Комментатор қағыс айтты ма?

Андре Уорд қазақшаға жатық екен... Әлде комментатор қағыс айтты ма?
Егемен Қазақстан
13.06.2017 5064
2

Қазақстан Президенті Кубогы үшін бокстан халықаралық турнир аяқталды. Әлемнің әр түкпірінен келген сайдың тасындай іріктілген саңлақтардың арасынан қазақтың шоқпар жұдырық жігіттері дараланды. Қуандық. Қатты қуандық. Ташкентте өткен Азия чемпионатында жеңісті қолдан, болмаса жолдан алған ала тақиялы ағайындардың сайлап әкелген боксшыларының бірде біреуі жеңіс тұғырына шыға алмай, дүние керектің мәнін ұқты.

Айтпағымыз ол емес еді. Спорт жайында ала қағазды шимайлап жүргеннен кейін бе, сол жарысты тамашалап отырғанда екі-үш рет қалта телефонымыз шылдырап мазаны алды. Тоқетері, телефон шалған адамның қазақ тілінде жүргізген комментаторға өкпесі қара қазандай. «Домбырам не дейді, мен не дейміннің» кері.

Бұрын да естіп жүрген кеп қой. Бокс, күрес түрлерінен тікелей репортаж жүргізіп жүрген әріптестерімізге сын көп айтылады.

Бокс бір жақта, комментатор бір жақта дейді.

Онысына келісеміз, енді. Расында, солай. Алысқа ұзамай кешегі боксқа оралайық. Қазақ тіліндегі жүргізушінің өзіміздің боксшыларға жанкүйер екендігі аңғарылады. Жақсы-ақ. Бірақ, қарсыласының да соққыларын көріп отыру керек қой. Біздің боксшы үш-төрт мәрте соққы жасап, біреуі таза тиеді. Ал, комментаторға бақсаң, үш соққысы да дөп тиген.

Қарсыласы бокс қолғабын жаңа киген мәнжубас емес, «мә, ұрсаң ұра бер», дейтіндей.

Осылай есіп отырып бір кезде комментатордың маторы қызып кетеді. Екі боксшының айла тәсілдері, ұрыс мәнері жайына қалады, ол бір жайтты қаузап, бокс көріп отырған жанкүйерлердің жүйкесін жүндей түтеді.

Біздің комментатор оған да қыңбайды, отырып алып шаршы алаңда жан беріп, жан алысып жатқан боксшыға қалай ұрыс салудың жайын үйрете бастайды ғой, ит жыныңды құрыстырып.

Аты-жөнін атамай-ақ қоялық, осы әріптесіміздің ерекше дарынына өз басымыз «ризамыз». Бұрыннан бар жағдай. Халықаралық турнирді жүргізіп отырады. Француз әлде ағылшын боксшысы раунд аяқталған соң өз бұрышына барады. Секундант-бапкері ауызы-ауызына жұқпай ұрыс тактикасын қалай өруді түсіндіруі мүмкін. Осыны біздің комментатор «Былай деп айтып жатыр», деп сөзбе сөз айтып береді. Мұндайда әлемнің барлық тілін білетін вундеркинд пе деп қалғандайсың. Саққұлақ екендігі рас. Әйтпесе, ринг бұрышында айтылып жатқан сөздерді қалай естиді. Кешегі бокста да солай болды.

Қазақстан екі-үш құрам қосқандықтан боксшыларымыз өзара кездесіп қала берді. Біреу жеңеді, біреу жеңіледі. Жеңілген боксшы шаршы алаңды тастап кетпейді. Қарсы беттегі секундант-бапкердің қолын алады. Бапкер, әрине, өзімсініп арқадан қағады. Тілек тілеуі мүмкін. Қасында дауысын жазып тұрған бейнекамера жоқ. Ешкім естімейді. Бірақ, біздің саққұлақ комментатор естиді ғой.

«Алаңдама, келесі жолы сен жеңесің», депті Мырзағали Айтжанов. Осылай деген ой айтты-ау десе иланар едік, ал жүргізуші кесіп айтады. Дауысына екпін салып, сенімді сөйлеген соң, «әй, осы саққұлақ-ау», дейсің еріксіз.

Өзінен басқа да жұрттың бокс көретінінде шаруасы шамалы, боксшыға бапкерінің «мыйы жетіп» айта алмаған ақылды айтып отыратын, дәл тиген соққыларды анық көре алмай қалатын, артық есептеп жанкүйер боксшылардың да намысын шабақтайтын комментаторға «әлі-ақ сөзін түзер» деп кешіріммен қарап келіп едік, соңғысы расында шектен шығып кетті.

IBF/WBA/WBO нұсқаларын көнге тіккен Андре Уорд пен Сергей Ковалевтің реванш-матч өткізетін мерзімі белгілі. Сол туралы құлақтандыру жасаған әріптесіміз Сергей Ковалевқа қоқан-лоққы жасаған Уордтың бірталай сөзін мысалға келтірді. Андре Уорд түйдек-түйдек сөз айтыпты. Қазақша. Мәтелдетіп. Комментатор осылай айтты деген соң сенгіміз келген, әй, бірақ сене алмадық. Қазақтың жартысына жуығы қағынан жеріген құландай ана тілін білмей жүргенде әлемде қазақ деген халық барын білу, білмеуі мүмкін америкалық Андре Уорд жазған ол мәтелдерді қайдан жанынан шығарып айта қойсын.

Мұның бәрін неге таусыла айттық. Миллиондаған жанкүйерлер тамашалап отырған жарыстың жауапкершілігін әріптесіміз түсінсе, сөзіне, ойына мән беріп қорытынды шығарса деген тілек қой.

Сидней Олимпиадасы ойындары кезінде «Жас Алаш» газетінің бас редакторы Нұртөре Жүсіп «Теледидардың дауысын өшіріп тастап көрдім», деп еді. Жүйесіз сөз жүйкесін шаршатып жіберген соң айтқаны да.

Енді барлық қазақстандықтар осы тәсілді таңдау керек пе, қалай?!

Бұл жігіттер жарысты енді жүргізіп жүрген жоқ, жақсы тәжірибе іздесе Ресей комментаторларын тыңдаса болар еді. Олар бас салып спортшының атақ-даңқын тізіп шықпайды, жанкүйерлер біле бермейтін қырларын тауып қызықтырады, жақсы талдау жасайды, шаршы алаңнан сыртқа маңып кетпейді, қысқасы, рахаттанып тыңдайсыз.

Үйренем десе бізде жарысты сауатты жүргізетін мықты спортшылар бар. Мәселен, бокста кезінде мемлекеттік жаттықтырушы болған, Сидней Олимпиадасында қазылық жасаған Серік Әбденәлиев ағамыз бар. Екі боксшының қандай тактика қолданғанын, қайсысында қандай кемдік барын, жеңістің кілтін іздеу үшін қандай амалға баруын оның ойын оқып отырғандай айтып береді. Бокстың ішек-қырындысын білетін азамат жанкүйерлерді алысқа жібермей пайымдауларымен баурап алады. Ермахан Ыбырайымов та анық айтады. Күрес түрлерінде, еркін күрестен Сидней Олимпиадасының күміс жүлдегері Ислам Байрамуковтың жүргізгенін тыңдау бір керім. Қайсысының қандай мүмкіндігі бар, қазір қандай айлаға баратынына дейін бақайшағына дейін шағып талдап береді.

Ал, біздің комментаторлардың кемшілігі өзі жүргізіп отырған спорт түрін жақсы білмейтіндігі дер едік. Садриддин Ахметовті екі дүркін Қазақстан чемпионы деп хабарлады. 19 жасар, ересектер дуына енді өткен Садриддин қалай екі рет чемпионатта топ жарады. Жасөспірім, жастар немесе ересектер арасында екендігі айтылмады. Қазақша жүргізген әріптесіміз күмәнданғанымен орысша сөйлейтіні сенімді айтты. Сол сияқты біздің комментаторлар сүйіп айтатын атып ұрды, шалып жықты да күрес әдісі емес қой.

Спорт журналисі спорт залға көп баруы керек. Ақыры кәсібің, нәсібің екен – солармен бірге қайна. Бұл ретте Индира Бектенова, Павел Цыбулинді мысалға алуға болады. Оларда білмегенін білуге құмарлық бар.

Біз мұны біреуді кекету, мұқату үшін жазбадық. Көрермендерді аяңыздар. Шағым солардікі. Әйтпесе, Нұртөре Жүсіп айтқандай, дауысты өшіріп тастап тыңдайтын күйге жетеді.

Бақтияр ТАЙЖАН,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу