Кооперативтердің дамуына не кедергі?

Мемлекет басшысы биылғы Жолдауында аграрлық сектор экономиканың жаңа драйверіне айналуы керектігін айтып, шағын фермерлерді кооперативтерге тартуға тиісті жағдай туғызу қажеттігін айрықша атап өткен еді. Шығыс Қазақстан облысында бұл бағытта бірқатар шаруалар қолға алынып, кооперативтердің қатары көбейе бастады. Алайда, жұртқа пайдалы жұмыс істесем деп жұлқынып жүрген іскер азаматтардың аяғына тұсау болып, ісін ілгері бастырмай, іркілтіп отырған кедергілер де жоқ емес.
Егемен Қазақстан
14.04.2017 1155

Несие алу неге қиын?

Мәселен, шекараның шебін­дегі, елдің шетіндегі, желдің өтіндегі Катонқарағай ауданында кооператив құрып, жұртпен бір­ге жұдырықтай жұмыла жұмыс іс­теу­ге даяр азаматтардың қата­ры бар­шы­­л­ық. Соның бірі – 20 мүшесі бар «СПК Тайшы» кооперативінің басшы­сы Жо­ма­рт­қан Күндебаев. Ауыл тұр­ғын­да­р­ы­ның көпшілігінің ақ адал малын амал­дың жоқ­ты­ғынан алыстан келетін алып­са­тарларға арзан бағаға сатып жүргені бе­л­гілі. 

– Тараз, Шымкент жақтан келетін алып­-сатарлар сиыр етінің келісін 600-700 тең­геден бағалап, бұзаулы сиырды 120 мың­ға алып кеткен кездері де болды. Қыл құй­рықтының да құны қалмады. Құлынды би­ені әрі кетсе 250 мыңға алады. Қойдың ба­ғасы 20-25 мыңнан аспайды. Халыққа обал ғой. Өскемен бізге 350 шақырым. Ба­рып-келгенің – 700 шақырым. 70 литр бен­зин жағып барып-қайтасың, оның үс­ті­не етті өткізу қиын. Сондықтан ауылды жер­дегі халықтың малын оларды қалаға сабыл­т­пай аудан орталығында қабылдаудың жол­дарын ойластыру қажет секілді, – дейді Жо­мартқан Күндебаев.

Жомартқан Күндебаев тері илеу зауы­тын да ашпақшы болып, жоба-жоспарын әзірлеп, бастамасы аудан, облыс бас­шы­лы­ғы тарапынан қолдау тауыпты. Қытайдан ар­найы кісілер келіп, бизнес-жоспарымен танысып, қызығушылық танытыпты. Кейін­нен олар кәсіпкерге хабарласып, бизнес-жоспарын интернет арқылы жіберуді өті­н­г­енімен, соңынан өздері хабар-ошарсыз кеткен.

Катонқарағай ауылындағы «Мәди» шаруа қожалығының басшысы Тілеухан Тоқтасынов та кепілдіктің зардабын тартып отыр. Айран, сүт өндіретін шағын зауыт ашуды жоспарлаған азамат несие алмақ ниет­пен Өскемендегі бірқатар банктердің есік­терін тоздырыпты. Сосын жобасын жы­лы жауып қойған көрінеді.

Банктер елге бет бұра ма?

Кепілдік мәселесі ауылдағы талай ша­руа­ның көңілдерін су сепкендей басып отыр­ған жайы бар. Әсіресе, қолында азын-аул­а­қ малы бар шағын ша­­­руашылықтарға қиын тиіп отыр­­­ған секілді. Катонқарағай ау­­­д­а­ны­ның Топқайың ауылы­н­-

да­ғы «Сал­танат» шаруа қо­жа­­лығының бас­шысы Қар­шы­ға Мәмиеваның 30 шақ­ты ірі қарасы бар. 2012 жы­лы мем­ле­кеттік бағдарлама ар­қылы не­сие рәсімдеп, жайылы­мы, ша­­бындығы бар мың гектар жер­ді жалға алып­ты. Ангус тұ­қым­ды бұқа сатып алып, мал­­ды асылдандырғысы, мал бор­да­қы­лау ала­ңын ашқысы ке­ле­тінін айт­қан ауыл тұр­ғы­ны ойын іске асы­руға кепілдіктің кедергі кел­ті­ріп отырғанын жет­кізді.

