Күзгі мол астықтың көктемде көп тірлігі бар

Еліміздің астықты өңірі атанған Қостанай облысында алтын күрек соғып, қар көбесі сөгілді дегенше диқанның да қарбалас тірлігі төбе көрсете бастайды.
Егемен Қазақстан
17.03.2017 623
2

Көктемнің әр күнін тиімді пайдаланғанда ғана күзде кеусені толатынын білген диқан көктемгі дала жұмыстарына дайындықты қыста да тоқтатқан емес. Соның өзінде өзекті мәселелер туындап жатады. Сол үшін облыс агроөнеркәсіп қызметкерлерінің, ауылша­руашылық тауарларын өндіру­ші­лердің, аудан басшы­лары­ның, ғылыми-тәжірибе стан­са­ларының және өзге де ірі меке­мелер жетекшілерінің басын қосқан кеңесте көптеген мәселелер қамтылды.

Күзде мол өнім жинау үшін көктемде көп тірлікті орнына келтіру керек. Облыс әкімінің бірінші орынбасары Ғауез Нұрмұхамбетов биыл облыс өңіріндегі егіс алқабының көлемі жылдағыдан кем болмайтынын атап өтті. Биыл ауыл шаруашылығындағы егістік алқап 5,2 миллион гектарды құрайтын болады. Оның 4,7 миллион гектарын жаздық егіс алады. Барлық егістік алқаптың 4,1 миллион гектарын дәнді дақылдар құрайды, негізгі дақыл саналатын бидайдың үлесіне 3,6 миллион гектар тиеді. Майлы дақылдар 334 мың гектарға егілсе, биыл жемазықтық шөптердің алқабы 32 пайызға кеңейіп, 777 мың гектар болады. Соны­мен қатар, көкөніс пен картоп алқап­тары да кеңейе түседі. Қазір нарық ауыл­шаруашылық дақылдарын барынша әртараптандыруды талап етеді.

– Диқандарға нарықта үлкен сұ­ра­нысқа ие дақылдарды себуді ұсынар едік. Мысалы, қазір ноқат, жасымық сияқты дақылдардың бір тоннасының бағасы 230-250 мың теңгеден асады. Диқан тек олардың себу мерзімін, технологиясын, күті­мін келістірсе болды, – деді Ғауез Торсанұлы.

Дегенмен, бидай негізгі әңгіме өзегіне айнала береді. Әдетте, астық өндіру ең алдымен жоғары сортты тұқымға тікелей байланысты. Сондықтан тұқым жаңартып отыру астық өндіру ісіндегі басты кепілдің бірі екенін диқан қауым жақсы біледі. Алайда соңғы жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, бидайдың омбылық сорттары ауа райының өзгерістеріне, түрлі ауруға төзімсіз екенін байқатты. Ал ол астықтың өнімділігі мен сапасына кері әсер етеді. Әсіресе, соңғы үш жылда 3 клас­ты бидайдың қамырлылығы 56 пайыздан 39 пайызға дейін төмендеген. Диқан ізденсе, еңбектенсе астық сапасын көтеретін бидайдың жаңа тұқымы облыста жоқ емес. Мысалы, 2015 жылы Қарасу ауданындағы «Талах» шаруа қожалығы алқабында себілген бидайдың Ресейде шы­ғарылған «Тобольский» сорты гектарынан 36 центнерден өнім берді. Ал оны 2016 жылы 400 гектар пар­ға қалды­рылған алқапқа минералды тыңайт­қыштармен бірге сеуіп, күзде гектарынан 52 центнерден қамыр­лылығы 25 пайыз қызыл дән жинады. Сондай-ақ, осы шаруа­шылықта себілген отандық «Лю­ба­ва-5» сортының өнімі де өт­кен жы­лы гектарына 42 центнерден айнал­ған. Тұқымға көзқарасты өзгерт­пей, астық молшылығына жету­дің де оңай болмасы диқандар тара­пынан әлі толық түсіністік тап­паған сыңайлы. Қазір облыста қолда бар тұқымның 52 пайызы ерте пісетін, 19 пайызы орта, 29 пайызы кеш пісетін бидай сорттары. Ғылыми мекемелер Қостанай секілді Қазақстанның солтүстік аймақтары үшін бидай сорттарының 30 пайызы ерте, 50 пайызы орта уақтылы, 20 пайызы кеш пісетін болуы тиіс екеніне кеңес береді. Әрине, бұл астық молшылығын былай қойғанда, оның сапасының төмендеуіне негізгі себептің бірі екені анық.

Қазір Қостанай өңіріндегі ғы­лы­ми-тәжірибе стансалары жә­не тұқыммен айналысатын шаруа­шы­лықтарда элиталы 10 мың тонна, бірінші шығарылған жоғары сортты 39 мың тонна тұқымдық бидай бар. Шаруашылықтар қазірге дейін олардың 7,5 мың тоннасын ғана сатып алды. Биыл элиталы тұқым бағасының 70 пайызы субсидияланады. Элиталы және жоғары сортты тұқымды алуға, оны жаңартып отыруға ұсақ шаруашылықтардың қаржысы келе бермейді. Сондықтан олар материалдық-техникалық жағдайын, қаржылық қарымын кооперативке бірігу арқылы ғана нығайта алатыны уақыт талабы ғана емес, өмір шындығына айналып отыр.

Ауыл шаруашылығында өнім­ділікті жоғарылату кепі­лінің бірі инновациялық техно­логия қуатты, үздік техни­каның арқасында ғана жүзеге асады. Қазір барлық алқаптың 40 пайызын нөлдік технология­мен себу жос­парланып отыр. Дегенмен, техникасы көңілдегідей емес көптеген шаруашылықтар уақыт талап еткен технологияны қолдана алмайды. Техникасы түгелдер ғана көктемнің құбылмалы ауа райымен алысып жүріп, дәнді уақытында сіңіре алады. Облыста барлық трактор паркіндегі техниканың 90 пайызы 10 жылдан бері пайдаланылып келеді. Өткен көктемде мамырдың 15-нен 20-на дейін барлық алқаптың 20 пайызына ғана дән себіліп үлгерген еді. Дән жерге 1 маусымға дейін сіңірілуі тиіс, бірақ кейде көктемгі дала жұ­мыстары маусым айына созы­лып кететіні бар. Қазір техни­каның 90 пайызы қырға шығуға дайын тұр.

Диқандар қырға аттанар жауапты маусымға қажетті үш тағанның бірі – жанар-жағармай. Биыл облыс үшін 71 мың тонна дизель отыны бөлінді. Оның бір литрін диқандар 126 теңгеден алатын болады. Әрине, диқандардың айтуынша, арзан баға емес, бірақ мұнан төмен баға тағы жоқ. Бүгінге дейін мұнай өңдеу зауыттарынан 18 мың тонна жанар-жағармай жеткізілді, қалғаны да маусым басталғанға дейін түгел тасылатын болады. Ең бастысы, дизель отынының талан-таражға ұшырамай шаруашылықтарға уақытылы әрі түгел жеткізілуі қатаң бақыланатыны айтылды.

Диқандардың қырға аттанысы алдындағы кеңесте егін шаруа­шылығына қатысты тыңайт­қыш, зиянкестермен күрес секілді өзекті мәсе­лелер талқыланды. Ке­ңес­­ті қорытындылаған облыс әкі­мі Архимед Мұхамбетов көк­тем­­­гі дала жұмыстарын қысқа мер­­­зімде өткізу үшін жүргізі­ле­тін нақты жұмыстарды атап көр­сетті.

Нәзира ЖӘРІМБЕТОВА,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.12.2018

Алматыда «Сиқырлы әуендер» киноконцерті өтті

18.12.2018

Ақтөбе облысында алпыс отбасы қоныс тойын тойлады

18.12.2018

Қарағандының 2018 жылғы аруы белгілі болды

18.12.2018

Қарағанды облысында спорт кешені пайдалануға берілді

18.12.2018

«Астана» велоклубының жаңа маусымдағы құрамы анықталды

18.12.2018

«Айка» фильмі «Оскар» жүлдесіне үмітті картиналар тізіміне енді

18.12.2018

Отырарда «Оқсыз» спорт кешені ашылды

18.12.2018

Үндістанда ауруханадағы өрттен 6 адам қаза тапты

18.12.2018

Бүгін Қазақстан аумағында ауа райы құбылмалы болады

17.12.2018

Алтын домбыра иесі анықталды

17.12.2018

Батыс Қазақстан облысында Тәуелсіздік құрбандарына ас берілді

17.12.2018

Чемпиондар Лигасының 1/8-ші финалының жеребе тарту рәсімі өтті

17.12.2018

Жамбыл өңірінде 28 нысан ашылды

17.12.2018

Атыраулықтар «Елбасы жолы» фильмін тамашалады

17.12.2018

Тәуелсіздік күні БҚО-да 37 бала дүниеге келді

17.12.2018

Гиннестің рекордтар кітабына енген Notre Dame de Paris мюзиклі қазақ тілінде қойылады 

17.12.2018

Татарстандағы қазақ студенттері Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда допты хоккейден ел кубогы біріншілігі өтуде

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу