Мо Янды қазақшалаған қаламгер

Тұрсынбек Байжұмаұлы Қытайдағы қазақтардың №1 әдеби журналы «Шұғылада» редактор болған, жазушы ретінде де жақсы танылған, оның бәрін былай ысырып қойғанда Нобель сыйлығының иегері, жазушы Мо Янның «Сандал ағаш жазасы» атты көлемді романын қазақша сөйлеткен  азамат. Мо Янның қазақшаға аударылған онға тарта романдарының ішіндегі ең сапалысы осы Тұрсынбек аударған роман деген пікірлерді жиі еститінбіз...
Егемен Қазақстан
06.05.2017 4073

Бүгінде Тұрсынбек Алматы облысының Ескелді ауданына қарасты Қарабұлақ кентінде тұрады. Қазақстанға біржола көшіп келіп, азаматтықты алып, Қытайда қол жеткізген қаншама сыйлық, дипломдарын сандықтың түбіне салыпты да, кетпен-күрегін иығына асып атыз басына тартыпты...

Тұрсынбектің әңгіме, повестері, аудармалары әлденеше кітап болып басылып, оқырман мен әдеби қауымның жақсы бағасына ие болған. Қытайдағы қазақ-қырғыз әдебиетінің «Тұлпар» сыйлығын, Қытай аз ұлт жазушыларының «Жастар табысы» сыйлығын иеленіпті. Шыңжаң әдебиет-көркемөнершілер бірлестігінің беделді сыйлығы да осы кісінің қанжығасында. Жалпы, университетте оқыған әдебиет саласы бойынша алған дипломынан өзге Бейжіңдегі Лу Шүн атындағы әдебиет институтын сырттай оқып жүріп алған дипломы да әлгі Қарабұлақтағы үйдегі сандықтың түбінде жатыр.

Тұрсынбек «Сандал ағаш жазасынан» бұрын «Ақылнама», «Бардам әке мен зардам әке» қатарлы екі кітап аударған екен. Мо Ян – үшіншісі.

«Аудармаларымның барлығында қытай тіліне жүйрік көмекшілерім болды. Сондықтан аударма жасаушылардың қатарында олардың да аты бар. Амал қанша, «Сандал ағаш жазасына» берілген уақыт өте қысқа болды. Не бары екі-ақ ай ғана, көмекші алмасқа да шараң жоқ, мен сияқты кейін үйренгендерді былай қойып, қытайлардың өзі анау ми айналдыратын ескілі-жаңалы төрт бұрыш әріптерінің шын мағынасын жете түсіну үшін «Шинхуа лұғатынсыз» жүре алмайды. Сондықтан оңай болды деп айта алмаймын. Аудармашылық – ол да шығармашылық. Және өте күрделі дүние. Оның үстіне ол өзге емес, Мо Ян болса...», дейді.

Дәл осы тұста, Мо Ян туралы өзі не ойлайтынын, қаншалықты құрмет тұтатынын, не үшін оны аударуға ынтық болғанын ағылып айта жөнелсе ғой деген ішкі тілек болып еді. Ағамыз соны сезгендей болды-ау...

«Ол өзі 1955 жылы Қытайдың Шандұң өлкесі Гауми ауданында дүниеге келген ғой. 1981 жылы  жазған «Көктем түнінің сызы» атты шығармасы оның есімін әйгілей түсті. Мо Янның балалық шағы армандағыдай асыл болмаған. Ол білім алатын ең тамаша тұстарында Қытай тарихындағы «Мәдениет төңкерісі» дейтін он жылдық ойран болды да, бала Мо Ян осы ойранның ортасында шөп шауып, егін салып, сиыр бағып өткізген. 1976 жылы аласапыран аяқтағаннан кейін армияға алынып, қоғамдық өрісін тапқан.

Оның бүкіл шығармасы туған топырағы Гаумиге арналып келеді. Ойлық өрісі, сезімдік бояуы біздің Оралхан Бөкейге ұқсайды. Оралхан Алтайды қалай жырласа, Мо Ян Гаумиді солай жырлайды. Мо Ян 2011 жылы «Бақа» дейтін шығармасымен Қытайдағы ең үлкен әдеби сыйлық − «Мау Дүн» әдебиет сыйлығын, ал, 2012 жылы Нобель сыйлығын алды.

Мо Ян бірбеткей жазушы. Ол осыншама табысқа сол мінезімен де жетті. Оны жазушының роман туралы айтқан мына сөздерінен де аңғаруға болады: «Ең жақсы жазылған роман бүгінгі тісін жасырып, тілін көрсеткен сайқал қоғамның қолайына жағамын деп өз қадір-қасиетін жойып, заманның құрбаны болмауы керек. Менің өзіме қойған талабым – романым қанша ұзарса сонша созылсын, әйтеуір ақыл мен сезімімнің жеткен жеріне дейін соза беремін, қысқартам деп қиналмаймын, ұзартам деп зорланбаймын. Бірақ, шым кестедей шымырлық пен ой жетпейтін тереңдіктен айырылмауға тырысамын. Мейлі біреулер ұзын десе оқымасын, қиын десе қарамасын, оқитын адам мың бет болса да оқиды, оқымайтын адам бір бет болса да оқымайды. Маған жер бетінде бірде-бір оқырманың жоқ десе де бүйрегім бүлк етпейді, өз сүрлеуіммен тарта беремін», дейді алған бетінен қайтпайтын азулы көкжалың.

Шынайылықты терең сезіне алу, халық ауыз әдебиетін мықтап меңгеру, тарих пен бүгінді тығыз ұштастыру – Мо Янның шығармашылықтағы ұстанымы. Әрине, осы ұстанымның жетегінде ол таудай табыстарға жетті. Дүниенің қырықтан астам ұлтының тіліне аударылған шығармалары қай түкпірде болсын өз базарын тауып жатыр.

Осы «Сандал ағаш жазасы» тағы бір өңделіп қайтадан шықса, әдебиетті сүйетін, Қытайды білгісі келетін әр қазақ үшін керемет жаңалық болар еді. Нағыз жазушының кесек тұлғасын көрер еді...», деп аяқтады аудармашы өзінің сүйікті жазушысы туралы сөзін.

Осы орайда жаңағы «Сандал ағаш жазасы» сынды дайын аудармаларды неге Қазақстанда шығармасқа деген ойымызды ортаға салдық және бізден қытайшаға шығарма аудару мәселесі туралы пікірін де білгіміз келді.

«Ол баспалардың жұмысы болуы тиіс. Біз шығармашылық, аудару сапасына жауап берсек жеткілікті ғой... Одан кейін біздің баспа жұмысы, қаламақы мәселесін Қытаймен салыстыруға мүлде келмейді ғой, Қытайдың баспасы да, авторы да бай тұратын мәлім. Жалпы, қытай салыстырмалы айтқанда кітапқа құмар жұрт деуге де болады. Онда әдебиет тауарға айналған. Жазушылар қаржы жағынан мемлекетке тәуелді емес, алақан жайып үлкен қазанға телмірмейді. Оның жүйесі жасалған. Сондықтан жазушыларда жаңа тақырыптарға ізденіс те ілгері болады ғой. Қытай идеологиясы күрделі ел. Соған қарамастан Мо Яннан басқа да Жия Пиңуа, Чин Жұңшы, Хаң Иң сияқты әлемдік өреде туындылар жазып жүрген жазушылардың атақ-даңқы аспандап келеді.

Өз басым Төлен Әбдіктің «Тозақ оттары жымыңдайды», «Оң қол» шығармаларын аударған дұрыс дер едім. Өйткені, бұл туындылар оқиғаға бай, сезімі тұнық, одан да маңыздысы Қытай идеологиясына да қарсы тұстары жоқ деуге болады.

Қытайшаға аудару мәселесінде Қытайдағы мен жұмыста болған Шыңжаң әдебиет-көркемөнершілер бірлестігінде аудармашылар қоғамы бар, сонымен бірге жекелік әдеби аударма орталықтары бар, бұлармен байланыс орнатып, келісім жасауға болады...», дейді жазушы, аудармашы Тұрсынбек Байжұмаұлы.

Әдебиет, мәдениет, аударма саласы және басқа біраз әңгімелердің басын қайырғаннан кейін, қазіргі тірлігінің жайына ойыстық. Мал баққанда, егін еккенде шығармашылық қайда қалады? Қабілетіңізді неге өз саласына жұмсамайсыз? Дегендей сауал өздігінен қойылары анық қой.

«Кәдімгі тіршілік, күнкөріс. Ортамен үйлесіп, қоғаммен үндесейік. Сосын ретіне қарай көре жатармыз. Маған газет-журналдан гөрі мектеп, университеттерде сабақ беру ұнайды. Менің алдымнан шыққан шәкірттерім патриот, өнерге құштар, жасырын қабілетін сәулелендіре алатын еркін азамат болып шығатынына сенімім бар. Мақтанғаным емес, қытай, қазақ әдебиетінің 100 жылдық тарихының қай қырынан сұраса да жатқа тұрып лекция жасай аламын, шығыс пен батыстың ой тоғысынан сауатым бар.

Қазақ еліндегі қазақ әдебиеті – менің жүрегім. Абай, Мұхтар, Ғабит, Сәбит... Оралхан, Төлен, Таласбек, Әлібек... қай жазушыны айтсаңыз сол жазушыны қызығып оқыдым, әсіресе, Алаш арыстарының ізгі туындылары, олардың Отан үшін от кешкен рухы мені жетеледі.

Қытайда тұрмысымыз жаман болған жоқ, ортада өзіндік орным бар дегендей өз басым Қытайдан жаманшылық көрдім деп айта алмаймын. Бірақ жатсам-тұрсам бір нәрсе көкейімнен кетпеді. Қанша табысты еңбектенсем де не үшін істеп жүргенімді, не үшін сыйлықтар алғанымды біле алмадым. Атақ үшін бе? Ақша үшін бе? Бәрі де емес, мені мазалап жүрген Тәуелсіздік дейтін қастерлі ұғым екен. Мені жетектеген осы ой. 

 «Аллаға шүкір» дегеннен басқа айтар жоқ дәл қазір. «Есіктен кіріп, төр менікі деме» дейтін жосын бар емес пе, бірден Астана мен Алматыға қол созбадым. Бұйырғанын көре жатармыз. Көк туы желбіреген тәуелсіз елдің бақыты баянды болсын! Бағасын білсек қанеки!».

Атажұртына аңқылдап жеткен ағамыздың ақтарылып айтқан әңгімесіне алғысымызды айта отырып, алдағы күндеріне табыс тіледік!

Ұларбек НҰРҒАЛЫМҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.04.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

24.04.2018

Солтүстік Қазақстанда құс өнімдері сатылымнан алынып тасталды

24.04.2018

Солтүстік Қазақстанда асық атудан ел чемпионаты өтті

24.04.2018

Қазақстан мен Норвегия парламенттерінің ынтымақтастығы нығая түседі

24.04.2018

Майқайың кентінде дзюдо күресінен ашық турнир өтті

24.04.2018

Қостанайда үш тілде сөйлейтіндер қатары көбейіп келеді

24.04.2018

Сенат Төрағасының орынбасары «Единая Россия» партиясының өкілімен кездесті

24.04.2018

Назарбаев орталығында «Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы талқыланды

24.04.2018

Қостанайда «Тіл – парасат» атты облыстық байқау өтті

24.04.2018

Солтүстікқазақстандық жас бишілер бас жүлдемен оралды

24.04.2018

Гендік ауруды емдейтін әлемнің үздік дәрігерлері Қазақстанға келді

24.04.2018

СІМ: Торонтода зардап шеккендердің арасында қазақстандықтардың бар-жоғын тексеріп жатыр

24.04.2018

Қазақстанның 12 кеден бекетінде байланыс жылдамдығы ұлғайды

24.04.2018

Үкімет басшысы мал шаруашылығын дамытуды тапсырды

24.04.2018

Оңтүстікте «7-20-25» бағдарламасы бойынша 104 көпқабатты тұрғын үй салынып жатыр

24.04.2018

Қазақстанның жас ғалым-педагогтарының I Республикалық Слеті өтеді

24.04.2018

Петропавлда бірнеше отбасы баспанасыз қалды

24.04.2018

Қазақстан Ауғанстанда болған террорлық шабуылдарды айыптады

24.04.2018

Астанада инвестициялық форум өтеді

24.04.2018

Торонтодағы көлік шабуылынан 10 адам қайтыс болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Киберспортпен күнелткендер

Балаңыз телефон немесе теледидар арқылы түрлі ойындар ойнаса аса қатты қорықпаңыз. Ол қазір еріккеннің ермегі емес. Мұны қазіргі жаһанданған әлемде киберспорт деп атайды. Ғаламтордың дамуымен бірге бұл спорт қазір елімізде де белең ала бастады.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Не ішіп-жеп жүрсіз, ағайын?

Жақында Астананың ірі азық-түлік дүкенін аралап жүріп бір қыздың атағы бүкіл Қазақстанға танымал мүйізі қарағайдай компанияның сүтін іздеп таба алмай, ол неге жоқ деп жағалай сұрап жүргенін кө­ріп қалдым. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Тажалға қарсы табанды күрес керек

Ашығын айту керек, есірткі мәселесі біздің елде өте күрделі. Ол небір отба­сының шаңырағын шайқалтып, айық­пас кеселге ұшыратып жатыр. Сондықтан да Елбасы «Таразының бір басында оны әкеліп, тарататын адамның өмірі тұрса, екінші басында соның  «көмегімен» қор болған есірткі тұтынушылардың ғұмыры тұр» деді.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Оқшауланудан – интеграциялануға

Алдымен мына мәселеге назар аударайық. Өткен жылы Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев Қазақстан, Түрікменстан және Қырғызстан елдерінде сапарда болды. Биылғы жылдың наурызында ол Тәжікстанға мемлекеттік сапармен барды. Душанбе халықаралық әуежайында Ш.Мирзиёевті Тәжікстан президенті Эмомали Рахмонның өзі қарсы алды.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу