Күзгі мол астықтың көктемде көп тірлігі бар

Еліміздің астықты өңірі атанған Қостанай облысында алтын күрек соғып, қар көбесі сөгілді дегенше диқанның да қарбалас тірлігі төбе көрсете бастайды.
Егемен Қазақстан
17.03.2017 457

Көктемнің әр күнін тиімді пайдаланғанда ғана күзде кеусені толатынын білген диқан көктемгі дала жұмыстарына дайындықты қыста да тоқтатқан емес. Соның өзінде өзекті мәселелер туындап жатады. Сол үшін облыс агроөнеркәсіп қызметкерлерінің, ауылша­руашылық тауарларын өндіру­ші­лердің, аудан басшы­лары­ның, ғылыми-тәжірибе стан­са­ларының және өзге де ірі меке­мелер жетекшілерінің басын қосқан кеңесте көптеген мәселелер қамтылды.

Күзде мол өнім жинау үшін көктемде көп тірлікті орнына келтіру керек. Облыс әкімінің бірінші орынбасары Ғауез Нұрмұхамбетов биыл облыс өңіріндегі егіс алқабының көлемі жылдағыдан кем болмайтынын атап өтті. Биыл ауыл шаруашылығындағы егістік алқап 5,2 миллион гектарды құрайтын болады. Оның 4,7 миллион гектарын жаздық егіс алады. Барлық егістік алқаптың 4,1 миллион гектарын дәнді дақылдар құрайды, негізгі дақыл саналатын бидайдың үлесіне 3,6 миллион гектар тиеді. Майлы дақылдар 334 мың гектарға егілсе, биыл жемазықтық шөптердің алқабы 32 пайызға кеңейіп, 777 мың гектар болады. Соны­мен қатар, көкөніс пен картоп алқап­тары да кеңейе түседі. Қазір нарық ауыл­шаруашылық дақылдарын барынша әртараптандыруды талап етеді.

– Диқандарға нарықта үлкен сұ­ра­нысқа ие дақылдарды себуді ұсынар едік. Мысалы, қазір ноқат, жасымық сияқты дақылдардың бір тоннасының бағасы 230-250 мың теңгеден асады. Диқан тек олардың себу мерзімін, технологиясын, күті­мін келістірсе болды, – деді Ғауез Торсанұлы.

Дегенмен, бидай негізгі әңгіме өзегіне айнала береді. Әдетте, астық өндіру ең алдымен жоғары сортты тұқымға тікелей байланысты. Сондықтан тұқым жаңартып отыру астық өндіру ісіндегі басты кепілдің бірі екенін диқан қауым жақсы біледі. Алайда соңғы жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, бидайдың омбылық сорттары ауа райының өзгерістеріне, түрлі ауруға төзімсіз екенін байқатты. Ал ол астықтың өнімділігі мен сапасына кері әсер етеді. Әсіресе, соңғы үш жылда 3 клас­ты бидайдың қамырлылығы 56 пайыздан 39 пайызға дейін төмендеген. Диқан ізденсе, еңбектенсе астық сапасын көтеретін бидайдың жаңа тұқымы облыста жоқ емес. Мысалы, 2015 жылы Қарасу ауданындағы «Талах» шаруа қожалығы алқабында себілген бидайдың Ресейде шы­ғарылған «Тобольский» сорты гектарынан 36 центнерден өнім берді. Ал оны 2016 жылы 400 гектар пар­ға қалды­рылған алқапқа минералды тыңайт­қыштармен бірге сеуіп, күзде гектарынан 52 центнерден қамыр­лылығы 25 пайыз қызыл дән жинады. Сондай-ақ, осы шаруа­шылықта себілген отандық «Лю­ба­ва-5» сортының өнімі де өт­кен жы­лы гектарына 42 центнерден айнал­ған. Тұқымға көзқарасты өзгерт­пей, астық молшылығына жету­дің де оңай болмасы диқандар тара­пынан әлі толық түсіністік тап­паған сыңайлы. Қазір облыста қолда бар тұқымның 52 пайызы ерте пісетін, 19 пайызы орта, 29 пайызы кеш пісетін бидай сорттары. Ғылыми мекемелер Қостанай секілді Қазақстанның солтүстік аймақтары үшін бидай сорттарының 30 пайызы ерте, 50 пайызы орта уақтылы, 20 пайызы кеш пісетін болуы тиіс екеніне кеңес береді. Әрине, бұл астық молшылығын былай қойғанда, оның сапасының төмендеуіне негізгі себептің бірі екені анық.

Қазір Қостанай өңіріндегі ғы­лы­ми-тәжірибе стансалары жә­не тұқыммен айналысатын шаруа­шы­лықтарда элиталы 10 мың тонна, бірінші шығарылған жоғары сортты 39 мың тонна тұқымдық бидай бар. Шаруашылықтар қазірге дейін олардың 7,5 мың тоннасын ғана сатып алды. Биыл элиталы тұқым бағасының 70 пайызы субсидияланады. Элиталы және жоғары сортты тұқымды алуға, оны жаңартып отыруға ұсақ шаруашылықтардың қаржысы келе бермейді. Сондықтан олар материалдық-техникалық жағдайын, қаржылық қарымын кооперативке бірігу арқылы ғана нығайта алатыны уақыт талабы ғана емес, өмір шындығына айналып отыр.

Ауыл шаруашылығында өнім­ділікті жоғарылату кепі­лінің бірі инновациялық техно­логия қуатты, үздік техни­каның арқасында ғана жүзеге асады. Қазір барлық алқаптың 40 пайызын нөлдік технология­мен себу жос­парланып отыр. Дегенмен, техникасы көңілдегідей емес көптеген шаруашылықтар уақыт талап еткен технологияны қолдана алмайды. Техникасы түгелдер ғана көктемнің құбылмалы ауа райымен алысып жүріп, дәнді уақытында сіңіре алады. Облыста барлық трактор паркіндегі техниканың 90 пайызы 10 жылдан бері пайдаланылып келеді. Өткен көктемде мамырдың 15-нен 20-на дейін барлық алқаптың 20 пайызына ғана дән себіліп үлгерген еді. Дән жерге 1 маусымға дейін сіңірілуі тиіс, бірақ кейде көктемгі дала жұ­мыстары маусым айына созы­лып кететіні бар. Қазір техни­каның 90 пайызы қырға шығуға дайын тұр.

Диқандар қырға аттанар жауапты маусымға қажетті үш тағанның бірі – жанар-жағармай. Биыл облыс үшін 71 мың тонна дизель отыны бөлінді. Оның бір литрін диқандар 126 теңгеден алатын болады. Әрине, диқандардың айтуынша, арзан баға емес, бірақ мұнан төмен баға тағы жоқ. Бүгінге дейін мұнай өңдеу зауыттарынан 18 мың тонна жанар-жағармай жеткізілді, қалғаны да маусым басталғанға дейін түгел тасылатын болады. Ең бастысы, дизель отынының талан-таражға ұшырамай шаруашылықтарға уақытылы әрі түгел жеткізілуі қатаң бақыланатыны айтылды.

Диқандардың қырға аттанысы алдындағы кеңесте егін шаруа­шылығына қатысты тыңайт­қыш, зиянкестермен күрес секілді өзекті мәсе­лелер талқыланды. Ке­ңес­­ті қорытындылаған облыс әкі­мі Архимед Мұхамбетов көк­тем­­­гі дала жұмыстарын қысқа мер­­­зімде өткізу үшін жүргізі­ле­тін нақты жұмыстарды атап көр­сетті.

Нәзира ЖӘРІМБЕТОВА,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.07.2018

МҰЗ ҮСТІНДЕГІ ШОҚ ЖҰЛДЫЗ...(ДЕНИС ТЕНГЕ АРНАЛАДЫ)

20.07.2018

Қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды

20.07.2018

Үкімет басшысы Бәсекеге қабілеттілік жөніндегі сараптама кеңесінің отырысын өткізді

20.07.2018

Шымбұлақта ІІІ Халықаралық тау және спорт фестивалі басталды

20.07.2018

Әлемдегі ең ауқатты командалар қайсы?

20.07.2018

Мектеп түлектері ауылдастарына ойын алаңын сыйға тартты

20.07.2018

Токио Олимпиадасының бағдарламасы бекітілді

20.07.2018

Астанада «Ұлы Дала рухы» фестивалі аясында іріктеу сындары жалғасады

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің қазасын қатты күйзеліспен қабылдаған

20.07.2018

Семейде  «Күміс сиқыры» атты  көрме ашылды

20.07.2018

Бердібек Сапарбаев мәжіліс депутаттарымен кездесті

20.07.2018

Астанада қазақ күресінен Азия чемпионаты өтеді

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің өліміне байланысты қылмысты бақылауда ұстауды тапсырды

20.07.2018

Шымкентте «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағын дамыту мәселелері талқыланды

20.07.2018

Денис Теннің өліміне қатысты екінші күдікті іздестіріліп жатыр

20.07.2018

Гомерден қалған мұра

20.07.2018

Көкшетауда көшпелі көрменің тұсаукесері өтті

20.07.2018

«Астана» – келесі кезеңде

20.07.2018

Астанада ертеңнен бастап жолақы 180 теңге болады

20.07.2018

Суға түскенде сақтық керек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Атақ қымбат па, абырой қымбат па?

Бүгінде қандай жолмен келсе де атақ үшін есі кете, есерлене қимылд­ай­ты­ны­мыз­ды бәрі біледі. Айта­лық, жуырдағы бір мереке күндерінде орден сатылыпты. Бұл орденнің атауы қандай дерсіз – «Қазақстанның құрметті азаматы».

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу