Қазақстан-Өзбекстан: Екі ел қатынастарындағы жаңа кезең

Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесі күндерінде елімізге көршілес Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев ресми сапармен келеді деп күтілуде. Осы сапардың уақыты мен таңдалған бағыты Ташкенттің жаңа сыртқы саяси бағытын көрсетіп, Орталық Азияның ынтымағы тұрғысынан айрықша аса маңызды қадам болмақ.
Егемен Қазақстан
18.03.2017 1072

Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі таратқан ақпаратқа сәйкес аталған сапардан кейін Қазақстан елордасына Орталық Азия елдерінің кейбір мемлекет басшылары да сапармен келеді. Астанаға жоспарланған сапарлар аймақ елдерінің «трансұлттық сипаты бар мәселелер алдындағы бірлігін» анықтауы мүмкін.

Өзбекстанмен ынтымақ­тас­тыққа үлкен мән беретін Елбасы Н.Назарбаев пен Қазақстанмен байланыстарды күшейтуге ниет танытқан бауырлас елдің жаңа басшысы Ш.Мирзиёев арасында өтетін кездесу екіжақты саяси-экономикалық қатынастарды нығайтып, стратегиялық ықпал­дас­тықтың мүмкіндіктерін арттырады деп күтілуде. Мемлекет басшыларының кездесуі барысында алдағы 4-5 жылға арналған ортақ екіжақты жоспарлар турасында келісіліп, экономиканың маңызды салаларын қамтитын құжаттарға қол қойылып, жоға­ры деңгейдегі пікір алмасулар ке­зін­де Орталық Азияның ын­ты­­­мақ­­тастық мәселелері мен са­­л­­а­ла­­лары қамтылады деген ойдамыз.

Өзбекстан басшысының Ас­­та­наға сапары турасында сарап­­­шылар арасында әртүрлі пі­кір­­лер айтылды. Бірінші көз­қа­рас бойынша, Қазақстан мен Өзбекстан арасында жаңа қа­рым-қатынастар форматының қа­лып­тасып, Орталық Азияның түйіні шешілмей келген ортақ мәсе­ле­леріне мән беріле бастауы – дер кезінде жасалған құптарлық қадам. Екінші көзқарас аталған бет­бұ­рыстың маңызын әсірелеп, Таш­кент – Астана одағы туралы әң­гіме қозғау әлі ерте бол­ған­­дық­тан, екіжақты ықпалдас­тық­­тың мазмұнын толықтыру қа­­жет дегенге саяды. Үшінші көз­­­қарас бойынша, бұған дейін жа­­­бық жағдайда дамып келген Өз­­бек­станның бұдан былай либералдану реформаларын жүр­гізуі нә­ти­жесінде ашық эконо­ми­каға кө­шіп, көршілес на­рық­тарға ықпал ету мүмкіндігі жоға­ры­лайды.

Біздіңше, жоғарыда кел­ті­ріл­ген үш көзқарасты еске­ріп, екіжақты және ай­мақ­тық ықпалдастықтың тұжы­рым­дамалық және бағдарламалық негіздерін ойластыру Қазақ­стан­ның стратегиялық мүдделері тұрғысынан аса қажет. Өйткені, еліміз Орталық Азия аймағы үшін жабық өмір сүре алмайды. Сондықтан, Қазақстан мен Өз­бек­стан қолда бар ортақ мүм­кіндіктерді пайдаланып, Орта­лық Азия интеграциясының ұзақ мерзімді жоспарын қазірден бас­тап жетілдіруі қажет.

Қазіргі таңда аймақ елдері маңызды мемлекеттік және қоғам­дық даму кезеңінде тұр. Ай­мақта мемлекет пен қоғамның арақатынасына негізделген түбе­гейлі саяси бетбұрыстың негізі қаланып, ұқсас экономикалық міндеттер күн тәртібіне қойылу­да. Өзбекстанда өткен жылы билік ауысып, жаңа президент сай­ланғалы бері ел билігі ре­фор­­ма­ларға мән беріп, саяси-эко­но­микалық жүйе белгі­лі дең­гейде либералдана бастады. Қазақстанда билік өкі­леттіктеріне байланысты конс­титуциялық реформалар жасалды. Түрікменстанда пре­зи­денттік сайлау өткізіліп, саяси тұрақтылық сақталды. Демо­кратиялық тәжірибелерге бой ұсынған Қырғызстанда саяси науқан енді қыза түсуде.

Әсіресе, Өзбекстан мен Қаза­қ­­стан қарым-қатынас­та­рында болуы ықтимал өзге­ріс­тер Орталық Азияның даму келешегі мен бағытына әсер етеді деп ойлаймыз. Қос мем­лекет – әлемдегі және аймақ­тағы жағдайлар бо­йынша, мүмкіндіктер мен қауіп-қатерлер турасында сындарлы пікір қалыптастырған, өз даму тәжірибесінен сабақ алған, бір-бірін әртүрлі қырынан таны­ған, ұлттық мақсаттарына қарай бағыт-бағдарын айқында­ған салмақты елдер. Қазақстан мен Өзбекстан қазіргі жағдайда аймақтағы жағдай үшін тарихи және саяси жауапкершілігін сезіне бастады.

Осы тұрғыдан алғанда, екі ел қол жеткізген халықаралық, экономикалық және мемлекеттік жетістіктерін екіжақты және ай­мақтық ынтымақтастықты дамыту мүддесіне пайдалана алады.

Өзбекстан сияқты Орталық Азияның барлық елдерімен шекаралас және аймақтың ортасында орналасқан ірі мемлекеттің өзіндік орнын Қазақстан тиімді пайдалана алады. Өзбекстан – демографиялық және сау­да-экономикалық әлеуеті, мем­ле­кеттілік және мәдени дәс­түр­лерінің сабақтастығы тұр­ғы­сынан мүмкіндіктері зор, Ауған­станмен тарихи байланыс­тары терең және әлемдегі әртүрлі орта­лықтармен өзіндік сипаттағы тепе-теңдікті сақтап келген мемлекет. Сондықтан болар, Елбасы Н.Назарбаев кезінде Орталық Азия елдерінің одағын құру туралы бастама көтерген еді. Белгілі субъективті кедергілерге байланысты жүзеге асырылмай қалған аталған идея қазір де өзектілігін жоғалта қойған жоқ. Өзбекстанның кейінгі даму тұжырымдамаларында ұлттық-мемлекеттік құрылыс стратегиясынан біртұтас аймақ құру идеясына өту XXI ғасырда­ғы ең басты міндеттердің бірі ретінде белгіленгені рас. Ш.Мир­зиёев билікке келгелі бері Қыр­ғыз­станмен, Тәжікстанмен және Түрікменстанмен де байланыс­тарын жаңа деңгейге шығаруға деген ниет танытып, қажетті шаралар қабылданды.
Өзбекстан Президенті 6-7 наурыз күндері Түрікменстанға жасаған алғашқы мемлекеттік сапарында Гурбангулы Берды­мұхамедовпен кездесу барысында екіжақты ынтымақтастықты дамы­тудың жоспары туралы ке­лі­сті, сонымен қатар, екі ел ха­лық­аралық алаңда бірле­сіп жұмыс істейтін болды. Кез­десу­де аймақ үшін өте өзекті Арал, Кас­пий, трансшекаралық су ре­сурс­­тарын пайдалану мәсе­ле­лері жөнінде де пікір алмасылды.

Өзбекстан – Каспий теңізіне тікелей шыға алмайтын және Қытаймен шекараласпай­тын мемлекет. Сондықтан, гео­графиялық тұрғыдан жабық Өзбек­стан өз көршілерінің, әсі­ресе, Ресей, Қытай мен Батыс­қа шығу мүмкіндіктері бар Қазақ­станның тасымал және транзиттік әлеуетін пайдалану мәселесіне мән беріп отыр. Өзбекстан тарапы Қазақстанның ірі халықаралық көлікті жобаларын орындау саласын­дағы жан-жақты мүмкіндіктерін жоғары бағалайтынын білдірді. Қазақстан – Ташкент үшін жа­қын әрі тиімді нарық болумен қатар, қаржы-инвестициялық әлеуеті, сыртқы нарықтармен тікелей байланысы анағұрлым дамыған мемлекет.

Екіжақты қарым-қатынас­ты дамытудың инфрақұрылым­дық негізі ретінде стратегия­лық мәнге ие көлік, тасымал және логистика салаларын дамыту көзделіп отыр. Соңғы айларда Қазақстан мен Өзбекстанның тиісті министрліктері, ұлттық темір жол компаниялары арасында тығыз жұмыс жасалды. Ташкент өз тауарларын Еуропа нарықтарына Каспий теңізі арқылы шығару жөнінде Ашғабадпен қатар, Астанамен де келіссөздер жүргізіп отыр.

Қазақстан аумағы арқылы Өзбекстанның ауыл шаруа­шылығы өнімдерін, Өзбекстан аумағына қазақстандық бидай мен ұн өнімдерін тасымалдау бойынша екіжақты жеңілдіктер мен шегерімдер жасау туралы келісілді. Өзбек тарапы Алма­тымен көліктік байланыстарды дамытуға айрықша көңіл бөліп, Ташкент пен Астана арасында аптасына бірнеше мәрте жедел пойыз қатынайтын болды. Сондай-ақ, ірі қалалар арасында автобус және әуе қатынасын кеңейту жоспарлануда. Жылдар бойы жартылай жабық болып келген мем­лекетаралық шекаралардан өту тәртібі жеңілдетіліп, Мақ­тааралдан Самарқанға қаты­найтын жолдар ашылды. Демар­кация жұмыстары аяқ­талып, шекаралық аймақ­тардың байланыстары күшейетін болды.

Осылайша Қазақстан-Өзбек­стан қатынастары жүйелі си­пат ала бастады деуге негіз бар. Екі ел арасында алдағы он­да­ған жылды қамтитын ынты­мақ­­­тастықтың жол картасы әзір­­­ленуде. Көптеген сала бо­йын­­ша жаңа бағыттар мен мүм­­­кін­діктер ашылып, екі­жақ­­ты тауар­лар номенклатура­сы кеңею­­де. Ташкент пен Оңтүс­тік Қазақ­­стан арасындағы аймақ­ара­лық байланыстарды дамыту мә­се­лесі күн тәртібіне шығып отыр. Мысалы, бірлескен эко­но­­ми­калық аймақтар құру, ай­мақ­­тық ынтымақтастық форумда­рын өткізу сияқты жобалар талқылануда.

Астанада өтетін жоғары дең­гейдегі келіссөздер барысында осы жоспарлармен қатар, аймақ­тық қауіпсіздік туралы пікір алмасылып, бірқатар салаларда келісімдерге қол жеткізіледі деп күтілуде. Бірінше кезекте, сауда-экономикалық, көлік-байла­ныс салаларына артықшылық беріледі.

Өзбекстан тарапы Қазақ­станның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңе­сіне мүшелігіне байланыс­ты туындаған жаңа мүм­кін­дік­терді пайдаланып, Орта­лық Азияның тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне төнуі мүмкін қатер­лермен бірлесіп қарсы тұр­уға дайын екенін білдірді. Таш­кент Қазақстанның БҰҰ Қауіп­сіздік кеңесіне мүшелігін Орта­лық Азияның мәселе­лерін (Арал, Ауғанстан, терроризм) ілгері­лету алаңы ретін­де пайдала­ну жөніндегі баста­масын қолдайды.

Осы ретте, аймақтың бес мем­лекетінің ортақ форумын құру туралы Астананың ұсынысы үлкен маңызға ие. Аталған бес мемле­кеттің ынтымақтастығы Орта­лық Азияның тұрақты дамуының кепілі бола алады.

Қорытындысында қандай да ірі жобалардан қаймықпай, білек сыбана кірісетін бастамашыл қазақ азаматтары мен қолынан барлық іс келетін, еңбекқор өзбек халқы ын­ты­мақтасса, алынбайтын қамал, біт­пейтін іс қалмайды дегіміз келеді.

Жанат Момынқұлов,
саясаттанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу