Қазақстан-Өзбекстан: Екі ел қатынастарындағы жаңа кезең

Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесі күндерінде елімізге көршілес Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев ресми сапармен келеді деп күтілуде. Осы сапардың уақыты мен таңдалған бағыты Ташкенттің жаңа сыртқы саяси бағытын көрсетіп, Орталық Азияның ынтымағы тұрғысынан айрықша аса маңызды қадам болмақ.
Егемен Қазақстан
18.03.2017 1242
2

Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі таратқан ақпаратқа сәйкес аталған сапардан кейін Қазақстан елордасына Орталық Азия елдерінің кейбір мемлекет басшылары да сапармен келеді. Астанаға жоспарланған сапарлар аймақ елдерінің «трансұлттық сипаты бар мәселелер алдындағы бірлігін» анықтауы мүмкін.

Өзбекстанмен ынтымақ­тас­тыққа үлкен мән беретін Елбасы Н.Назарбаев пен Қазақстанмен байланыстарды күшейтуге ниет танытқан бауырлас елдің жаңа басшысы Ш.Мирзиёев арасында өтетін кездесу екіжақты саяси-экономикалық қатынастарды нығайтып, стратегиялық ықпал­дас­тықтың мүмкіндіктерін арттырады деп күтілуде. Мемлекет басшыларының кездесуі барысында алдағы 4-5 жылға арналған ортақ екіжақты жоспарлар турасында келісіліп, экономиканың маңызды салаларын қамтитын құжаттарға қол қойылып, жоға­ры деңгейдегі пікір алмасулар ке­зін­де Орталық Азияның ын­ты­­­мақ­­тастық мәселелері мен са­­л­­а­ла­­лары қамтылады деген ойдамыз.

Өзбекстан басшысының Ас­­та­наға сапары турасында сарап­­­шылар арасында әртүрлі пі­кір­­лер айтылды. Бірінші көз­қа­рас бойынша, Қазақстан мен Өзбекстан арасында жаңа қа­рым-қатынастар форматының қа­лып­тасып, Орталық Азияның түйіні шешілмей келген ортақ мәсе­ле­леріне мән беріле бастауы – дер кезінде жасалған құптарлық қадам. Екінші көзқарас аталған бет­бұ­рыстың маңызын әсірелеп, Таш­кент – Астана одағы туралы әң­гіме қозғау әлі ерте бол­ған­­дық­тан, екіжақты ықпалдас­тық­­тың мазмұнын толықтыру қа­­жет дегенге саяды. Үшінші көз­­­қарас бойынша, бұған дейін жа­­­бық жағдайда дамып келген Өз­­бек­станның бұдан былай либералдану реформаларын жүр­гізуі нә­ти­жесінде ашық эконо­ми­каға кө­шіп, көршілес на­рық­тарға ықпал ету мүмкіндігі жоға­ры­лайды.

Біздіңше, жоғарыда кел­ті­ріл­ген үш көзқарасты еске­ріп, екіжақты және ай­мақ­тық ықпалдастықтың тұжы­рым­дамалық және бағдарламалық негіздерін ойластыру Қазақ­стан­ның стратегиялық мүдделері тұрғысынан аса қажет. Өйткені, еліміз Орталық Азия аймағы үшін жабық өмір сүре алмайды. Сондықтан, Қазақстан мен Өз­бек­стан қолда бар ортақ мүм­кіндіктерді пайдаланып, Орта­лық Азия интеграциясының ұзақ мерзімді жоспарын қазірден бас­тап жетілдіруі қажет.

Қазіргі таңда аймақ елдері маңызды мемлекеттік және қоғам­дық даму кезеңінде тұр. Ай­мақта мемлекет пен қоғамның арақатынасына негізделген түбе­гейлі саяси бетбұрыстың негізі қаланып, ұқсас экономикалық міндеттер күн тәртібіне қойылу­да. Өзбекстанда өткен жылы билік ауысып, жаңа президент сай­ланғалы бері ел билігі ре­фор­­ма­ларға мән беріп, саяси-эко­но­микалық жүйе белгі­лі дең­гейде либералдана бастады. Қазақстанда билік өкі­леттіктеріне байланысты конс­титуциялық реформалар жасалды. Түрікменстанда пре­зи­денттік сайлау өткізіліп, саяси тұрақтылық сақталды. Демо­кратиялық тәжірибелерге бой ұсынған Қырғызстанда саяси науқан енді қыза түсуде.

Әсіресе, Өзбекстан мен Қаза­қ­­стан қарым-қатынас­та­рында болуы ықтимал өзге­ріс­тер Орталық Азияның даму келешегі мен бағытына әсер етеді деп ойлаймыз. Қос мем­лекет – әлемдегі және аймақ­тағы жағдайлар бо­йынша, мүмкіндіктер мен қауіп-қатерлер турасында сындарлы пікір қалыптастырған, өз даму тәжірибесінен сабақ алған, бір-бірін әртүрлі қырынан таны­ған, ұлттық мақсаттарына қарай бағыт-бағдарын айқында­ған салмақты елдер. Қазақстан мен Өзбекстан қазіргі жағдайда аймақтағы жағдай үшін тарихи және саяси жауапкершілігін сезіне бастады.

Осы тұрғыдан алғанда, екі ел қол жеткізген халықаралық, экономикалық және мемлекеттік жетістіктерін екіжақты және ай­мақтық ынтымақтастықты дамыту мүддесіне пайдалана алады.

Өзбекстан сияқты Орталық Азияның барлық елдерімен шекаралас және аймақтың ортасында орналасқан ірі мемлекеттің өзіндік орнын Қазақстан тиімді пайдалана алады. Өзбекстан – демографиялық және сау­да-экономикалық әлеуеті, мем­ле­кеттілік және мәдени дәс­түр­лерінің сабақтастығы тұр­ғы­сынан мүмкіндіктері зор, Ауған­станмен тарихи байланыс­тары терең және әлемдегі әртүрлі орта­лықтармен өзіндік сипаттағы тепе-теңдікті сақтап келген мемлекет. Сондықтан болар, Елбасы Н.Назарбаев кезінде Орталық Азия елдерінің одағын құру туралы бастама көтерген еді. Белгілі субъективті кедергілерге байланысты жүзеге асырылмай қалған аталған идея қазір де өзектілігін жоғалта қойған жоқ. Өзбекстанның кейінгі даму тұжырымдамаларында ұлттық-мемлекеттік құрылыс стратегиясынан біртұтас аймақ құру идеясына өту XXI ғасырда­ғы ең басты міндеттердің бірі ретінде белгіленгені рас. Ш.Мир­зиёев билікке келгелі бері Қыр­ғыз­станмен, Тәжікстанмен және Түрікменстанмен де байланыс­тарын жаңа деңгейге шығаруға деген ниет танытып, қажетті шаралар қабылданды.
Өзбекстан Президенті 6-7 наурыз күндері Түрікменстанға жасаған алғашқы мемлекеттік сапарында Гурбангулы Берды­мұхамедовпен кездесу барысында екіжақты ынтымақтастықты дамы­тудың жоспары туралы ке­лі­сті, сонымен қатар, екі ел ха­лық­аралық алаңда бірле­сіп жұмыс істейтін болды. Кез­десу­де аймақ үшін өте өзекті Арал, Кас­пий, трансшекаралық су ре­сурс­­тарын пайдалану мәсе­ле­лері жөнінде де пікір алмасылды.

Өзбекстан – Каспий теңізіне тікелей шыға алмайтын және Қытаймен шекараласпай­тын мемлекет. Сондықтан, гео­графиялық тұрғыдан жабық Өзбек­стан өз көршілерінің, әсі­ресе, Ресей, Қытай мен Батыс­қа шығу мүмкіндіктері бар Қазақ­станның тасымал және транзиттік әлеуетін пайдалану мәселесіне мән беріп отыр. Өзбекстан тарапы Қазақстанның ірі халықаралық көлікті жобаларын орындау саласын­дағы жан-жақты мүмкіндіктерін жоғары бағалайтынын білдірді. Қазақстан – Ташкент үшін жа­қын әрі тиімді нарық болумен қатар, қаржы-инвестициялық әлеуеті, сыртқы нарықтармен тікелей байланысы анағұрлым дамыған мемлекет.

Екіжақты қарым-қатынас­ты дамытудың инфрақұрылым­дық негізі ретінде стратегия­лық мәнге ие көлік, тасымал және логистика салаларын дамыту көзделіп отыр. Соңғы айларда Қазақстан мен Өзбекстанның тиісті министрліктері, ұлттық темір жол компаниялары арасында тығыз жұмыс жасалды. Ташкент өз тауарларын Еуропа нарықтарына Каспий теңізі арқылы шығару жөнінде Ашғабадпен қатар, Астанамен де келіссөздер жүргізіп отыр.

Қазақстан аумағы арқылы Өзбекстанның ауыл шаруа­шылығы өнімдерін, Өзбекстан аумағына қазақстандық бидай мен ұн өнімдерін тасымалдау бойынша екіжақты жеңілдіктер мен шегерімдер жасау туралы келісілді. Өзбек тарапы Алма­тымен көліктік байланыстарды дамытуға айрықша көңіл бөліп, Ташкент пен Астана арасында аптасына бірнеше мәрте жедел пойыз қатынайтын болды. Сондай-ақ, ірі қалалар арасында автобус және әуе қатынасын кеңейту жоспарлануда. Жылдар бойы жартылай жабық болып келген мем­лекетаралық шекаралардан өту тәртібі жеңілдетіліп, Мақ­тааралдан Самарқанға қаты­найтын жолдар ашылды. Демар­кация жұмыстары аяқ­талып, шекаралық аймақ­тардың байланыстары күшейетін болды.

Осылайша Қазақстан-Өзбек­стан қатынастары жүйелі си­пат ала бастады деуге негіз бар. Екі ел арасында алдағы он­да­ған жылды қамтитын ынты­мақ­­­тастықтың жол картасы әзір­­­ленуде. Көптеген сала бо­йын­­ша жаңа бағыттар мен мүм­­­кін­діктер ашылып, екі­жақ­­ты тауар­лар номенклатура­сы кеңею­­де. Ташкент пен Оңтүс­тік Қазақ­­стан арасындағы аймақ­ара­лық байланыстарды дамыту мә­се­лесі күн тәртібіне шығып отыр. Мысалы, бірлескен эко­но­­ми­калық аймақтар құру, ай­мақ­­тық ынтымақтастық форумда­рын өткізу сияқты жобалар талқылануда.

Астанада өтетін жоғары дең­гейдегі келіссөздер барысында осы жоспарлармен қатар, аймақ­тық қауіпсіздік туралы пікір алмасылып, бірқатар салаларда келісімдерге қол жеткізіледі деп күтілуде. Бірінше кезекте, сауда-экономикалық, көлік-байла­ныс салаларына артықшылық беріледі.

Өзбекстан тарапы Қазақ­станның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңе­сіне мүшелігіне байланыс­ты туындаған жаңа мүм­кін­дік­терді пайдаланып, Орта­лық Азияның тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне төнуі мүмкін қатер­лермен бірлесіп қарсы тұр­уға дайын екенін білдірді. Таш­кент Қазақстанның БҰҰ Қауіп­сіздік кеңесіне мүшелігін Орта­лық Азияның мәселе­лерін (Арал, Ауғанстан, терроризм) ілгері­лету алаңы ретін­де пайдала­ну жөніндегі баста­масын қолдайды.

Осы ретте, аймақтың бес мем­лекетінің ортақ форумын құру туралы Астананың ұсынысы үлкен маңызға ие. Аталған бес мемле­кеттің ынтымақтастығы Орта­лық Азияның тұрақты дамуының кепілі бола алады.

Қорытындысында қандай да ірі жобалардан қаймықпай, білек сыбана кірісетін бастамашыл қазақ азаматтары мен қолынан барлық іс келетін, еңбекқор өзбек халқы ын­ты­мақтасса, алынбайтын қамал, біт­пейтін іс қалмайды дегіміз келеді.

Жанат Момынқұлов,
саясаттанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2018

Атырауда қысым тетіктерін шығаратын Қазақстандағы алғашқы кәсіпорын ашылды

14.12.2018

Сенат комитетінде «Табиғи монополиялар туралы» заң жобасы қаралды

14.12.2018

Атырауда жаңа мамандандырылған ХҚКО ашылды

14.12.2018

С.Әкелеев: Бекболат Тілеухан мен Айгүл Қосанованың дауысын мен қойғам

14.12.2018

​БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері Астана форматындағы Сирияаралық келіссөздерді мойындады

14.12.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік қызметкерлер мен ұлттық компаниялардың қызметкерлеріне марапаттар табыстады

14.12.2018

Қазақстан Президенті мемлекеттік наградалар мен сыйлықтар тапсыру рәсіміне қатысты

14.12.2018

ШҚО Аягөз қаласында 600 орындық мектеп ашылды

14.12.2018

Қызылорда облысының әкімі Қ.Көшербаев кәсіпкерлермен кездесті

14.12.2018

Тәуелсіздікке тарту: Қызылордада балабақша ашылды

14.12.2018

Назарбаев Зияткерлік мектебінде Қамқоршылық Кеңестің отырысы өтті

14.12.2018

«Аурухана клоунадасы» жобасы жүзеге асты

14.12.2018

Шағын және орта бизнесте көшбасшы

14.12.2018

Жайық өзенінің суы тұрғындарға қауіп төндірмейді

14.12.2018

Семейдегі «Шығыс» өңірлік әскери қолбасшылығы арнайы кездесу өткізді

14.12.2018

Қанат Исламға Дүниежүзі қазақтар Қауымдастығының мүшелік билеті табысталды

14.12.2018

Г.Әбдіқалықова мемлекеттік наградалар табыстады

14.12.2018

Самал Еслямова «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атанды

14.12.2018

1991 жылдан бері қазақ жерінде 8,7 миллион сәби дүниеге келді

14.12.2018

Бурабайда «Қансонар-2018» халықаралық турнирі өткізілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу