Қиын бала қайдан шығады?

Баланы өмірге бейімдеуде, мінез-құлқы мен өзіндік көз­қарасын, азамат­тық ұстанымын қалыптастыруда ата-ананың, ортаның, мектептің орны бөлек, рөлі өлшеусіз.
Егемен Қазақстан
18.01.2017 1423

«Жаста берген тәрбие жас қайыңды игендей» демек­ші, тәлім-тәрбиедегі үй­лесім­ділік ошақ­тың үш тағаны секілді осы одақтың ара­сындағы тығыз қарым-қатынасқа көп байланысты екенін тәжірибе анық байқатып жүр. Халқымыз «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деп текке айтпаған. Кез келген балғынның өмір сүруге құштарлығы, күнде­лік­ті іс-әрекеті, әдептілігі, былайша айтқанда, қоғамдық ортада дамуы алдымен отбасыдан бастау алатынын ескерсек, кейбір ата-аналардың қит етсе «мек­теп қайда қарап отыр?» деп кінәлай жөнелуі, «қиын бала» тағдырын өзінен ысырып тастауы міндеті мен боры­шын жете сезінбегендіктен туған қате ұғым дер едім. Жасөспірімге сапалы білім беріп, қоғамның, ұлты­мыздың саналы азаматы ретінде қанаттандырып ұшыру мек­тептің де басты талабы екенін жоққа шығармаймыз. Десек те, ата-атаның үйдегі іс-әрекеті бала­ның көз алдында өтетінін, демек тәлім-тәрбиедегі алтын қазық туған ұясы екенін ұмытпаған ләзім. Сондықтан, «баланың басты ұс­тазы – ата-ана» деген пайымды жа­ды­­мыз­дан шығармағанымыз жөн.

Жасыратыны жоқ, «Не кием, не ішем демеді. Қатарынан кем қылмадық. Соңғы кездері айтқанды тыңдамайтын, жөн сөзге көнбейтін, қыңыр мінез шығаратын болды. Үйден гөрі түздегі жүрісі көп. Сабақ үлгерімі де, тәртібі де нашарлап кетті», деп таусыла сөйлеп, көмек сұрай келетін ата-аналар аз емес. Солардың бірімен әңгімелесу барысында мұндай жағдайда не істеу қажеттігі жайлы ұғынықты ақыл-кеңестер берілді. Десе де, бір жайт мені психолог ретінде қатты ойлантты. Ол тәрбие ешқандай үзілісті, дамыл­сыз күндерді білмейді деген тәм­сілді отағасының да, отанасының да қапер­ден шығарып алғаны еді.

Әл-Фараби бабамыздың «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы. Ол келешекте оның өміріне қауіп әкеледі» деген пайымы осын­дай­да ойға оралады. Жан-Жак Руссо «Бала туғанда ақ қағаздай болып таза туады. Шимай­ды қалай салсаң, қағаз бетіне солай түседі. Бала тәрбиесі сол сияқ­ты, өзің қалай тәрбиелесең, ол солай тәрбиеленеді» деген екен. Демек, ата-ананың ұстанған өмір сүру салтын – еңбекқорлығын, мәдениеттілігін, адамгершілігін, ақыл-ойын, сана-сезімін – бәрін бала өзінің бойына табиғи қал­пын­да қабылдайды, сіңіреді деген сөз. Оның болашағына бір отбасының пер­зенті емес, ұлыс пен ұлттың алтын дің­гегі ретінде қарай білсек, жан-жақты же­тіл­ген, ақыл-парасаты биік, өй-өрісі кең аза­мат ретінде өсірудің еш қиындығы жоқ.

Әрине, өзегін жарып шыққан сәбиі үшін ата-аналардың алаң­дауы орынды. Бала өз өміріндегі күрделі де жауапты кезеңнің бір бөлігін мектеп қабырғасында өткі­зетіндіктен, тұлғалық ерек­ше­ліктерін анықтап қалып­тас­тыруда, кездесетін қиын­дық­тарды бірлесіп еңсеруде педаго­гикалық ұжымға ерекше жауапкершілік жүктелетіні айтпаса да түсінікті.

Бірде кәмелет жасқа толма­ған жеткін­шектердің ісі жөнін­дегі ауданаралық мамандандырыл­ған соттың сұрауымен бірнеше оқушымен психологиялық тест жүргізу барысында олар үшін әке басты тұлға саналатыны, ал ана­лары туралы айтқысы келмейтіні, отбасылық жанжал, ұрыс сал­дарынан үрейге, қорқыныш­қа бой алдырғандары, мінездерінің тұйықталып, бірте-бірте «қиын балаға» айналып бара жатқан­дары анықталды. Осы орайда, ерек­ше ескертерім, баланы тәртіпке саламын деген желеумен оның жеке пікірімен санаспау, басып тастау, орынды өтініштеріне құлақ аспау, сәл-пәл «қисықтығы» үшін жазалау еш­қандай жақсы­лық­қа апармайды. Керісінше, екі тараптың ерегесін күшей­те түсері анық. Мұндай жайттар кей жас­өспірімнің ашық наразылығын тудырса, кейбірі мүлдем жуасып, мойсұнып, барлық сырын ішке бүгіп қала­ды. Неше түрлі дөрекі жат қылық­­тар көр­се­те­­тін­дер, өзі­не-өзі қол жұм­сай­­тын­дар осын­дай санат­тағылардан шығады.

Оқушының қабілеті мен дарынын дамы­туға неғұрлым ертерек көңіл бөлін­се, соғұрлым оны толық ашуға мүмкіндік туады. Сол себепті мектеп басшылығы әр тұлғаның шығармашылық қабілетімен қоса, оны әлеуметтік ортаға бейімдеу жағын негізгі мақсат санайды. Бұл орай­да, ұлттық үлгі-өнегелерге де жүгі­ніп отырамыз. Бала тәрбиесіне уақы­ты мен мұршасының жетпей, «жұмыс­бас­тылықты» желеу ету – әншейін сылтау ғана. Ұл-қызының материалдық қажетін өтеумен «іс біттіге» санайтындар да жоқ емес. «Баланы бес жасқа дейін патшадай сыйла, он бес жасқа дейін құлыңдай жұм­са, одан кейін құрбыңдай сырлас» деген халық даналығы астарында қан­ша­ма мән-мағына жатыр десеңізші.

Анар ҚАСЕНОВА,

қазақ мектеп-гимназиясының психологы

 ПЕТРОПАВЛ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2017

Медицина мамандары марапатталды

21.09.2017

«Астана» қаржы орталығы – ел экономикасы үшін тиімді жоба

21.09.2017

Транзиттік әлеует артады

21.09.2017

Бізді біріктіре түседі

21.09.2017

Жаңғыру мен дамудың ұстыны

21.09.2017

Латын әліпбиі тілді жаңа сапалық деңгейге көтереді

21.09.2017

Сапасыз білім сан соқтырады

21.09.2017

Өрелі өрен іздеймін

21.09.2017

«Қасиетті Қазақстан» картасы жасалуда

20.09.2017

ОҚО-да топырақсыз жем-шөп шығаратын жаңа қондырғы іске қосылды

20.09.2017

Ресей жинақ банкінің Басқарма төрағасы өзі оқыған мектебіне тарту жасады

20.09.2017

Оралда балалар кафесіне айналған ұшақ қызмет көрсетеді

20.09.2017

«Qazaqstan3D» веб-сайты мен «Жеті қазына» жобасы таныстырылды

20.09.2017

Дәурен Абаев жалған ақпарат таратқан БАҚ-қа жүктелетін міндетті айтты

20.09.2017

Жетістікке жетуіңе қай жерде туғаның да әсер етеді

20.09.2017

Солтүстік Корея санкцияны елейтін емес

20.09.2017

ЭКСПО-2017 кезінде 9 мың адам медициналық көмекке жүгінген

20.09.2017

«Астана» қаржы орталығы инвесторларға теңдессіз жеңілдік ұсынбақ

20.09.2017

Елімізде арбитраж орталығы мен тәуелсіз қаржы соты құрылады

20.09.2017

Мәжілісте транзиттік әлеуетті күшейтетін заң жобалары мақұлданды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Сапасыз білім сан соқтырады

Спортшылардың «спорттық ғұ­мы­ры» қамшының сабындай қыс­қа. Жұрттың бәрі Головкиндей отыз­дың жуан ортасында жай оғындай жар­қылдап жүрмейді. Жасы келіп, күш-қуаты кемігенде боксшы қолғабын, фут­­болшы бутсысын шегеге іледі. Иә,­­ талай жылғы серігімен қош ай­­­тыс­қан ардагер спортшының қай-­қайсысы болса да «Әрі қарай не­ істеймін?» деген тағдыршешті сұрақ­қа түбі бір маңдай тірейді. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Такси мен «тәбет»

Астанадағы автобустардың қыз­мет көрсету сапасы жайлы мақала шық­қан­нан кейін («Қоғамдық көлік және жолаушы мәдениеті», «Егемен Қазақ­стан», 7 қыркүйек, 2017 жыл) бірнеше оқырман хабарласып, «Так­сист болып бір-екі күн жұмыс істеп көріңізші, біраз мәселеге қанығар едіңіз» деп ой тастады. 

Жанат МОМЫНҚҰЛОВ, Сарапшы

Қазақстанның миссиясы айқын

Еліміздің сыртқы әлемдегі абы­рой-атағы мен халықаралық бе­делі жүзеге асырылып жатқан ірі­ бас­тамалар мен кең ауқымды іс-шаралардан көрініс тауып, өзі­нің тиісті бағасын алып отыр. 

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.  

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу