Кооперативтердің дамуына не кедергі?

Мемлекет басшысы биылғы Жолдауында аграрлық сектор экономиканың жаңа драйверіне айналуы керектігін айтып, шағын фермерлерді кооперативтерге тартуға тиісті жағдай туғызу қажеттігін айрықша атап өткен еді. Шығыс Қазақстан облысында бұл бағытта бірқатар шаруалар қолға алынып, кооперативтердің қатары көбейе бастады. Алайда, жұртқа пайдалы жұмыс істесем деп жұлқынып жүрген іскер азаматтардың аяғына тұсау болып, ісін ілгері бастырмай, іркілтіп отырған кедергілер де жоқ емес.
Егемен Қазақстан
14.04.2017 1016

Несие алу неге қиын?

Мәселен, шекараның шебін­дегі, елдің шетіндегі, желдің өтіндегі Катонқарағай ауданында кооператив құрып, жұртпен бір­ге жұдырықтай жұмыла жұмыс іс­теу­ге даяр азаматтардың қата­ры бар­шы­­л­ық. Соның бірі – 20 мүшесі бар «СПК Тайшы» кооперативінің басшы­сы Жо­ма­рт­қан Күндебаев. Ауыл тұр­ғын­да­р­ы­ның көпшілігінің ақ адал малын амал­дың жоқ­ты­ғынан алыстан келетін алып­са­тарларға арзан бағаға сатып жүргені бе­л­гілі. 

– Тараз, Шымкент жақтан келетін алып­-сатарлар сиыр етінің келісін 600-700 тең­геден бағалап, бұзаулы сиырды 120 мың­ға алып кеткен кездері де болды. Қыл құй­рықтының да құны қалмады. Құлынды би­ені әрі кетсе 250 мыңға алады. Қойдың ба­ғасы 20-25 мыңнан аспайды. Халыққа обал ғой. Өскемен бізге 350 шақырым. Ба­рып-келгенің – 700 шақырым. 70 литр бен­зин жағып барып-қайтасың, оның үс­ті­не етті өткізу қиын. Сондықтан ауылды жер­дегі халықтың малын оларды қалаға сабыл­т­пай аудан орталығында қабылдаудың жол­дарын ойластыру қажет секілді, – дейді Жо­мартқан Күндебаев.

Жомартқан Күндебаев тері илеу зауы­тын да ашпақшы болып, жоба-жоспарын әзірлеп, бастамасы аудан, облыс бас­шы­лы­ғы тарапынан қолдау тауыпты. Қытайдан ар­найы кісілер келіп, бизнес-жоспарымен танысып, қызығушылық танытыпты. Кейін­нен олар кәсіпкерге хабарласып, бизнес-жоспарын интернет арқылы жіберуді өті­н­г­енімен, соңынан өздері хабар-ошарсыз кеткен.

Катонқарағай ауылындағы «Мәди» шаруа қожалығының басшысы Тілеухан Тоқтасынов та кепілдіктің зардабын тартып отыр. Айран, сүт өндіретін шағын зауыт ашуды жоспарлаған азамат несие алмақ ниет­пен Өскемендегі бірқатар банктердің есік­терін тоздырыпты. Сосын жобасын жы­лы жауып қойған көрінеді.

Банктер елге бет бұра ма?

Кепілдік мәселесі ауылдағы талай ша­руа­ның көңілдерін су сепкендей басып отыр­ған жайы бар. Әсіресе, қолында азын-аул­а­қ малы бар шағын ша­­­руашылықтарға қиын тиіп отыр­­­ған секілді. Катонқарағай ау­­­д­а­ны­ның Топқайың ауылы­н­-

да­ғы «Сал­танат» шаруа қо­жа­­лығының бас­шысы Қар­шы­ға Мәмиеваның 30 шақ­ты ірі қарасы бар. 2012 жы­лы мем­ле­кеттік бағдарлама ар­қылы не­сие рәсімдеп, жайылы­мы, ша­­бындығы бар мың гектар жер­ді жалға алып­ты. Ангус тұ­қым­ды бұқа сатып алып, мал­­ды асылдандырғысы, мал бор­да­қы­лау ала­ңын ашқысы ке­ле­тінін айт­қан ауыл тұр­ғы­ны ойын іске асы­руға кепілдіктің кедергі кел­ті­ріп отырғанын жет­кізді.

– Катонқарағайда негізінен ағаш үйлер салынады. Мұны банктер дұрыс есептемей отыр. Үлкен деген, төрт бөлмелі үйдің өзін 1 миллионға бағалайды. Бұл ақшаға не келеді? Мәселенің барлығы кепілдікке келіп тіреліп тұр. Қалада бізге ешкім үйін кепілдікке бергісі келмейді. Ау­ылда мал мен жерден басқа не бар? Банктер жерді кепілдікке алғанымен, оны да төмен бағалап отыр. Қымбат болуы үшін жер біздің меншігімізде болу керек екен. Малды да кепілдікке қойдырады. Бі­рақ үлкен сиырларды кепілдікке қоюға рұқ­сат бермейді. Тек 1 жастан 2 жасқа дейінгі жас малдарды ғана алады. Бізде 7 ай қыс. Мал­ды қыстан шығармақ түгіл, өзіміз қыс­тан әрең шығамыз. Етті қалаға жет­кізу де қиын. Біздегі малдар кө­бі­не табиғи жол­мен семіреді. Жа­с­анды қоспалар өте қым­бат. Тех­никаның бәрі ескі. Жөндеп есің шы­ғады. Жанар-жағармай қым­бат. Жем қым­бат, – деген ол осын­дай таулы жерде, кли­маты қо­лайсыз аймақ тұрғындарына н­е­­сиені 5 жылға емес, 10 жылға бер­се, несие берген кезде қыстың қиындығы, жергілікті жердің ерек­шеліктері ескерілсе, Үкімет та­рапынан жеңілдіктер жасалса дейді. 

Катонқарағайдағы үйлердің арзанға ба­ға­ланатынын аудан­дық кәсіпкерлік және­ ауыл ша­руашылығы бөлімінің басшысы Рақымғали Байгереев те жоққа шығармады.

– Мысалға Тарбағатай ауданын алайық. Үйлер 10 миллионға дейін бағаланады. Бізде үйлер әрі кеткенде 3 миллионға бағаланады. Оның өзі сирек. Біздің ауданда мәселе көп. Оны шешу үшін іргеміздегі Қос­ағаштағы секілді еркін экономикалық ай­мақ құру қажет. Сосын ауданға әкелінетін та­у­­арларға жеңілдік жасалса. Әсі­­ресе, са­лық жағынан. Сонда ға­­на халық көшіп келер еді, – дей­­ді бөлім басшысы.

Екінші деңгейлі банктердің елдің есін шығарып, құжынаған құжат жинатып, әуреге салып отырғанын өзі де бұған дейін бірнеше несие алып, мал сою алаңын ашқан Ка­тонқарағайдағы «Атамекен» ша­руа қожалығының басшысы Тоқтасын Бәкімбаев та айтты.

– Үкіметке ешқандай өкпеміз жоқ. Жақ­сы бағдарламалар қа­был­дап жатыр. Субсидиясын да алып жатырмыз. Мәселе, Үкі­­ме­т­­тің бағдарламасы мен ха­лық­тың ортасындағы екінші дең­гей­лі банктерде болып тұрған жоқ па? Сұрамайтын құжаты жоқ. 10 миллион теңге несие алу үшін 30-40 миллион теңгенің кепілдігі қажет. Күнін әзер көріп отырған ауылдағы жұрт оны қайдан табады? – деген кәсіпкер аймақта аусылдың шығуына байланысты соңғы 5 жылда басқа облыстарға ет шығаруға шектеу қойылғанын, мұның мал сүмесіне қараған шаруаларға қиын тиіп отырғанын жеткізді. 

Құнсыз өнімде қайтарым бола ма?

Мал өткізу бұрын өз алдына жеке аудан болған Марқакөл өңірінде де өзекті мәселеге айналып тұр. Қысы 8 айға дейін созылатын өңір тұрғындары қалаға мал апарып сатуды да ұмыта бас­тағандай. Себеп белгілі. Жер шал­ғай, жол нашар. Апар­ған ма­лыңның жарты ақшасы жол шы­­ғынына кетеді. Сосын не іс­тейді халық? «Іш қазандай қай­найды, күресерге дәрмен жоқ» болған соң, амалсыз алыстан келетін алып­сатарларға өт­кі­зеді. Сиырын – 150, құлынды бие­сін – 250, жабағысын 60-70 мың теңгеге сатуға мәжбүр.

– Бұрын аудан орталығы бол­ған Теректі ауылы мен қазіргі ау­дан орталығы Күршімде мал сою алаңдары ашылады деп еді. Те­зірек ашылса жақсы болар еді, – дей­ді Марқакөлдің түкпіріндегі Төс­қайың ауылының тұрғыны Есенгелді Нәзбиев.

Әрине, Шығыс Қазақстан­ның бар­лық ауылдары алып­са­тар­лар­дың арбауына түсіп, санын со­ғ­ып отыр деуге келмес. Мә­се­лен, Үржар ауданының тұ­р­­­ғын­да­ры түлігін қалаған ба­ға­сы­на өт­кізіп жүр.

– Біздің ауданда малды өт­кізу жағынан мәселе жоқ. Ау­ыл тұр­ғындары малын аудан ор­та­лығында сата алады. Ауылға арнайы барып, мал сатып алатын адамдар да бар, – дейді Егінсу ауылдық округінің бас маманы Өмірбек Исабеков.

Бірдей бағалау әділет пе?

Облыс орталығына жақын аудан тұрғындары малын қалаға жет­кізудің емес, өткізудің қия­мет-қайым екен­дігін айтады. «Өскемен жақын ғой. Тез-ақ же­тіп барасың. Әрі кетсе барып қайтқаныңа 20 литр бензин жағарсың. Мәселе – онда емес. Мәселе – базардағы ет алу­­­шыларда. Апарған етіне сол мал­­ды өсірген қожайын емес, ба­­зардағы сатушы әйелдер қо­жай­ын. Солардың айтқаны заң. Де­геніне көнбесең, етің дұрыс өт­пейді» дейді Өскеменге 60 шақырым Алғабас ауылында тұратын Жұмабек Жәпішев.

Алыстағы аудан тұрғын­да­­рымен пікірлескенімізде көп­­­ші­лігінен: «Облыс орта­­лы­­ғы – Өскемен тым шалғай. Оның үс­тіне базарда етті дұрыс қа­был­­дамайды. Сатушылардың ет әкелетін өз адамдары бар. Со­ларды тосып отырады. Біздің еті­мізді төмен бағамен алады. Сосын қалаға барғың да кел­мей­ді» деген сөздерді естідік. «Са­тушылар бұған не уәж айтар екен?» деп Өскемендегі ор­та­лық базарға барып, сатушылармен тілдестік. Атын айтпауды өтін­ген бір сатушы аудандардан малды қабылдамайтынын, өзі­нің ет әкелетін адамдары бар еке­нін жасырмады. Тағы бір сату­шы облыстың қай түкпірінен мал әкелсе де қабылдайтынын, еш­кім­ге шектеу қойылмайтынын айт­ты. Дегенмен, сатушылардың к­ө­бінің келіскен адамдары бар еке­нін, базарға шаруа қо­жа­­лық­тарынан тікелей мал әке­ле­тін­дер­дің сирек болатынын, не­г­і­зі­нен алыпсатарлармен жұмыс іс­тейтіндіктерін жеткізді.

Түйін

Облыс орталығынан шалғай жат­қан ауыл тұрғындардың пі­кірі аудан орталығында малды, ма­л­дың етін қабылдайтын арна­йы орындар ашылса, қаладағы ба­зарлар алыс аймақтарда тұра­тын халықтың түлігін жоғары ба­ға­мен қабылдаса дегенге сая­ды. Несиені ресімдеу кезінде қа­ғаз­­бастылық азайса және банк­тер кепілдік сұрағанда шал­ғай­дағы аудандарға жеңіл­дік­тер қа­­ра­с­тырылса дейді.Сон­дай-ақ, субс­идиялау кезінде са­раланған та­риф­терді енгізу қажеттігін айтады.


Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»


Суретті түсірген

Есімхан ОРЫНБАЕВ

Шығыс Қазақстан облысы


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2017

Футболдан жасөспірімдер құрамасының аға жаттықтырушысы тағайындалды

18.08.2017

Павлодардан Астанаға 10 тонна қарбыз жеткізіледі

18.08.2017

Ақтөбе мектептері жаңа оқу жылына 95 пайыз дайын

18.08.2017

Бурабайда Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен кеңейтілген отырыс өтті

18.08.2017

Павлодарда 98 ауыл әкімі сайланды

18.08.2017

Парламент депутаты Мақтарал ғалымдарының жұмысын жоғары бағалады

18.08.2017

Астанада бір жарым ай ішінде 2,5 мың адам жұмыспен қамтылды

18.08.2017

«Қазақстан инжиниринг» ҰК» АҚ басқарма төрағасы тағайындалды

18.08.2017

Барселонадағы теракт: анықталған жайттар

18.08.2017

Алматыда «Al Hilal» Ислам Банкінің» тұңғыш бөлімшесі ашылды

18.08.2017

Қазақстанның киелі орындар тізіміне Жайық (Теке) қаласы енді (фото)

18.08.2017

Владимир Никитенко: Черногориямен өтер ойында футболшылардан жанкештілік талап етеміз

18.08.2017

Оңтүстік Қазақстанда үздік әлеуметтік жоба анықталды

18.08.2017

Синоптиктер демалыс күндерінің ауа райына болжам жасады

18.08.2017

Сайлауалды үгіт жұмыстарын интернет арқылы жүргізу реттелмек

18.08.2017

ҚР СІМ: Барселонадағы лаңкестік әрекеттен зардап шеккендер арасында Қазақстан азаматтары жоқ

18.08.2017

Сыр өңіріндегі Сортөбе бекінісінен қобыз пішіндес тас табылды

18.08.2017

Қарлығаш балапанын ұшырған күн

18.08.2017

Нұрсұлтан Назарбаев Барселонада болған террорлық актіге байланысты көңіл айтты

18.08.2017

Boyce Thompson институты: Алманың отаны − Алатау

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Қызметтегі мәдениет мәйегі

Патшаның барымтасына, кеңес­тік кезеңнің күнде қырық құбылған қулығына бой алдырмай, тұнық ойына дақ түсірмей өткен нағыз ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Тірі бол­­сам, қазаққа қызмет қылмай қой­май­мын. Ұлтына, жұртына қызмет ету − білімнен емес, мінезден», деп еді. Шы­нында, ол кезде білім кем, мінез мық­ты еді. Қазір білім ұшан-теңіз, бі­рақ ұлттық мінез олқы, ала-құла, тіл мү­кіс, намыс пен ар ақшаға тәуелді болып барады.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Жұмысты жалғастырар жастар қайда?

Қолында қолақпандай дипломы бола тұра жас мамандардың ауылда жұмыс істеуге құлшынысы жоқ. Көбінің ойы − қызығы мен у-шуы көп қалада қалып, өзіндей өрім жастардың ортасында болу. Бұл үшін оларды күстаналаудың да жөні жоқ шығар, бәлкім. Өйткені, қалада тұра ма, ауылда тұра ма, әркімнің өз қалауы. Солай десек те, жастар жаппай қалаға қарай ағылып жатқанда қазақтың алтын бесігі – ауылдарымыздың келешегі қалай болмақ? Бала саны жетпей, мектептер мен басқа да мекемелердің жабылуы жалғаса берсе, ата-баба кәсібін жалғастыратын лайықты ізбасарлар жоқ болса, ауылдардың ертеңгі күні не болмақ? Ойлаудың өзі қорқынышты. 

Нұрғали ОРАЗ,

Тәуелсіздік дегеніміз – мәңгілік күрес

Кешкілік аллеяда серуендейтін осы бір кішіпейіл, мәдениетті кісіні жиі көріп қаламын. Алғашында бас изесіп қана жүрдік. Бірте-бірте тіл қатысып, тротуардың жиегіндегі сәкіге тізе бүгіп, әңгіме-дүкен құратын болдық.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Кикілжің келіссөз арқылы шешіледі

Бүгінгі таңда әлемді алаңдатқан мә­селенің бірі Корей Халық-Де­мо­­кратиялық Республикасының яд­ролық қаруға қол жеткізу сая­саты болып отыр.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

ЭКСПО екі айналып келмес саған...

Алаштың алтын алқасындай Ас­та­на­ның ажар-көркіне аспанда­ғы ай қызығып, көктегі күн сүй­сін­гендей. Сарыарқадағы шамшы­рақтай сама­ла шаһар қазір тіпті құл­­пырып тұр. Сұлулығы көз суырғандай. Жер-жа­һан­ның жетіс­тік­тері жайнап төрінде тұр­са, бес құрлықты бетіне қаратар бе­дел жинамай қайтеді енді.

Пікірлер(0)

Пікір қосу