Халық биі өз биігінде ме?

Оқтау жұтқандай қақшиып, сах­­нада жөндеп не иіле алмайтын, бел­дері қарысып бүгілмейтін адам­дар­дың қалай ұялмай-қызармай биші болатындығына таңымыз бар. Мұн­дайда, әрине әуелі іргеміздегі көршілес елдерге көз тіге­тін әдетіміз. Мына ала топпылы өзбек ағайындарды айтамыз да. Өзбек­станға жақын орналасқан ай­мақта туып-өскендіктен, өзбек-ака­­лардың «қошық­тары» мен «ракс­тары» туралы біраз естіп-көрген хабарымыз бар енді. 
Егемен Қазақстан
13.06.2017 253

Міне, осы елдің билерін алып қа­райтын болсақ, мемлекеттік «Бахор» халық би ансамблінің даңқы жер жарып тұр. Атақты бишілері Мукаррам Тургунбаева мен Тамара ханумдарына қалай құрмет көрсететінін білсеңіздер ғой. Өнер ұжымына бірінің есімін берсе, ал екіншісінің бидегі салып кеткен сара соқпағына адалдықтарынан еш­қашан айныған да, ауытқыған да емес. Неткен дәстүрге беріктік десеңші. Құдай-ау, және дөңгеленіп билей жө­нел­генде қыздарының көздері жанып шыға келетінін айтсаңшы. Бұрынғы ке­ңестік кеңістікті алсақ, Грузияның «Сухишвили», «СЭУ» халық би ансам­бльдерінің өнеріне қол соқпайтын жан некен-саяқ болса керек. Ал Ресейдің өзінде қаншама халық би ансамбльдері бар дегендей. Бұларды айтқанда, бізде би өнері дамымай, кенже қалып қойған деп аузымызды қу шөппен сүрткелі отырған жоқпыз, әрине. Тәубе, қазақта да небір дүлдүлдер сахнада сайран салған. Оттай жанған. Шөліміз қанған. Әлгілермен салыстырғанда, қазақтың бір ғана Шарасының (Жиенқұлова) өзі не тұрады! Баяғыда «Гүлдердің» аты қалай дәуірледі десеңші. Сол сияқты қазіргі күнгілерге оралсақ, «Салтанат», «Наз» би ұжымдарының аты тіл ұшында тұратыны тегін болмаса керек-ті. 

Біздің бүгінгі қозғап отырған әңгі­меміз осы бір жібектей есілген нәзік өнер­дің қазіргі хал-ахуалы, сапасы туралы болмақ.  Биші атаулы негізі сәмбі талдай иіліп тұрса шіркін, дейсіз ғой билегенде. Аяқтарына тас байлап алғандай қозғалысы тым сылбыр, баяу, сүлесоқ кейіптегі бишілерді көргенде, бұл өнерге олардың не үшін келгенін білмей миың дал болады. Қашан көрсең, жігіттердің биінде көбіне аттың үстінде шауып келе жатқан, болмаса тек қолындағы қамшысын оңды-солды сілтеген элементтер кездеседі. Мың бұралған қыздарымыз сахнаға тек үстеріндегі әшекейлі кос­тюмдерін көрсетуге шыққандай әсер қалдыра ма қалай өзі. Кейде қимылдары қабыспай, бірі қолын көтерсе, екіншісі төмен түсіріп, музыка ырғағымен сәйкес келмей, сәтсіздікке жол бергенде залда отырған өзіңнің басың еріксіз төмен салбырайды. Халық биін қоятын қазіргі балетмейстерлердің дәстүрлі өнерден онша хабары жоқ-ау деген күдіктің туатыны содан... Атқа мінбейтін грузин жоқ, орыс та, өзбек те солай, атты қадірлейді. Бірақ бұлардың бишілері неге біздегідей шаңды будақтатып, тепсіне бермейді дейсің ғой баяғы. 

Сондай сәтте «апыр-ай, бұларың баяғы «Ортекенің» алғашқы орындау­шысы Шашубай ақынды, болмаса 60 жасында «Насыбайшы», «Қаражорға» билерін нақышына келтіре орындаған Ысқақ Быжыбаевты, «Қамажай», «Аю биі», «Айжан қыз» билеріне жан бітір­ген Шара Жиенқұлованы, қазақ би өне­рінің жарық жұлдыздары Гүлжан Талпықованы, яки болмаса қазақтың кәсіби тұңғыш балетмейстері Дәурен Әбі­ровті, т.б. көрмеген бе, олардың би­лерінен өнеге-өрнек алмаған ба?» деген ойдың ойпаңына оңай түсіп кетесіз. Көзі тірісінде Дәурен Әбіров ағамызбен дидарласып, өзімен әңгіме-дүкен құрған жайымыз бар еді. Сонда ол кісі: «Ысқақтай тума дарындар халық арасында өте көп болған деп ойлаймын. Әттең, біз оларды кезінде дұрыс бағалай алмадық. Көп нәрсені олар өздерімен бірге алып кетуге мәжбүр болған кездерге өкінгенмен не пайда енді? Мен қазақ билерінің біраз қимыл түрлерін үйреніп, аттарын айтып беруін сұрадым. «Бүркіт қанат», «Айдаһар иірілу», «Ырғақты би жүрісі» дегендерді сонда алғаш рет естідім. Сөйтсем, бұл билерді ол 1936 жылы Мәс­кеудің Үлкен театрында өткен Бүкіл­одақтық халық билері байқауында орын­даған екен. Оның билеріне сол уақытта кеңестің белгілі хореографтары Р.Захаров, Ю.Слонимскийлер өте жоғары баға беріпті. Сол байқаудан түсірілген кинотаспа бүгінде мемлекеттік мұрағат қорында сақтаулы», деген болатын. 

Ендеше, мұрағаттағы мұндай құнды жәдігерлер тарихтың тасасында шаң басып жатқаны дұрыс па? Сала мамандарын даярлауда бұларды неге енді бүгінгі тәжірибеде кеңінен пайдаланбасқа деген түймедей түйін ғой айтпағымыз? Қытайдан биші Шұғыла Сапарғалиқызы Отанымызға оралғанда қуанғанымыз-ай! Астанада бишінің би мектебі ашылды дегенде одан сайын мерейлендік. Бірақ, қазір оның өнері құлағымызға көп шалына бермейді, соған қарағанда насихаты тоқтаңқырап тұр-ау шамасы. Өзбекәлі Жәнібеков өз қолымен құрған мемлекеттік «Алтынай» халық би ансамблі қазір қай деңгейде екен, ә? Моңғолия хореографтары ондағы тұратын қазақтардан 100-ге жуық би қимылын жазып алды деген хабарды құла­ғымыз шалып еді. Мұны жүзеге асырып жүрген біреу-міреу бар ма екен?.. Әй, қайдам!

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2018

Кабулдегі террорлық шабуылда 18 адам қаза тапты, соның біреуі Қазақстан азаматы

21.01.2018

Баянауылдың аэродромын аяқтау үшін 250 млн теңге қажет

21.01.2018

Павлодарда металлургтерге 10 көлік берілді

21.01.2018

Алексей Полторанин әлем кубогы кезеңінде топ жарды

21.01.2018

Аязға байланысты үш өңірде жол жабылды

21.01.2018

Павлодарда коттедждер кенті салынады

21.01.2018

Биыл Өскеменде 30 аула абаттандырылады

21.01.2018

Ертең Солтүстік Қазақстан облысындағы мектептерде сабақ болмайды

21.01.2018

Астанада энергетикалық кешеннің алдағы қатты аязға дайындығы тексерілді

21.01.2018

Түпқараған ауданында сүт зауыты ашылды

21.01.2018

ОҚО-да биыл «Индустрияландыру картасы» шеңберінде 9 жоба іске қосылады

21.01.2018

Өскемен мен Аягөздегі әскери бөлімдер жауынгерлік даярлықтарын пысықтады

21.01.2018

Ольга Рыпакова турниріне 8 мемлекеттің жеңіл атлеттері қатысты

21.01.2018

Ақтөбедегі автобус өртінен қаза тапқандардың толық аты-жөндері белгілі болды

21.01.2018

Алматыда «Ұлы Дала саздары» атты концерт өтеді

21.01.2018

Қазақстанның төрағалық етуімен Қауіпсіздік Кеңесінде министрлік деңгейінде дебаттар өткізілді

21.01.2018

Білім басқармасы ауа райы жағдайына байланысты сабақтарды тоқтату қалай қабылданатынын мәлімдеді

21.01.2018

Сыртқы істер министрі Нью-Йоркте бірнеше кездесу өткізді

21.01.2018

Қазақстан арқылы Әзербайжанға жөнелтілетін Қытайдың жүк пойызы жолға шықты

21.01.2018

Оңтүстік өңіріндегі көне қалалар бойынша деректі фильм түсірілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Сөз еркіндігі және балама пікірге төзімділік

АҚШ-та білім алып жүргенімізде екі апта бойы сөз бостандығы абсолют­тік болуы тиіс пе деген тақырыпты тал­қыладық. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ғажайып жаңалықтар

Заманауи экономиканың дамуы адамзатқа орасан зор жаңа мүмкіндіктер ұсынатындығын, соған сай экономиканың кейбір дәстүрлі салаларының түбегейлі өзгеріске түсетінін қазірдің өзінде байқауға болады. Тек бір ғана ауыл шаруашылығын алып қарайықшы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу