«Күй өнері дертпен тең»

​Әп дегеннен Абай дана ұлағатын неге өз­гер­те­сің? – деп кінәларсыз. Солай айтуға, көкейге дөп тиюге оңтайлы болған соң келтірдік бұл сөз­ді.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 649

Қазіргі таңда әлемді рухани емес, диуани се­кірік (өзімнің терминім) билеп тұр. Дәлелдеп к­өрелік.

«Кітап оқу» деген тіркес, ұғым жоқ десе де болады. Мұны жалпақ жұрт емес, сол саланың, яки тіл мамандарының өзі мойындап қойған әлдеқашан. Тек бірді-екілі болмаса. Әйтеуір, жастардың мүшәйраға қатысып, өлең жазуы ғана көңілге медеу. Алайда, көбінің сарыны мұң, махаббат. Ұлттың, ұлтшылдықтың лебі баяу, кемсін.

Енді секірік дегенімізге келейік. Көшеде, да­лада, аспанда, қалада дейміз бе, жас та, жасамыс та құлағына ілген әлгі наушник (құлаққап) се­рік, көрік болып тұр. Тыңдайтыны – секірік. Кә­дімгі даңғырлақ музыка. Мынау не? – деп сұ­расаң, – «қазақша» деп қояды.

Қай телеарнаны аш – секірік. Жартылай жалаңаш қазақ қызы. Суға түскен, өмірден баз кешкен, жігіт қызды қуған, қыз жігітті қуған ерекше ғалам. Күні-түні бала-шаға көріп, көзайым ететін әдеттегі дүниеге айналды.

Тойға барсаң да сол. Шоу-думан «Жаманның сүйенгені топ пен дүрмек» (Абай) шуылдақпен бірге шулап, санамызды улап жатқан жай. Ән айтып, күй күмбірлеткен шағымыз көзден бұл-бұл ұшқан. Бала кездегі қазақ радиосынан берілген  күй, ән қайда қалды?! Біздің буынның ұлттық мәйегін мәпелеген қайран Қазақ радиосы еді. Сосын көркем әдеби шығарма еді. Бәрі ер­тегі, көзден көмескі, санадан үріккен.

Жуырда күйші, жазушы Сержан Шәкірат күйшілер қоғамын құру жөнінде дабылды үндеу мақала жариялады. Көңілдегі тоттанған тұтқыр датты жалтыратқандай. Егер қолдаушы болса, екі қол, екі аяқты көтеріп-ақ кірісетін нәрсе. Әттең, дейміз тағы да!

Іле-шала «Қазақстан» арнасындағы «Айтуға оңай­дан» тағы осы мәселе жылт етті. Әй­гілі күйшілер Б.Ысқақов пен Ш.Әбілтай  күй­ші­лер­дің орталығын құру туралы мәселе көтерді. Бұл хабарда да біз айтқан түйткілдер ортаға салын­ды. Алматыдағы салт-дәстүр орталығында күй­шілер отауы көтерілсе құба-құп деген бас­тамасы сол айтылған жерде қалмаса екен деп ті­ледік.

Осыдан бірер жыл бұрын Қарағандыда айтыскер ақын Қ.Мақсұтов республикалық «Шертпе күй» отауын құрды. Ол отау жұмысы жақсы-ақ басталды. Алайда, Тәттімбеттің мерейтойын өткізді, күй фестивалі дүбірледі.  Бітті, аяғы осылай сиыр­құйым­шақтанды.

Былтыр күйші Қ.Садуақасов (атақты Дәулетбек күйшінің ұлы) облыстық деңгейге көтеріп, « Шертпе күйді» жалғап еді, бірер концерттен соң түрлі себеппен жұмысы тоқырап тұр.

«Баланы – жастан» деп жатамыз. Мектепте бас­тауыш, одан соң 5-6 сыныптарда ғана 1 сағат музыка сабағы бар (осылай аталады). Күй өнері деген тақырып жоқ. Жәй ақпарат ретінде айтылған. Күй, ұлттық ән жеке сабақ ретінде аптасына 2-3 рет  берілсе ғой деп армандайсың.

Тағы телеарналардағы хабар беретін шақ­­тағы қойылатын демеу саз. Тап бір қыл­мыс­керді жазаға тартатын шақтағы бе­рі­летін қор­қы­нышты, үрейлі даңғырлақ. Ой­бай-ау – күй қайда, күй қайда?! Құрманғазы, Дәу­­леткерей, Тәттімбет, Дина, т.б. күйшілер, ару­ағыңыз кешірсін. Сіздердің рухи үндеріңіз тек арнау-

лы түрлі байқау, сынақтарда, ар­найы оқу орындарында болмаса, ұрпағыңыз біл­мейді де, естімейді де...

Мемлекеттік мәні бар шаралардан күй де, күйші де шетқақпай. Дәстүрлі ән болса, болмаса да шетке сырылған. «Құрманғазы», «Отырар сазы», біздің облыстық Тәттімбет атындағы, т.б. оркестрлерді мемлекет шамасы келгенше ұс­тап отыр. Алда-жалда концерт бере қалса, кө­рермені жасамыс адамдар.

Алаштың дүние жүзі мықтыларымен таласа алатын алтын әуенді күйі өзінің ұрпағына, төл перзентіне жат болмағы кімге қажет!? Әри­не, әлгі бізді аңдып жүргендер көп. Олар қол шапалақтап, қуана, бір көзін қысып қарап отыр. Тіпті, өзінің секірігін, даңғырлағын тық­қыш­тайды. Қазақ байғұс талмай жұтып жатыр. Со­дан болар, әніміздің сөзі ғана қазақша, сүйегі батысша. Тіптен, алпыс екі тамырымыз­ды жай­лап, қанымызда жын болып ойнақ салу­да. Театр жағдайы жөнінде сөз қозғасаң, та­ғы шығандап кетерміз. Ол бір «романның» ар­қауы.

Енді не істемек керек?! Күресейік, тіресейік, жығылайық, тұрайық. Шама келгенше, хат па, үндеу ме, жолдау ма – халыққа, төрде отырғандарға қарай бағыттайық. Дүние жүзі халықтарының арасындағы қазаққа ғана берілген рухани мұрамыз үшін жан салайық, жағаласайық.

Марқұм  А.Сейдім­бек­ «Күй – күмбез» кі­та­бында: «Күйші орындайтын шығармасының тарихын, авторын айтып тартқан.Тыңдаушыға сонда ғана етене етесің», – деп кестелеп еді ғой.

Өз дүниеміз өзімізге жат болып бара жатқан заманда бірлесе қимылдамасақ, ертеңгі рухани келешегіміз қалай болар екен? Өз басым білетін дү­ниемді барған жерде тартып, орындап жүрмін. Бабалар аманатына адал болайын дегенім болар, біраз шертпе күй де шығарыппын.

Төкпедегі Алпыс екі баулы Ақ­же­лең, шер­т­пе­дегі Қосбасарлар ұрпақ құ­л­ағына бүгін там-тұм­дап жетпесе ер­те­ңі­мізге бұлдыр.

Күйімізді, әнімізді беретін радио желісі, ар­­­найы телеарна, мектепте, орта, жоғары оқу орын­­дарында жеке пән ретінде оқытсақ, сосын қоңыраудың орнын күймен алмастырсақ – се­­гіз ұлымен қауышқан Ерназар болар едік-ау, шіркін!

Күй өнеріне деген енжарлықты оятатын аузы дуалы ағалар! Бастамаға – қостама жа­са­­ңыз­­дар. Бармақ тістеп қалмайық ертең. Әйт­пе­се:

Өзі түгіл өзгеге пайдасы жоқ,

Есіл өнер қор болып кетер түзге, –

деген Абай дана сөзінің кері болары хақ.

Қалиасқар
ШЫНЫБЕКТЕГІ,
сазгер

Қарағанды облысы,
Бұқар жырау ауданы,
Ботақара кенті



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2017

ОҚО-да биыл жалпы өңірлік өнім көлемі 1 340 491 млн. теңгені құрады

18.11.2017

Үкімет басшысы Жамбыл өңірінің жай-күйімен танысты

18.11.2017

Атырауда ақын Өтеген Оралбаевтың шығармашылық кеші өтті

18.11.2017

Өзге ұлт өкілдері де латын қаріпті көне кітаптарды ұстап көрді

18.11.2017

Оңтүстікте он айда өнеркәсіп кәсіпорындарымен 684 млн теңгеге жуық өнім өндірілді

18.11.2017

ОҚО-да орташа жалақы мөлшері 101 мың теңгеден асқан

18.11.2017

Төрт дүркін чемпион дүркіретіп той берді

17.11.2017

Әбдіқалықованың төрағалығымен Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның отырысы өтті

17.11.2017

Сағынтаев оңтүстік өңірлердің аграршыларымен кездесті

17.11.2017

ОҚО әкімі жазушы-драматург Дулат Исабековпен кездесті

17.11.2017

Үкімет басшысы Жамбылдағы минералды тыңайтқыштар зауытына барды

17.11.2017

«Нұр Отан» партиясында «Көш көлікті болсын» акциясы өтті

17.11.2017

Қыздар университетінің студенті гран-при иегері атанды

17.11.2017

Түлкібаста биыл 31 өндірістік кооператив құрылды

17.11.2017

Назарбаев «Royal Dutch Shell» концернінің бас атқарушы директорымен кездесті

17.11.2017

ТМД-ға мүше мемлекеттердің жастар ісі жөніндегі Кеңесінің отырысы өтті

17.11.2017

Динара Сәдуақасова БҰҰ Балалар қорының Қазақстандағы елшісі болып жарияланады

17.11.2017

Лос-Анжелесте Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері өтеді

17.11.2017

ОҚО бала туу мен табиғи өсім бойынша республикада көш бастап келеді

17.11.2017

Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Жамбыл облысына барды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Коммерциялық кино: ақша һәм арзан күлкі

Немістің атақты кино теоретигі Зигфрид Кракауэрдің «Коммерциялық кино мен көпшілік психологиясы өзара байланысты және ол спираль тек­тес болып келеді» деген пікірі бар. Шынында да, коммерциялық ки­но мен  көпшілік, яғни көрермен пси­хологиясының арасында қандай байланыс бар?   

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Зардабын қателіктің тартқан білер

Кез келген адам шешімі күрде­леніп, бірнеше сот процестеріне ұласатын дауға басын сұға қой­май­ды. Одан өзіне пайда жоқ екенін де біледі. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Күйгелектік қадірді кетіреді

«Қоғамда болып жатқан терең өзгерістерге байланысты біздің тарихқа қайтадан үңіліп, сол кездерден бүгінгі күннің проблемаларынан шығудың жолын іздеп, болашаққа сабақ алуымыз керек», деген еді Президент Н.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» кітабында. Тарихтан сабақ алу – қай заманда болса да күшін жоймайтын, ескірмейтін маңызды мәселе.        G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                   Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : DonateЗакрыть

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Түрлі өмірді бастан кешу мүмкіндігі

Оны адамға кітап қана бере алады

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу