«Күй өнері дертпен тең»

​Әп дегеннен Абай дана ұлағатын неге өз­гер­те­сің? – деп кінәларсыз. Солай айтуға, көкейге дөп тиюге оңтайлы болған соң келтірдік бұл сөз­ді.

12.04.2017 289

Қазіргі таңда әлемді рухани емес, диуани се­кірік (өзімнің терминім) билеп тұр. Дәлелдеп к­өрелік.

«Кітап оқу» деген тіркес, ұғым жоқ десе де болады. Мұны жалпақ жұрт емес, сол саланың, яки тіл мамандарының өзі мойындап қойған әлдеқашан. Тек бірді-екілі болмаса. Әйтеуір, жастардың мүшәйраға қатысып, өлең жазуы ғана көңілге медеу. Алайда, көбінің сарыны мұң, махаббат. Ұлттың, ұлтшылдықтың лебі баяу, кемсін.

Енді секірік дегенімізге келейік. Көшеде, да­лада, аспанда, қалада дейміз бе, жас та, жасамыс та құлағына ілген әлгі наушник (құлаққап) се­рік, көрік болып тұр. Тыңдайтыны – секірік. Кә­дімгі даңғырлақ музыка. Мынау не? – деп сұ­расаң, – «қазақша» деп қояды.

Қай телеарнаны аш – секірік. Жартылай жалаңаш қазақ қызы. Суға түскен, өмірден баз кешкен, жігіт қызды қуған, қыз жігітті қуған ерекше ғалам. Күні-түні бала-шаға көріп, көзайым ететін әдеттегі дүниеге айналды.

Тойға барсаң да сол. Шоу-думан «Жаманның сүйенгені топ пен дүрмек» (Абай) шуылдақпен бірге шулап, санамызды улап жатқан жай. Ән айтып, күй күмбірлеткен шағымыз көзден бұл-бұл ұшқан. Бала кездегі қазақ радиосынан берілген  күй, ән қайда қалды?! Біздің буынның ұлттық мәйегін мәпелеген қайран Қазақ радиосы еді. Сосын көркем әдеби шығарма еді. Бәрі ер­тегі, көзден көмескі, санадан үріккен.

Жуырда күйші, жазушы Сержан Шәкірат күйшілер қоғамын құру жөнінде дабылды үндеу мақала жариялады. Көңілдегі тоттанған тұтқыр датты жалтыратқандай. Егер қолдаушы болса, екі қол, екі аяқты көтеріп-ақ кірісетін нәрсе. Әттең, дейміз тағы да!

Іле-шала «Қазақстан» арнасындағы «Айтуға оңай­дан» тағы осы мәселе жылт етті. Әй­гілі күйшілер Б.Ысқақов пен Ш.Әбілтай  күй­ші­лер­дің орталығын құру туралы мәселе көтерді. Бұл хабарда да біз айтқан түйткілдер ортаға салын­ды. Алматыдағы салт-дәстүр орталығында күй­шілер отауы көтерілсе құба-құп деген бас­тамасы сол айтылған жерде қалмаса екен деп ті­ледік.

Осыдан бірер жыл бұрын Қарағандыда айтыскер ақын Қ.Мақсұтов республикалық «Шертпе күй» отауын құрды. Ол отау жұмысы жақсы-ақ басталды. Алайда, Тәттімбеттің мерейтойын өткізді, күй фестивалі дүбірледі.  Бітті, аяғы осылай сиыр­құйым­шақтанды.

Былтыр күйші Қ.Садуақасов (атақты Дәулетбек күйшінің ұлы) облыстық деңгейге көтеріп, « Шертпе күйді» жалғап еді, бірер концерттен соң түрлі себеппен жұмысы тоқырап тұр.

«Баланы – жастан» деп жатамыз. Мектепте бас­тауыш, одан соң 5-6 сыныптарда ғана 1 сағат музыка сабағы бар (осылай аталады). Күй өнері деген тақырып жоқ. Жәй ақпарат ретінде айтылған. Күй, ұлттық ән жеке сабақ ретінде аптасына 2-3 рет  берілсе ғой деп армандайсың.

Тағы телеарналардағы хабар беретін шақ­­тағы қойылатын демеу саз. Тап бір қыл­мыс­керді жазаға тартатын шақтағы бе­рі­летін қор­қы­нышты, үрейлі даңғырлақ. Ой­бай-ау – күй қайда, күй қайда?! Құрманғазы, Дәу­­леткерей, Тәттімбет, Дина, т.б. күйшілер, ару­ағыңыз кешірсін. Сіздердің рухи үндеріңіз тек арнау-

лы түрлі байқау, сынақтарда, ар­найы оқу орындарында болмаса, ұрпағыңыз біл­мейді де, естімейді де...

Мемлекеттік мәні бар шаралардан күй де, күйші де шетқақпай. Дәстүрлі ән болса, болмаса да шетке сырылған. «Құрманғазы», «Отырар сазы», біздің облыстық Тәттімбет атындағы, т.б. оркестрлерді мемлекет шамасы келгенше ұс­тап отыр. Алда-жалда концерт бере қалса, кө­рермені жасамыс адамдар.

Алаштың дүние жүзі мықтыларымен таласа алатын алтын әуенді күйі өзінің ұрпағына, төл перзентіне жат болмағы кімге қажет!? Әри­не, әлгі бізді аңдып жүргендер көп. Олар қол шапалақтап, қуана, бір көзін қысып қарап отыр. Тіпті, өзінің секірігін, даңғырлағын тық­қыш­тайды. Қазақ байғұс талмай жұтып жатыр. Со­дан болар, әніміздің сөзі ғана қазақша, сүйегі батысша. Тіптен, алпыс екі тамырымыз­ды жай­лап, қанымызда жын болып ойнақ салу­да. Театр жағдайы жөнінде сөз қозғасаң, та­ғы шығандап кетерміз. Ол бір «романның» ар­қауы.

Енді не істемек керек?! Күресейік, тіресейік, жығылайық, тұрайық. Шама келгенше, хат па, үндеу ме, жолдау ма – халыққа, төрде отырғандарға қарай бағыттайық. Дүние жүзі халықтарының арасындағы қазаққа ғана берілген рухани мұрамыз үшін жан салайық, жағаласайық.

Марқұм  А.Сейдім­бек­ «Күй – күмбез» кі­та­бында: «Күйші орындайтын шығармасының тарихын, авторын айтып тартқан.Тыңдаушыға сонда ғана етене етесің», – деп кестелеп еді ғой.

Өз дүниеміз өзімізге жат болып бара жатқан заманда бірлесе қимылдамасақ, ертеңгі рухани келешегіміз қалай болар екен? Өз басым білетін дү­ниемді барған жерде тартып, орындап жүрмін. Бабалар аманатына адал болайын дегенім болар, біраз шертпе күй де шығарыппын.

Төкпедегі Алпыс екі баулы Ақ­же­лең, шер­т­пе­дегі Қосбасарлар ұрпақ құ­л­ағына бүгін там-тұм­дап жетпесе ер­те­ңі­мізге бұлдыр.

Күйімізді, әнімізді беретін радио желісі, ар­­­найы телеарна, мектепте, орта, жоғары оқу орын­­дарында жеке пән ретінде оқытсақ, сосын қоңыраудың орнын күймен алмастырсақ – се­­гіз ұлымен қауышқан Ерназар болар едік-ау, шіркін!

Күй өнеріне деген енжарлықты оятатын аузы дуалы ағалар! Бастамаға – қостама жа­са­­ңыз­­дар. Бармақ тістеп қалмайық ертең. Әйт­пе­се:

Өзі түгіл өзгеге пайдасы жоқ,

Есіл өнер қор болып кетер түзге, –

деген Абай дана сөзінің кері болары хақ.

Қалиасқар
ШЫНЫБЕКТЕГІ,
сазгер

Қарағанды облысы,
Бұқар жырау ауданы,
Ботақара кенті



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.05.2017

Премьер ТМД елдері үкімет басшылары кеңесінің отырысына қатысты

26.05.2017

Мадрид конференциясы Астана процесі нәтижелерін жоғары бағалады - СІМ

26.05.2017

«Ұлы дала» II форумы аясында шетелдік ғалымдар құнды ойларымен бөлісті

26.05.2017

Солтүстік Қазақстанда әкім әкесіне заңсыз субсидия алып берген

26.05.2017

Алтай Көлгінов: Біз биыл «Алаш» музейін ашамыз

26.05.2017

Түркі тілінің халықаралық мәртебесі туралы мәселе қозғалды

26.05.2017

Ұлытауды ұлықтау жұмыстары басталды – Ерлан Қошанов

26.05.2017

Жандос Асанов: Түркі тілдерін зерттеу – ТүркПА-ның назарындағы мәселе

26.05.2017

Жансейіт Түймебаев: Елдік мүддедегі есебіміз түгенделе түсуде

26.05.2017

Манзур Хусейн Сумро: «Біз өз құндылықтарымыздан ажырамауымыз керек»

26.05.2017

Дархан Қыдырәлі Моңғолия ғылым академиясының құрметті докторы атанды

26.05.2017

Оңтүстік Қазақстанда қамыс плитасын шығаратын зауыт ашылады

26.05.2017

Қордайда Сағадат Нұрмағамбетовке арналған ескерткіш ашылды

26.05.2017

Елбасы бастамасын ел қолдады - Нұрлан Ноғаев

26.05.2017

Рухани жаңғыру – тарихты қайта тануға жетелейді

26.05.2017

Астанада «Мұңмен алысқан адам» атты пьеса сахналанды

26.05.2017

Сергей Саламацкий: «Успен ауданының түлектеріне ҰБТ-ға қатысу маңызды емес»

26.05.2017

«ONTUSTIK өнімдері-2017» көрме-жәрмеңкесі өтуде

26.05.2017

Солтүстік Қазақстан имамы Рамазан айындағы сауапты іс-шараларды айтты

26.05.2017

Жансай Смағұлов – Азия чемпионатының қола жүлдегері

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу