Мемлекеттік бағдарлама банк ипотекасын ығыстыра ма?

​«Нұрлы жер» және несие нарығы
Егемен Қазақстан
17.04.2017 3080

Шикізаттық дағдарыс бәсеңдеп, елдегі қаржы-валюта секторы қайта оңала бастағанымен, елдегі екінші деңгейлі банктер дағдарыс алдындағы қызу саудаға қайта кіруге асығар емес. 

Дағдарыс кезінде босап қалған нарықты қайта толтыруға мүдделі болғанымен, елдегі екінші деңгейлі банктер әлі де болса халықтың төлем қабілетінің қалпына келгеніне сенімсіздікпен қарауда. Қазіргі таңда Қазақстан бойынша екінші деңгейлі банктер саны 33 болса, соның тек 17-сі ғана ипотекалық несие береді.

Ипотека нарығының көтерілмей тұруына сарапшылар бірнеше себепті алға тартады. Соның бірі жылжымайтын мүлік бағасының өзгеруі. 2014 жылдан бері маусымдық толқулар болмаса, тұрақты түрде арзандап келе жатқан баспана бағасы жыл соңына дейін әлі де төмендеуі тиіс. Осыны ескерген халық пәтер алуға асығар емес. Сұраныстың жоқтығынан сауда да азайып, бұл өз кезегінде тағы да бағаға кері әсер етіп жатыр. Сауда болмағаннан кейін банктер де тұтынушыларға қызмет көрсетуде бәсекелестікке бармай отыр.

Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитетінің берген мәліметтеріне сүйенсек, 2016 жылы елдегі несие нарығы екі түрлі бағытта өрбіді. Несие карталары мен автонесие рәсімдеушілер саны көбейген болса, керісінше, тұтынушылық несие мен ипотекалық қарыз алушылар азайған. Соның ішінде тұтынушылық несиені банктердің өзі әдейі азайтқан болса, ипотекалық несие рәсімдеуге келгенде халық белсенділік танытпаған. Айта кетейік.

Ипотеканың азаюына екінші бір себепті тұрғын үй құрылысындағы мемлекеттік бағдарламалардан іздеп көруге болады. 2016 жылы, тағы да Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, тұрғын үй құрылысы 1991 жылдан бергі рекордтық көрсеткішке жеткен. Атап айтар болсақ, республика бойынша, 89,4 мың жаңа пәтер салынған екен. Ал 2017 жылы бұл көрсеткіш тағы да арта түседі деген болжам бар. Жалпы, 2015 жылдан бастап қарқын алған тұрғын үй құрылысы саласында тек қана мемлекеттік бағдарламалар ғана емес, сонымен қатар, жеке меншік құрылыс компанияларының да жұмысы жемісті болған. Мемлекет бұл кезде де құрылыс компанияларына арнайы жеңілдіктер мен ұсыныстар дайындап, салаға жанама қолдау көрсетуді қолға алды.

Ал таяуда ғана қабылданған «Нұрлы жер» бағдарламасы алдыңғы бағдарламалардың жетілдірілген түрі болмақ. Бағдарлама аясында үй құрылысынан бөлек жер телімдерінің де саудасы қарастырылған. Осының бәрі салаға айтарлықтай әсер етуде. Мемлекеттің араласуы құрылыс компаниялары үшін тиімді болғанымен, баға жағына келгенде керә әсер етіп жатыр. Нарықтағы ұсыныстың көптігі үй бағасын арзандата түсті. Мәселен, 2017 жылы мемлекеттік бағдарлама бойынша 169 млрд теңге құрылысқа бөлінсе, 2021 жылға дейін осы мақсатта 1,5 млрд теңге қарастырылған.

Қарапайым тілмен айтар болсақ, мемлекет құрылыс саласына монополия орнатып, құрылыс компанияларын өз ырқына қарай көндіре бастады. Әлеуметтік экономика тұрғысынан бұл қарапайым халықты үймен қамтуда ұтымды шешім болғанымен, бизнес үшін керісінше зиян екенін айтады мамандар. Нәтижесінде, құрылыс компаниялары негізінен мемлекеттік бағдарлама бойынша салынатын нысандардың мердігеріне айналмақ. Тұтас құрылыс нарығындағы барлық жұмысты мемлекеттік бағдарлама бір жүйеге енгізіп, мемлекеттің бұл бағыттағы саясаты әлеуметтік экономикаға басымдық бергені байқалады. Мемлекеттік арзан үйлерге қолы жете бастаған халық жоғарыда айтылғандай, екінші деңгейлі банктердің ұсынған ипотекасына қызығушылық таныта қоймайтын болды. Салдарынан былтыр құрылыс саласының қарыз портфелі 929 млрд теңгеге түсіп, 15 жылдағы ең төменгі көрсеткішке түсті.

Мемлекеттің құрылыс саласына араласуы құрылысқа қаржы бөлумен ғана шектелмейді. Таяуда қаржы министрлі Бақыт Сұлтанов Үкімет отырысында құрылыс саласындағы мемлекеттік сатып алуды қазынашылық бақылаудың жаңа үлгісін таныстырған. Онда Бақыт Сұлтанов заңды тұлға ретінде тіркеліп, нақты құрылыспен айналыспай не құрылыс жасамай, не салық төлемей жатқан компанияларды қыса түсетінін айтқан. Министрдің айтуынша, мұндай компаниялар негізінен тендерді ұтып мердігер болғанымен, жұмыс істеуге техникалық-материалдық немесе өзге де базалары дайын болмай, нәтижесінде жұмыс істеуге субмердігер жалдайтын айта келіп, қымбатшылықтың бір себебі осында жатқанын айтқан. Сонымен қатар, баға белгілеу саясатында да мемлекеттің заңы енді күшейе түсті. Ал нысанның техникалық бақылау жұмыстарын бұдан былай мемелкеттік орган қызметкерлері емес, жеке меншік бақылау ұйымдары тексеретін болды. Бұл бір жағынан саланы нарыққа икемдеу болса, екінші жағынан құрылыс саласындағы жемқорлықтың жолын жабу. Енді нысанның сапасына құрылыс салған компания да, оны қабылдап алған бақылаушы ұйым да жауап беретін болмақ.

Жалпы, 2004-2006 жылдары «гүлдену дәуірін» бастан кешкен ипотека нарығы 2009 жылдан былай қарай құлдырай бастады. Жаңадан қарыз алушылардың азаюын былай қойғанда, мойнында қарызы бар азаматтар мен мекемелер де борыштарын төлеуге асықпаған. Соның нәтижесінде 2014 жылы банктердің ипотекалық қарыздарының 40 пайызы мерзімі өтіп кеткен несие ретінде тіркелген.

Дей тұрғанмен, ипотека осы кеткеннен жоғалып кетеді деген сөз емес. Мемлекеттік бағдарлама негізінен жаңа үйлерге қатысты болғандықтан, қайталама нарықтағы жылжымайтын мүлік бәрібір банктердің араласуымен саудаға салынады. Ал қайталама нарықтағы бағаға айналып келгенде жаңадан салынып жатқан құрылыс тікелей әсер етпек.

Бауыржан Мұқанов, 

«Егемен Қазақстан»


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.12.2017

БҚО Бөрлі ауданында Тәуелсіздік күніне орай бірнеше нысан ашылды

16.12.2017

АҚШ елшісі қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтады (видео)

16.12.2017

Қостанайда бірінші коммуналдық қызмет орталығы ашылды

16.12.2017

Қызылордада мемлекеттік наградалар табыс етілді

16.12.2017

ОҚО-да медицина қызметкерлерінің аллеясы ашылды

16.12.2017

Шымкенттегі кондитерлік фабрика жаңа өндірістік желісі арқылы 200 т өнім шығарған

16.12.2017

Google қазақстандықтарды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

16.12.2017

Рух

16.12.2017

Павлодарда бүлдіршіндер арасында асық ойнаудан жарыс өтті

16.12.2017

Шығыста «Біз­дің жетістіктер – біздің елге» ат­ты ак­ция өтіп жатыр

16.12.2017

Көкшетауда «Алаш мұраты – Тәуелсіз Қазақ елі» атты ақындар мүшәйрасы өтті

16.12.2017

Журналист Бекболат Әдетов Талғар ауда­­нының құрметті азаматы атанды

16.12.2017

Қазақ – қашанда қазақ!

16.12.2017

Көсегемізді көгерткен Көкарал

16.12.2017

«Метель» операциясынан бір күн бұрын...

16.12.2017

СҚО-да жеке кәсіпкер 80 адамды жұмыспен қамтамасыз етті

16.12.2017

Біржан елінің байрағы биіктеді

16.12.2017

Инновациялық кәсіпорында жаңа өнімдер қатары молая түсуде

16.12.2017

Ақтөбеде офтольмологиялық орталық ашылды

16.12.2017

Өскеменде 22 мектепке жаңа автобус берілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Жасампаз жылдар жылнамасы

Әйгілі Уинстон Черчилльдің «Та­рих біз туралы жақсы айтатын бо­ла­ды, себебі оны өзіміз жазамыз» де­ген сө­зі бар екен.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу