Мемлекет-жекеменшік әріптестігінің әлеуеті

Ел экономикасын дамыту мен ілгерілету ісінің бір көрінісін мемлекет пен жекеменшік әріптестігінің жолға қойылуынан анық аңғаруға болады. Бұл отандық шағын және орта бизнес өкілдерінің мәртебесін өсіріп, экономиканы ұлттық бағытқа бұрудың алғышарты ретінде сипат алып отыр. Жүктелген міндеттер бірқатар заңнамалық, салықтық құжаттарды да қайта қарап, ізгілендіруге жол ашты. Жалпы, саладағы өзгерістер мен жұмыс нәтижелері туралы Ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменовтен әңгімелеп беруді өтіндік.
Егемен Қазақстан
07.04.2017 817

− Тимур Мұратұлы,  бүгінгі таңда мемлекет пен жекеменшік әріптестігі аясында ауыз тол­ты­рып айтарлықтай жұмыс­тар атқарылуда. Бірақ, шағын және орта бизнестің дамуы жолын­дағы жұмыстар әлі де болса сынға ұшырап отыр. Мысалға,  тиісті органдар тарапынан тексерулердің жиілеуі, салық саясатындағы кедергілер, құ­қық­тық-құжатнамалық ба­ғыт­тағы  кереғарлықтар бар екені рас. Бұл туралы Мем­ле­кет басшысы әділ сын ай­тып, қатал талаптар қойды. Ел­басы­ның Жолдауында осы мін­дет айшықталған. Бұл бағытта нендей жұмыстар істелінді?

− Бірден нақты жауап беріп кетейін, шағын және орта биз­нес субъектілерін құру мен дамы­туға кедергі келтіріп отыр­ған мемлекеттік қадағалау функ­цияларын анықтайтын жұмыс тобы бүгінде құрылды. Бұл топқа мем­лекеттік органдардың да, «Атамекен» ұлттық кәсіпкер­лер палатасының да өкілдері кіреді. Жұмыс бойынша бес бағыт белгіленді, оның әрбірі бо­йынша сарапшылық топ қоры­тынды жасап отыр, ол бойынша кәсіпкерлік субъек­тілері­не қатыс­ты бақы­лау сара­ланымы қысқар­тылуда және сала­лық заңдарда бақылау мен қада­ғалаудың өзге түрлері енгізіледі. Бұл бір күнде орындалатын жұмыс емес. Бұдан басқа, мемлекеттік органдар­дың  тексерулеріне балама пайда болады, мәселен, аудит немесе сараптама деген тәрізді.

− Сіздің ойыңызша, орта және шағын бизнестегі салық салу­дағы қолайсыздық не  се­беп­­ті туындап отыр? Кәсіп­кер­­­­лік­­­тің жедел дамуы шағын және орта бизнес өкілдерінің елі­­­­міз­­­­дің ІЖӨ-дегі тиісті үлесі­не қол жеткізуі үшін тағы не істеу керек?

− Шағын және орта бизнес өкіл­­дері салық саясатында өзін қо­лай­­сыз сезінеді деу жөн емес. Са­­лық­­тық заңнамаларды жетіл­­діру жұмыстары нақты жағдай­ды есепке алу жолымен ұдайы жүр­гізіліп отырғандығына куә­міз. Сонда да өзгерістер мен то­лық­­­тырулар көбіне жекеле­ген тап­сырмалар мен бұрын қабыл­дан­ған заңнамалық актілерді орындаудың қажеттілігінен жүзе­ге асырылды. Ал үнемі өзгеріс жасау салық заңнамасын болжап болмайтын етіп жіберді де, бұл салық төлеушілердің теріс пікірін туғызды. Дегенмен, бүгінде біздің еліміздегі ШОБ субъектілеріне салық салу посткеңестік кеңіс­тік­­тегі елдердің арасында ең бір тар­тымдысы болып санала­ды. Ұлт­тық экономика ми­нистр­лігі­нің «Экономикалық зерт­теу­лер институты» АҚ жүргізген зерт­теулерінің қорытындысына сәй­кес, жеке кәсіпкерге салы­натын са­лық жүктемесі 2002 жылы 5,2 па­йыздан 2010 жылы 3,2 пайызға де­йін немесе 1,6 есе азайтылған, заңды тұлғаға салық жүктемесінің коэффициенті 2002 жылы 5,6 пайыздан 2010 жылы 2,86 пайызға немесе 2 есе жеңілдетілген.

Жалпы, кәсіпкерліктің дамуы­на тек салықтық шара арқы­лы ғана қол жеткізу орын­сыз деп санаймын. Бұл ретте стра­тегиялық міндет те белгіленген. 2050 жылға қарай елдің ІЖӨ-дегі шағын және орта бизнес үлесі 50 пайыздан кем болмауы тиіс. Қазірде бізге қай өңі­рде бизнес жүргізу жеңілірек екен­­дігін екшеп алу қажет. Алдағы уа­қытта бізде Дүниежүзілік банк­тің рей­­тингі негізінде арнайы сый­ақы тағайындау жолымен биз­нес жүр­гізудің жеңілдігі рей­тингі пай­да бол­ады. Бүгінде әдіс­темелік не­гізі жасалуда.

− Шағын және орта бизнес­ті ынталандырудың тың әдіс­терінің іске қосылғандығы тура­лы хабардармыз. Соның бірі са­ла­лық оқыту бағдар­ла­­ма­­сы. Нә­тиже не болып жатыр?

−Өткен жылдың соңын 2017-2021 жылдарға арналған өнімді еңбекпен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасын бекіту туралы Үкіметтің қаулысы қабылданды. Оның аясында «Бастау Бизнес» жобасы, сондай-ақ, жаппай кәсіп­керлікті дамытуды ынталан­дыру тетіктері бойынша кәсіп­кер­лік негіздеріне оқыту ере­жесі әзірленді. Бұл жоба ауыл мен аудан орталығының жұмыс істемейтін тұрғындарын (мысал­ға, 2017 жылы 80 ауданның, ал 2018 жылы барлық ауданның) кәсіп­керлік негіздеріне оқыту­ға жәрдемдесетін болады. Кәсіп­кер­лікке бейімі бар өзін-өзі жұмыс­пен қамтыған адамдар да оқи алады. Оқу тегін, стипендия да қарастырылған. Бекітілген бюд­жетке сәйкес бір реттік стипен­дия 16 759 теңгені құрай­ды. Бірін­ші жылы 15 мың адам, кейін жыл сайын 30 мың адам оқи алады деп есептеп отырмыз.

Келесі айда жаппай кәсіп­кер­лікті шағын несиелеу көлемін кеңейтетін жоба басталады. Ко­миссиясыз 8 мыңға дейінгі ай­лық есептік көрсеткіш дең­гейінде  қаржы ала отырып, жеті жыл мерзімде, жылдық 6 па­йызбен белсенді кәсіпкер өз өн­дірісін ұйымдастырып, дамы­та алады. Қалаларда «Даму» және «Қазагрогарант» АҚ кепіл­дендірген шағын несиелерді «Даму» қоры, ал ауылдарда «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ өкілдігі беретін болады. Сондай-ақ, шағын қаржылық ұйымдар мен екінші деңгейлі банктер, «ҚазАгро» холдингінің еншілес ұйымдары тартылып отыр. Айтпақшы, кәсіпкерлер үшін кепілдендіру де тегін.

− Жөн екен. Мәселенің екінші жағына келсек, бізде көбіне мемлекет пен жеке­мен­шік әріптестігін (МЖӘ) қайы­рым­дылық немесе әлеуметтік жауап­кершілік жобалары деп түсіну бар. Демек, жалпы салаға деген көзқарасты өзгерту керек шығар. Сіздің ойыңызша, мұны неден бастауға болады?

− Иә, заңнамаға сәйкес, МЖӘ дегеніміз –  мемлекет пен жекеменшік әріптестігі ара­сын­дағы ынтымақтастық фор­ма­сы. Ол «Мем­лекет-жекемен­шік әріп­тес­тігі туралы» заңға сәй­кес келуі қажет. Бізде МЖӘ белгі­лері бар жобалар жүзеге асы­рылады, бірақ олардың көпші­лігі екіжақты келісім жасау секілді белгіге сәйкес келмейді. Өз кезегінде, келісім жасасу үшін заңда қарастырылған бар­лық ресімдеулер мен МЖӘ жоба­ларын жоспарлау кезеңдері­нің бәрін жүргізу қажет. Сіз айтып отырғандай, «ұғымдар ауысуындағы» басты мәселе біздің ойымызша, МЖӘ тетігінің жаңалығымен және мұндай жобаларды жүзеге асырудағы тәжірибенің жеткіліксіздігімен байланысты. Қазір еліміздегі МЖӘ орталығының мамандары мен қызметкерлері оқу семинар­ларын өткізіп, кеңестер бере бастады. Саннан сапаға көшетін уақыт міндетті түрде болады.

− Айтпақшы, елімізде «Кон­цессия» туралы заң қабыл­данғанына көп болды. Үш жыл қатарынан, 2013 жылдан 2016 жылға дейін, заңнамаға өзгерістер енгізілді және бұдан қандай жаңалық болды?

– Концессиялық заңнама, басқалар сияқты, жаңартулар мен жандандыра түсуді талап етеді. Дәл осы мақсатта заңнама­дағы анықталған қарама-қайшы­лық­тарды жоятын, сондай-ақ, ресім­ділік сипаттағы әдістемелік кедер­гілерді  алып тастайтын өз­ге­рістер енгізілді. Табысты ха­лық­а­ра­лық тәжірибені есепке ала­тын түзе­тулерге кеңінен орын берілді.

МЖӘ тетіктерін оңайлату мәселесіне келсек, 2015 жылы қабылданған «Мемлекет-жеке­меншік әріптестігі туралы» заңға көп үміт артылады. Онда МЖӘ жоба­ларының тез жүзеге асуына мүмкіндік беретін ережелер мен тетіктер айтарлықтай көп.  Әң­гі­ме жүзеге асыру саласын кеңей­­ту, конкурстарды оңайлату, тіке­лей келіссөздер жүргізу, рә­сім­деу­лер мерзімін қысқарту, жобаны әзірлеудің кейбір кезең­дерін алып тастау немес оңай­лату туралы болып отыр. Яғни, нормативтік негіз дайын. Енді МЖӘ-ні дамыту әкімдердің нақты және кәсіби жұмысына байланысты.

− Бүгінде жергілікті ат­қару­шы органдар құны 9 млрд теңгеге дейінгі жергілікті кон­цес­сиялық жобаларды жоспар­лау, әзірлеу, сараптама жасау ісі­мен айналысуға құқылы. Өңір­­лердегі жүзеге асыруға да­йын тұрған жоба­лар санын па­йыз­дық, сома­лық және мы­сал түрінде ай­тып бере аласыз ба?

– Концессиялық жобаларды жоспарлау және жүзеге асыру бойынша өкілеттіліктерді бөлу және берумен мемлекет-жеке­меншік әріптестігінің бір түрі ре­тін­де, 2014 жылғы «концессия туралы» заңға сәйкес, өңірлерде жал­пы қуаттылығы 2 930 орын­дық балабақша құрылысы бо­йынша 11 концессиялық келі­­сім жасалды. 2015 жылдың соңын­­да мемлекет-жекемен­шік әріп­тестігі туралы заң­ның қабыл­­дануы МЖӘ келісім­шарт­­тары мен мемлекет-жекеменшік әріп­тестігін қол­дану сала­сын кеңей­­туге ықпал етті, жергілікті ат­қарушы орган­дар МЖӘ жоба­ларын жүзеге асыруда үлкен секіріс жасады. Мә­се­лен, 2016 жылдың аяғында Ақ­мола, Ақтөбе, Солтүстік Қазақ­стан және Алматы облыс­тарында осын­­­дай 16 келісім жасалды. Олар­­дың көпшілігі әлеуметтік сала­ға қатысты: балабақша құ­ры­­лы­сы, шағын жедел жәрдем стан­­сасы, спорттық, сервистік-да­йын­­дау  орталықтарын жалға беру. Екі нысан бүгінде іске қосылды.  

Ал жыл басынан бері білім беру, спорт және денсаулық сақ­тау саласында тағы да 8 мем­ле­кет пен жекеменшік әріп­тес­тігі арасында келісім жасал­ды. Бұл МЖӘ саласындағы заң­на­маларды түсіндіру және нақ­ты қолдану бойынша, содан ке­йінгі кезекте МЖӘ жобаларын жүзеге асыру жөніндегі нақты ұсыныстарды әзірлеуде  аймақ­тармен жүргізілген белсенді жұмыстардың нәтижесі.

Әңгімелескен

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2017

Премьер қорғаныс-өнеркәсіп кешені кәсіпорындарының жұмысымен танысты

19.08.2017

Президент «Бурабай» гольф клубының ашылу рәсіміне қатысты

19.08.2017

Барселонадағы теракт бойынша басты күдікті анықталды

19.08.2017

Біз қазақша білуге міндеттіміз және болашағымызды осы тілмен байланыстырамыз

19.08.2017

Батысқазақстандық бастауыш сынып оқушылары биыл да ыстық тамақпен қамтылады

19.08.2017

Президент «Көкшетауминводы» акционерлік қоғамында болды

19.08.2017

Нұрсұлтан Назарбаев жұмыс сапарымен Ақмола облысына барды

19.08.2017

Бақытжан Сағынтаев Ауғанстан Атқарушы билігінің басшысымен кездесті

19.08.2017

Мемлекеттік хатшы Қазыбек бидің 350 жылдық мерейтойына қатысты

19.08.2017

Рудныйда облыстық жазғы «Тың-Целина-2017» спартакиадасы басталды

19.08.2017

Шымкентте шығарылатын аяқ киімдер Ресейге экспортталмақ

19.08.2017

Қостанайда пәтер ұрлығы едәуір азайды

19.08.2017

Жамбыл облысында шекарадан заңсыз өтпек болғандар ұсталды

19.08.2017

Қытайда селден 10 адам қаза болды

19.08.2017

Астананың бірнеше көшесінде көлік қозғалысы шектеледі

19.08.2017

Футболдан жасөспірімдер құрамасының аға жаттықтырушысы тағайындалды

18.08.2017

Павлодардан Астанаға 10 тонна қарбыз жеткізіледі

18.08.2017

Ақтөбе мектептері жаңа оқу жылына 95 пайыз дайын

18.08.2017

Бурабайда Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен кеңейтілген отырыс өтті

18.08.2017

Павлодарда 98 ауыл әкімі сайланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Қызметтегі мәдениет мәйегі

Патшаның барымтасына, кеңес­тік кезеңнің күнде қырық құбылған қулығына бой алдырмай, тұнық ойына дақ түсірмей өткен нағыз ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Тірі бол­­сам, қазаққа қызмет қылмай қой­май­мын. Ұлтына, жұртына қызмет ету − білімнен емес, мінезден», деп еді. Шы­нында, ол кезде білім кем, мінез мық­ты еді. Қазір білім ұшан-теңіз, бі­рақ ұлттық мінез олқы, ала-құла, тіл мү­кіс, намыс пен ар ақшаға тәуелді болып барады.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Жұмысты жалғастырар жастар қайда?

Қолында қолақпандай дипломы бола тұра жас мамандардың ауылда жұмыс істеуге құлшынысы жоқ. Көбінің ойы − қызығы мен у-шуы көп қалада қалып, өзіндей өрім жастардың ортасында болу. Бұл үшін оларды күстаналаудың да жөні жоқ шығар, бәлкім. Өйткені, қалада тұра ма, ауылда тұра ма, әркімнің өз қалауы. Солай десек те, жастар жаппай қалаға қарай ағылып жатқанда қазақтың алтын бесігі – ауылдарымыздың келешегі қалай болмақ? Бала саны жетпей, мектептер мен басқа да мекемелердің жабылуы жалғаса берсе, ата-баба кәсібін жалғастыратын лайықты ізбасарлар жоқ болса, ауылдардың ертеңгі күні не болмақ? Ойлаудың өзі қорқынышты. 

Нұрғали ОРАЗ,

Тәуелсіздік дегеніміз – мәңгілік күрес

Кешкілік аллеяда серуендейтін осы бір кішіпейіл, мәдениетті кісіні жиі көріп қаламын. Алғашында бас изесіп қана жүрдік. Бірте-бірте тіл қатысып, тротуардың жиегіндегі сәкіге тізе бүгіп, әңгіме-дүкен құратын болдық.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Кикілжің келіссөз арқылы шешіледі

Бүгінгі таңда әлемді алаңдатқан мә­селенің бірі Корей Халық-Де­мо­­кратиялық Республикасының яд­ролық қаруға қол жеткізу сая­саты болып отыр.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

ЭКСПО екі айналып келмес саған...

Алаштың алтын алқасындай Ас­та­на­ның ажар-көркіне аспанда­ғы ай қызығып, көктегі күн сүй­сін­гендей. Сарыарқадағы шамшы­рақтай сама­ла шаһар қазір тіпті құл­­пырып тұр. Сұлулығы көз суырғандай. Жер-жа­һан­ның жетіс­тік­тері жайнап төрінде тұр­са, бес құрлықты бетіне қаратар бе­дел жинамай қайтеді енді.

Пікірлер(0)

Пікір қосу