– Катонқарағайда негізінен ағаш үйлер салынады. Мұны банктер дұрыс есептемей отыр. Үлкен деген, төрт бөлмелі үйдің өзін 1 миллионға бағалайды. Бұл ақшаға не келеді? Мәселенің барлығы кепілдікке келіп тіреліп тұр. Қалада бізге ешкім үйін кепілдікке бергісі келмейді. Ау­ылда мал мен жерден басқа не бар? Банктер жерді кепілдікке алғанымен, оны да төмен бағалап отыр. Қымбат болуы үшін жер біздің меншігімізде болу керек екен. Малды да кепілдікке қойдырады. Бі­рақ үлкен сиырларды кепілдікке қоюға рұқ­сат бермейді. Тек 1 жастан 2 жасқа дейінгі жас малдарды ғана алады. Бізде 7 ай қыс. Мал­ды қыстан шығармақ түгіл, өзіміз қыс­тан әрең шығамыз. Етті қалаға жет­кізу де қиын. Біздегі малдар кө­бі­не табиғи жол­мен семіреді. Жа­с­анды қоспалар өте қым­бат. Тех­никаның бәрі ескі. Жөндеп есің шы­ғады. Жанар-жағармай қым­бат. Жем қым­бат, – деген ол осын­дай таулы жерде, кли­маты қо­лайсыз аймақ тұрғындарына н­е­­сиені 5 жылға емес, 10 жылға бер­се, несие берген кезде қыстың қиындығы, жергілікті жердің ерек­шеліктері ескерілсе, Үкімет та­рапынан жеңілдіктер жасалса дейді. 

Катонқарағайдағы үйлердің арзанға ба­ға­ланатынын аудан­дық кәсіпкерлік және­ ауыл ша­руашылығы бөлімінің басшысы Рақымғали Байгереев те жоққа шығармады.

– Мысалға Тарбағатай ауданын алайық. Үйлер 10 миллионға дейін бағаланады. Бізде үйлер әрі кеткенде 3 миллионға бағаланады. Оның өзі сирек. Біздің ауданда мәселе көп. Оны шешу үшін іргеміздегі Қос­ағаштағы секілді еркін экономикалық ай­мақ құру қажет. Сосын ауданға әкелінетін та­у­­арларға жеңілдік жасалса. Әсі­­ресе, са­лық жағынан. Сонда ға­­на халық көшіп келер еді, – дей­­ді бөлім басшысы.

Екінші деңгейлі банктердің елдің есін шығарып, құжынаған құжат жинатып, әуреге салып отырғанын өзі де бұған дейін бірнеше несие алып, мал сою алаңын ашқан Ка­тонқарағайдағы «Атамекен» ша­руа қожалығының басшысы Тоқтасын Бәкімбаев та айтты.

– Үкіметке ешқандай өкпеміз жоқ. Жақ­сы бағдарламалар қа­был­дап жатыр. Субсидиясын да алып жатырмыз. Мәселе, Үкі­­ме­т­­тің бағдарламасы мен ха­лық­тың ортасындағы екінші дең­гей­лі банктерде болып тұрған жоқ па? Сұрамайтын құжаты жоқ. 10 миллион теңге несие алу үшін 30-40 миллион теңгенің кепілдігі қажет. Күнін әзер көріп отырған ауылдағы жұрт оны қайдан табады? – деген кәсіпкер аймақта аусылдың шығуына байланысты соңғы 5 жылда басқа облыстарға ет шығаруға шектеу қойылғанын, мұның мал сүмесіне қараған шаруаларға қиын тиіп отырғанын жеткізді. 

Құнсыз өнімде қайтарым бола ма?

Мал өткізу бұрын өз алдына жеке аудан болған Марқакөл өңірінде де өзекті мәселеге айналып тұр. Қысы 8 айға дейін созылатын өңір тұрғындары қалаға мал апарып сатуды да ұмыта бас­тағандай. Себеп белгілі. Жер шал­ғай, жол нашар. Апар­ған ма­лыңның жарты ақшасы жол шы­­ғынына кетеді. Сосын не іс­тейді халық? «Іш қазандай қай­найды, күресерге дәрмен жоқ» болған соң, амалсыз алыстан келетін алып­сатарларға өт­кі­зеді. Сиырын – 150, құлынды бие­сін – 250, жабағысын 60-70 мың теңгеге сатуға мәжбүр.

– Бұрын аудан орталығы бол­ған Теректі ауылы мен қазіргі ау­дан орталығы Күршімде мал сою алаңдары ашылады деп еді. Те­зірек ашылса жақсы болар еді, – дей­ді Марқакөлдің түкпіріндегі Төс­қайың ауылының тұрғыны Есенгелді Нәзбиев.

Әрине, Шығыс Қазақстан­ның бар­лық ауылдары алып­са­тар­лар­дың арбауына түсіп, санын со­ғ­ып отыр деуге келмес. Мә­се­лен, Үржар ауданының тұ­р­­­ғын­да­ры түлігін қалаған ба­ға­сы­на өт­кізіп жүр.

– Біздің ауданда малды өт­кізу жағынан мәселе жоқ. Ау­ыл тұр­ғындары малын аудан ор­та­лығында сата алады. Ауылға арнайы барып, мал сатып алатын адамдар да бар, – дейді Егінсу ауылдық округінің бас маманы Өмірбек Исабеков.

Бірдей бағалау әділет пе?

Облыс орталығына жақын аудан тұрғындары малын қалаға жет­кізудің емес, өткізудің қия­мет-қайым екен­дігін айтады. «Өскемен жақын ғой. Тез-ақ же­тіп барасың. Әрі кетсе барып қайтқаныңа 20 литр бензин жағарсың. Мәселе – онда емес. Мәселе – базардағы ет алу­­­шыларда. Апарған етіне сол мал­­ды өсірген қожайын емес, ба­­зардағы сатушы әйелдер қо­жай­ын. Солардың айтқаны заң. Де­геніне көнбесең, етің дұрыс өт­пейді» дейді Өскеменге 60 шақырым Алғабас ауылында тұратын Жұмабек Жәпішев.

Алыстағы аудан тұрғын­да­­рымен пікірлескенімізде көп­­­ші­лігінен: «Облыс орта­­лы­­ғы – Өскемен тым шалғай. Оның үс­тіне базарда етті дұрыс қа­был­­дамайды. Сатушылардың ет әкелетін өз адамдары бар. Со­ларды тосып отырады. Біздің еті­мізді төмен бағамен алады. Сосын қалаға барғың да кел­мей­ді» деген сөздерді естідік. «Са­тушылар бұған не уәж айтар екен?» деп Өскемендегі ор­та­лық базарға барып, сатушылармен тілдестік. Атын айтпауды өтін­ген бір сатушы аудандардан малды қабылдамайтынын, өзі­нің ет әкелетін адамдары бар еке­нін жасырмады. Тағы бір сату­шы облыстың қай түкпірінен мал әкелсе де қабылдайтынын, еш­кім­ге шектеу қойылмайтынын айт­ты. Дегенмен, сатушылардың к­ө­бінің келіскен адамдары бар еке­нін, базарға шаруа қо­жа­­лық­тарынан тікелей мал әке­ле­тін­дер­дің сирек болатынын, не­г­і­зі­нен алыпсатарлармен жұмыс іс­тейтіндіктерін жеткізді.

Түйін

Облыс орталығынан шалғай жат­қан ауыл тұрғындардың пі­кірі аудан орталығында малды, ма­л­дың етін қабылдайтын арна­йы орындар ашылса, қаладағы ба­зарлар алыс аймақтарда тұра­тын халықтың түлігін жоғары ба­ға­мен қабылдаса дегенге сая­ды. Несиені ресімдеу кезінде қа­ғаз­­бастылық азайса және банк­тер кепілдік сұрағанда шал­ғай­дағы аудандарға жеңіл­дік­тер қа­­ра­с­тырылса дейді.Сон­дай-ақ, субс­идиялау кезінде са­раланған та­риф­терді енгізу қажеттігін айтады.


Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»


Суретті түсірген

Есімхан ОРЫНБАЕВ

Шығыс Қазақстан облысы


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.10.2017

Су қоймасының беріктігіне екі ел де мүдделі

24.10.2017

«Нұрлы жол» бағдарламасына 2017 жылы 484,2 млрд тг бөлінген

24.10.2017

«Нұрлы жер» – баспаналы болудың елеулі мүмкіндігі

24.10.2017

Фариза феномені

24.10.2017

Қымызды тұңғыш зерттеген қазақ

24.10.2017

Адвокаттық көмек қайткенде қауқарлы болмақ?

24.10.2017

Рухани келісім – орнықты дамудың негізі

24.10.2017

Нәсіптің көзі атакәсіпте

24.10.2017

Ресми бөлім (24.10.2017)

23.10.2017

Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Алматыға барды

23.10.2017

7 күнде «Сергектің» көмегімен 1300-ден астам бұзушылық анықталды

23.10.2017

Көкшетаулық каратэшілер ел чемпионатында 12 медаль жеңіп алды

23.10.2017

Моңғолия тауларында 10 альпинист қаза тапты, жетеуі іздестірілуде

23.10.2017

Атырауда заңнамалық актілерге енгізілетін өзгерістер талқыланды

23.10.2017

Қасым-Жомарт Тоқаев ЭЫДҰ бас хатшысымен кездесті

23.10.2017

Мың мезет (ой-отау)

23.10.2017

«Шынайы шымылдық» сахна сәнін келтірді

23.10.2017

Шыңғырлауда ұстазға ескерткіш орнатылды

23.10.2017

«Ата, мен қай тілде сөйлеп тұрмын?..»

23.10.2017

Лондон төріндегі қаламгер тойы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Рухани келісім – орнықты дамудың негізі

Тәуелсіздігіміздің елең-алаңында, яғни осыдан ширек ғасырдан астам уақыт бұрын мемлекеттік дең­гей­де қабылданған шешімдер мен қол­ға алынған бастамалар өзі­нің өмір­шеңдігін көрсете отырып, қо­ға­мы­мыздың игілігіне айнала білді. Әсіресе қоғамды рухани келісімге үнде­ген, татулық пен береке-бірлігі­мізді арт­тыруға бағытталған сауатты да сали­қалы бастамалардың жөні бөлек.

Әйіп ЫСҚАҚ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Нәсіптің көзі атакәсіпте

Халқымыз төрт түлік өсіруді атакәсіптің біріне, тіпті бірегейіне балаған. Тіршіліктің нәрі, көзі деп ұққан. Содан болар, ауыл адамдары амандасқанда «мал-жан аман ба?» деп хал-жағдай сұрасып жатады. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

Алпауыт ел Америка Құрама Штат­тары­ның экономикасы қазіргі кезде өз жарасын өзі жалап жазатын көк­жал қасқырға ұқсайды. Ол өзінің осы қасиетінің арқасында жазылмастай сыр­қатқа шалдыққан қазіргі қаржы ка­питализмнің ғұмырын барынша ұзартып келеді. Бүгінгі күні бүкіл әлемге билігін жүргізіп отырған ка­пи­тализмнің басты тірегі бастапқы кезде осы формациялық құрылыс­тың отаны әрі таратушысы болға­нымен соңғы жылдары барынша әлеу­меттене бастаған Еуропа емес, нарық­тық жолға түсіп, жедел байып келе жатқанымен Конфуций қағидасы бойынша мемлекетті әке деп қабыл­дап, бүкіл халық үшін одан әкелік қам­қорлық талап ететін дана Қытай емес, корпоративтік рухты ту етіп көтерген еңбекшіл Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияның елдері емес, нақ осы АҚШ-тың өзі болып отырғандығын біраз жұрт жақсы біледі.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Онлайндағы жұңғо жұрты

Қытай. Жан-жақтан ағылған адамдар мен көлік ағысы толас­тар емес. Бағдаршамның қызыл шамына тоқтаған көлікте отырып, жан-жағыңды бағдарлайсың. Сіз отырған көлікке жапсарласа, бірінен соң бірі жапырлап велосипед мінген жолаушылар сы­наласып тоқтап жатыр. Ал жол жүруге рұқсат берілгенде бей­не құмырс­қалар тəрізді өре жөнелген қос дөңгелекті көлік­ке отыр­ған­дардың шеруін көр­гендейсіз. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу