Мемлекет-жекеменшік әріптестігінің әлеуеті

Ел экономикасын дамыту мен ілгерілету ісінің бір көрінісін мемлекет пен жекеменшік әріптестігінің жолға қойылуынан анық аңғаруға болады. Бұл отандық шағын және орта бизнес өкілдерінің мәртебесін өсіріп, экономиканы ұлттық бағытқа бұрудың алғышарты ретінде сипат алып отыр. Жүктелген міндеттер бірқатар заңнамалық, салықтық құжаттарды да қайта қарап, ізгілендіруге жол ашты. Жалпы, саладағы өзгерістер мен жұмыс нәтижелері туралы Ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменовтен әңгімелеп беруді өтіндік.
Егемен Қазақстан
07.04.2017 986

− Тимур Мұратұлы,  бүгінгі таңда мемлекет пен жекеменшік әріптестігі аясында ауыз тол­ты­рып айтарлықтай жұмыс­тар атқарылуда. Бірақ, шағын және орта бизнестің дамуы жолын­дағы жұмыстар әлі де болса сынға ұшырап отыр. Мысалға,  тиісті органдар тарапынан тексерулердің жиілеуі, салық саясатындағы кедергілер, құ­қық­тық-құжатнамалық ба­ғыт­тағы  кереғарлықтар бар екені рас. Бұл туралы Мем­ле­кет басшысы әділ сын ай­тып, қатал талаптар қойды. Ел­басы­ның Жолдауында осы мін­дет айшықталған. Бұл бағытта нендей жұмыстар істелінді?

− Бірден нақты жауап беріп кетейін, шағын және орта биз­нес субъектілерін құру мен дамы­туға кедергі келтіріп отыр­ған мемлекеттік қадағалау функ­цияларын анықтайтын жұмыс тобы бүгінде құрылды. Бұл топқа мем­лекеттік органдардың да, «Атамекен» ұлттық кәсіпкер­лер палатасының да өкілдері кіреді. Жұмыс бойынша бес бағыт белгіленді, оның әрбірі бо­йынша сарапшылық топ қоры­тынды жасап отыр, ол бойынша кәсіпкерлік субъек­тілері­не қатыс­ты бақы­лау сара­ланымы қысқар­тылуда және сала­лық заңдарда бақылау мен қада­ғалаудың өзге түрлері енгізіледі. Бұл бір күнде орындалатын жұмыс емес. Бұдан басқа, мемлекеттік органдар­дың  тексерулеріне балама пайда болады, мәселен, аудит немесе сараптама деген тәрізді.

− Сіздің ойыңызша, орта және шағын бизнестегі салық салу­дағы қолайсыздық не  се­беп­­ті туындап отыр? Кәсіп­кер­­­­лік­­­тің жедел дамуы шағын және орта бизнес өкілдерінің елі­­­­міз­­­­дің ІЖӨ-дегі тиісті үлесі­не қол жеткізуі үшін тағы не істеу керек?

− Шағын және орта бизнес өкіл­­дері салық саясатында өзін қо­лай­­сыз сезінеді деу жөн емес. Са­­лық­­тық заңнамаларды жетіл­­діру жұмыстары нақты жағдай­ды есепке алу жолымен ұдайы жүр­гізіліп отырғандығына куә­міз. Сонда да өзгерістер мен то­лық­­­тырулар көбіне жекеле­ген тап­сырмалар мен бұрын қабыл­дан­ған заңнамалық актілерді орындаудың қажеттілігінен жүзе­ге асырылды. Ал үнемі өзгеріс жасау салық заңнамасын болжап болмайтын етіп жіберді де, бұл салық төлеушілердің теріс пікірін туғызды. Дегенмен, бүгінде біздің еліміздегі ШОБ субъектілеріне салық салу посткеңестік кеңіс­тік­­тегі елдердің арасында ең бір тар­тымдысы болып санала­ды. Ұлт­тық экономика ми­нистр­лігі­нің «Экономикалық зерт­теу­лер институты» АҚ жүргізген зерт­теулерінің қорытындысына сәй­кес, жеке кәсіпкерге салы­натын са­лық жүктемесі 2002 жылы 5,2 па­йыздан 2010 жылы 3,2 пайызға де­йін немесе 1,6 есе азайтылған, заңды тұлғаға салық жүктемесінің коэффициенті 2002 жылы 5,6 пайыздан 2010 жылы 2,86 пайызға немесе 2 есе жеңілдетілген.

Жалпы, кәсіпкерліктің дамуы­на тек салықтық шара арқы­лы ғана қол жеткізу орын­сыз деп санаймын. Бұл ретте стра­тегиялық міндет те белгіленген. 2050 жылға қарай елдің ІЖӨ-дегі шағын және орта бизнес үлесі 50 пайыздан кем болмауы тиіс. Қазірде бізге қай өңі­рде бизнес жүргізу жеңілірек екен­­дігін екшеп алу қажет. Алдағы уа­қытта бізде Дүниежүзілік банк­тің рей­­тингі негізінде арнайы сый­ақы тағайындау жолымен биз­нес жүр­гізудің жеңілдігі рей­тингі пай­да бол­ады. Бүгінде әдіс­темелік не­гізі жасалуда.

− Шағын және орта бизнес­ті ынталандырудың тың әдіс­терінің іске қосылғандығы тура­лы хабардармыз. Соның бірі са­ла­лық оқыту бағдар­ла­­ма­­сы. Нә­тиже не болып жатыр?

−Өткен жылдың соңын 2017-2021 жылдарға арналған өнімді еңбекпен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасын бекіту туралы Үкіметтің қаулысы қабылданды. Оның аясында «Бастау Бизнес» жобасы, сондай-ақ, жаппай кәсіп­керлікті дамытуды ынталан­дыру тетіктері бойынша кәсіп­кер­лік негіздеріне оқыту ере­жесі әзірленді. Бұл жоба ауыл мен аудан орталығының жұмыс істемейтін тұрғындарын (мысал­ға, 2017 жылы 80 ауданның, ал 2018 жылы барлық ауданның) кәсіп­керлік негіздеріне оқыту­ға жәрдемдесетін болады. Кәсіп­кер­лікке бейімі бар өзін-өзі жұмыс­пен қамтыған адамдар да оқи алады. Оқу тегін, стипендия да қарастырылған. Бекітілген бюд­жетке сәйкес бір реттік стипен­дия 16 759 теңгені құрай­ды. Бірін­ші жылы 15 мың адам, кейін жыл сайын 30 мың адам оқи алады деп есептеп отырмыз.

Келесі айда жаппай кәсіп­кер­лікті шағын несиелеу көлемін кеңейтетін жоба басталады. Ко­миссиясыз 8 мыңға дейінгі ай­лық есептік көрсеткіш дең­гейінде  қаржы ала отырып, жеті жыл мерзімде, жылдық 6 па­йызбен белсенді кәсіпкер өз өн­дірісін ұйымдастырып, дамы­та алады. Қалаларда «Даму» және «Қазагрогарант» АҚ кепіл­дендірген шағын несиелерді «Даму» қоры, ал ауылдарда «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ өкілдігі беретін болады. Сондай-ақ, шағын қаржылық ұйымдар мен екінші деңгейлі банктер, «ҚазАгро» холдингінің еншілес ұйымдары тартылып отыр. Айтпақшы, кәсіпкерлер үшін кепілдендіру де тегін.

− Жөн екен. Мәселенің екінші жағына келсек, бізде көбіне мемлекет пен жеке­мен­шік әріптестігін (МЖӘ) қайы­рым­дылық немесе әлеуметтік жауап­кершілік жобалары деп түсіну бар. Демек, жалпы салаға деген көзқарасты өзгерту керек шығар. Сіздің ойыңызша, мұны неден бастауға болады?

− Иә, заңнамаға сәйкес, МЖӘ дегеніміз –  мемлекет пен жекеменшік әріптестігі ара­сын­дағы ынтымақтастық фор­ма­сы. Ол «Мем­лекет-жекемен­шік әріп­тес­тігі туралы» заңға сәй­кес келуі қажет. Бізде МЖӘ белгі­лері бар жобалар жүзеге асы­рылады, бірақ олардың көпші­лігі екіжақты келісім жасау секілді белгіге сәйкес келмейді. Өз кезегінде, келісім жасасу үшін заңда қарастырылған бар­лық ресімдеулер мен МЖӘ жоба­ларын жоспарлау кезеңдері­нің бәрін жүргізу қажет. Сіз айтып отырғандай, «ұғымдар ауысуындағы» басты мәселе біздің ойымызша, МЖӘ тетігінің жаңалығымен және мұндай жобаларды жүзеге асырудағы тәжірибенің жеткіліксіздігімен байланысты. Қазір еліміздегі МЖӘ орталығының мамандары мен қызметкерлері оқу семинар­ларын өткізіп, кеңестер бере бастады. Саннан сапаға көшетін уақыт міндетті түрде болады.

− Айтпақшы, елімізде «Кон­цессия» туралы заң қабыл­данғанына көп болды. Үш жыл қатарынан, 2013 жылдан 2016 жылға дейін, заңнамаға өзгерістер енгізілді және бұдан қандай жаңалық болды?

– Концессиялық заңнама, басқалар сияқты, жаңартулар мен жандандыра түсуді талап етеді. Дәл осы мақсатта заңнама­дағы анықталған қарама-қайшы­лық­тарды жоятын, сондай-ақ, ресім­ділік сипаттағы әдістемелік кедер­гілерді  алып тастайтын өз­ге­рістер енгізілді. Табысты ха­лық­а­ра­лық тәжірибені есепке ала­тын түзе­тулерге кеңінен орын берілді.

МЖӘ тетіктерін оңайлату мәселесіне келсек, 2015 жылы қабылданған «Мемлекет-жеке­меншік әріптестігі туралы» заңға көп үміт артылады. Онда МЖӘ жоба­ларының тез жүзеге асуына мүмкіндік беретін ережелер мен тетіктер айтарлықтай көп.  Әң­гі­ме жүзеге асыру саласын кеңей­­ту, конкурстарды оңайлату, тіке­лей келіссөздер жүргізу, рә­сім­деу­лер мерзімін қысқарту, жобаны әзірлеудің кейбір кезең­дерін алып тастау немес оңай­лату туралы болып отыр. Яғни, нормативтік негіз дайын. Енді МЖӘ-ні дамыту әкімдердің нақты және кәсіби жұмысына байланысты.

− Бүгінде жергілікті ат­қару­шы органдар құны 9 млрд теңгеге дейінгі жергілікті кон­цес­сиялық жобаларды жоспар­лау, әзірлеу, сараптама жасау ісі­мен айналысуға құқылы. Өңір­­лердегі жүзеге асыруға да­йын тұрған жоба­лар санын па­йыз­дық, сома­лық және мы­сал түрінде ай­тып бере аласыз ба?

– Концессиялық жобаларды жоспарлау және жүзеге асыру бойынша өкілеттіліктерді бөлу және берумен мемлекет-жеке­меншік әріптестігінің бір түрі ре­тін­де, 2014 жылғы «концессия туралы» заңға сәйкес, өңірлерде жал­пы қуаттылығы 2 930 орын­дық балабақша құрылысы бо­йынша 11 концессиялық келі­­сім жасалды. 2015 жылдың соңын­­да мемлекет-жекемен­шік әріп­тестігі туралы заң­ның қабыл­­дануы МЖӘ келісім­шарт­­тары мен мемлекет-жекеменшік әріп­тестігін қол­дану сала­сын кеңей­­туге ықпал етті, жергілікті ат­қарушы орган­дар МЖӘ жоба­ларын жүзеге асыруда үлкен секіріс жасады. Мә­се­лен, 2016 жылдың аяғында Ақ­мола, Ақтөбе, Солтүстік Қазақ­стан және Алматы облыс­тарында осын­­­дай 16 келісім жасалды. Олар­­дың көпшілігі әлеуметтік сала­ға қатысты: балабақша құ­ры­­лы­сы, шағын жедел жәрдем стан­­сасы, спорттық, сервистік-да­йын­­дау  орталықтарын жалға беру. Екі нысан бүгінде іске қосылды.  

Ал жыл басынан бері білім беру, спорт және денсаулық сақ­тау саласында тағы да 8 мем­ле­кет пен жекеменшік әріп­тес­тігі арасында келісім жасал­ды. Бұл МЖӘ саласындағы заң­на­маларды түсіндіру және нақ­ты қолдану бойынша, содан ке­йінгі кезекте МЖӘ жобаларын жүзеге асыру жөніндегі нақты ұсыныстарды әзірлеуде  аймақ­тармен жүргізілген белсенді жұмыстардың нәтижесі.

Әңгімелескен

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан»


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.12.2017

БҚО Бөрлі ауданында Тәуелсіздік күніне орай бірнеше нысан ашылды

16.12.2017

АҚШ елшісі қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтады (видео)

16.12.2017

Қостанайда бірінші коммуналдық қызмет орталығы ашылды

16.12.2017

Қызылордада мемлекеттік наградалар табыс етілді

16.12.2017

ОҚО-да медицина қызметкерлерінің аллеясы ашылды

16.12.2017

Шымкенттегі кондитерлік фабрика жаңа өндірістік желісі арқылы 200 т өнім шығарған

16.12.2017

Google қазақстандықтарды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

16.12.2017

Рух

16.12.2017

Павлодарда бүлдіршіндер арасында асық ойнаудан жарыс өтті

16.12.2017

Шығыста «Біз­дің жетістіктер – біздің елге» ат­ты ак­ция өтіп жатыр

16.12.2017

Көкшетауда «Алаш мұраты – Тәуелсіз Қазақ елі» атты ақындар мүшәйрасы өтті

16.12.2017

Журналист Бекболат Әдетов Талғар ауда­­нының құрметті азаматы атанды

16.12.2017

Қазақ – қашанда қазақ!

16.12.2017

Көсегемізді көгерткен Көкарал

16.12.2017

«Метель» операциясынан бір күн бұрын...

16.12.2017

СҚО-да жеке кәсіпкер 80 адамды жұмыспен қамтамасыз етті

16.12.2017

Біржан елінің байрағы биіктеді

16.12.2017

Инновациялық кәсіпорында жаңа өнімдер қатары молая түсуде

16.12.2017

Ақтөбеде офтольмологиялық орталық ашылды

16.12.2017

Өскеменде 22 мектепке жаңа автобус берілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Жасампаз жылдар жылнамасы

Әйгілі Уинстон Черчилльдің «Та­рих біз туралы жақсы айтатын бо­ла­ды, себебі оны өзіміз жазамыз» де­ген сө­зі бар екен.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу