы толас­тар емес. Бағдаршамның қызыл шамына тоқтаған көлікте отырып, жан-жағыңды бағдарлайсың. Сіз отырған көлікке жапсарласа, бірінен соң бірі жапырлап велосипед мінген жолаушылар сы­наласып тоқтап жатыр. Ал жол жүруге рұқсат берілгенде бей­не құмырс­қалар тəрізді өре жөнелген қос дөңгелекті көлік­ке отыр­ған­дардың шеруін көр­гендейсіз. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу