Мұрагерлік құқық туралы не білеміз?

Қазақ отбасында кенже баланы шаңырақ иесі дейді, яғни басқа бауырлары қара шаңыраққа келіп, жиналып тұрады. Бұл – қазақтың жазылмаған заңы, бірлік пен берекенің, ынтымақтың белгісі.
Егемен Қазақстан
03.04.2017 1427

Өткен ғасырда отағасы көзі тірісінде балаларына енші бөліп, салт-дәстүр бойынша мұрагерлікті реттеп отырса, қазір атадан балаға қалатын мирас Азаматтық кодекстің баптары бойынша рәсімделеді.

Еншіге ие болу мақсатында бауыр-туыс арасында соттасуға дейін барып жататын жағдайлар да көптеп кездесіп жүр. Мұндайды болдырмас үшін мұрагерлік туралы құқықтық сауатыңыз болғаны абзал. Осы ретте туындайтын бірқатар сұраққа жауап алу мақсатында кәсіби заңгер Нұра Өтебаеваның құқықтық кеңесіне жүгінген едік.  

– Мүлікті мұраға қалдыру көп қиындық пен күдік туғы­зады, тіпті кейде мүдделі тарап­тардың арасында дау-дамайға әкеліп соғуы мүмкін. Осындай мәселелерді өркениетті тәсілмен шешу жолдары қандай?

– Мұра мәселесі Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 6-бөлімінде толық қарастырылған. 1039-бапқа сәйкес, мұрагерліктің негізін білу керек. Заң бойынша екі негіз бар. 1) заңды мұрагерлік; 2) өсиетпен қалдырылған мұрагерлік.

Бірінші негізді талқылайтын болсақ, 1060-бапқа сәйкес мұра­герлердің кезегін анықтау қа­жет. Олардың тізімі Азаматтық кодекстің 1061-1064-баптарында көрсе­тілген. Кезек анықталғаннан кейін 60-тарауға сәйкес мұрагер­лікті қабылдау процедурасы орын алады. Яғни, мұрагерлер өзіне тиісті мұраға заң бойынша ие бола алады. Егер қосымша даулы мәселелер туындап жатса, бұл мәселені сот негізінде қарастыруға әр адамның құқығы бар.

– Жалпы, мүлікті мұраға қал­дырудың екі жолы бар, яғни заңға сүйене отырып немесе өсиет бойынша еншісін беру. Осы ретте, қазірден бастап өсиет қалдырғысы келетіндерге қандай кеңес бересіз? Егер өсиет­те бір ғана адамға бар мұраны қал­дыру жазылса, кейіннен оның басқа туған-туыстары ор­тақтасу үшін таласуы мүмкін бе?

– Өсиетпен қалдырылған мұ­ра мәселесі де Азаматтық кодекстің 58-бабында қамтылған. Өсиет бойынша қалдырылған мұрагерлікке қарастырылған біршама талаптар да, әрине, бар. Олар Кодекстің 1046-1059-баптарында көрсетілген. Өсиет жазу нотариу­с арқылы рәсімделеді. Өсиетте өсиет қалдырушы өз мүлкіне байланысты ниетін құжат негізінде білдіреді.

Даулы мәселелерге келетін бол­сақ, өсиет талаптарымен келіс­пейтіндер де өмірде кездеседі. Олар өздерінің наразылығын сотта білдіріп, өсиет талаптарын бұзу мәселелерін қарастырады. Егер өсиет жалған немесе оның заңсыздығы анықталатын жағ­дайда, сот негізімен ол заңсыз деп танылуы да әбден мүмкін.

– Егер ешқандай өсиет хат қалдыр­май аяқ-асты қайтыс болғанда, мұраға иелік ету шаралары қай кезде басталады? Мұрагерлік құқық қанша уақыт ішінде рәсім­делуі керек? Мұның уақы­тына байланысты шектеулер бар ма?

– Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны қайтыс болды деп жариялау салдарынан ашылады. Азаматтық кодекстің 1072-2-бабы бойынша мұрагерлер мұра ашылған күннен бастап алты ай ішінде мұраны қабылдауға немесе бас тартуға өтініш жазулары керек, өтінішті мұра қалдырушының соңғы тіркелген мекенжайы бойын­ша орналасқан нотариусқа барып жазады. Егер сіз белгілі бір себептермен белгіленген мерзімді өткізіп алсаңыз, онда сот арқылы қабылдау уақытын қалпына келтіре аласыз және сот мұраны қабылдау уақытын тағы екі айға созып бере алады. Ол үшін мұрагерлер сотқа арыз жазады, егер сот қайтыс болған мұрагердің мұрагерлерінің осы мерзімді өткізіп алу себептерін дәлелді деп тапса, онда сот оларды Кодекстің 1072-3-бабына сәйкес мұ­раны қабылдады деп тануы мүмкін.

– Егер мұрагер оған қалды­рылған дүниеден бас тартып, оны басқа туысына немесе басқа адамға аударғысы келсе, заң оған шектеу қоюы мүмкін бе?

– Мұрадан бас тарту, 1074-бап­тың 1-тармақшасына сәй­кес жүзеге асырылады. Мұра ашылған күннен бастап алты айдың ішінде мұрагердің мұрадан бас тартуға құқығы бар. Себепті жағдайларда сот бұл уақытты екі айға созуы мүмкін.

Шектеу мәселесі 1074-баптың 4-тармақшасына сәйкес қарас­тырылған. Мұрагер мұрадан кез келген кезектегi заң бойынша мұрагердiң қатарындағы немесе басқа адамдардың пайдасына, оның ішінде ұсыну құқығы бойын­ша мұра алуға шақырылған адамдардың пайдасына бас тарта алады, бірақ өсиет қалдырушы мұрадан айырған мұрагерлердiң пайдасына мұрадан бас тартуға жол берiлмейдi.

– Мұрагерлікті реттеу ісінде нотариустың атқаратын қызметі қандай?Азаматтар нотариустан нені талап етуге құқылы?

– Көп жағдайда мұрагерлік нотариус арқылы рәсімделеді. Мұра ашылған жер бойынша нотариус мұрагердiң өтiнiшiмен оған мұрагерлiкке құқық туралы куәлiк беруге мiндеттi. Мұрагер ең бірінші мұраны қабылдауға өтініш жазуы керек, өтінішті мұра қалдырушының соңғы тіркелген мекенжайы бойынша орналасқан нотариусқа барып жазады. Өтінішті нотариус жергілікті орталық базаға тіркейді. Және де мемлекеттік газеттерге нотариустың мекенжайын көрсетіп, мұра ашылғаны туралы хабарлама беріледі. Мұра ашылған күннен бастап алты ай өткеннен кейін нотариус орталық базаға сұраныс жібереді. Осы сұраныс арқылы мұра құқығын қабылдауға берген өтініштер тізімі тексеріледі. Егер сізден басқа да мұрагерлер қабылдауға өтініш берген болса, олардың құжат­тарын алдыртып заңды құқық­тарын тексереді, барлығы дұрыс болса, мұрагерлер қатарына қосады. Мұрагерлер туыстық қаты­нас­тарын дәлелдеулері қажет. Мұра­гер­лiкке құқық туралы куәлiк беруге дейін мұрагерлікті реттеу ісінде азаматтар нотариустың көмегіне жүгіне алады.

Әңгімелескен

Арман Октябрь,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.10.2017

5,5 пайыздық мөлшерлемемен несие бере бастады

21.10.2017

Роналду жылдың ең үздік футболшысын атанды

21.10.2017

Мешітті тонаған азамат ұсталды

21.10.2017

Кәсіпкерлер палатасы есеп берді

21.10.2017

Қазақ романсиадасына 20 жыл

21.10.2017

Қырғыз саясаткері Нұрсұлтан Назарбаевқа өтініш білдірді

21.10.2017

Сарыағаштық шаруалар қайта өңдеу ісін жандандыра бастады

21.10.2017

Газ келді. Қосуда қиындық бар

21.10.2017

Рухани келісім – бейбітшілік негізі

21.10.2017

Ауғанстан мешіттеріндегі жарылыстан құрбандар саны артуда

21.10.2017

Түркияда Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері

21.10.2017

Қостанайда құқық қорғау қызметтері орталығы ашылды

21.10.2017

Қарттар үйіне көтеру құрылғысын тарту етті

20.10.2017

Қазақстанның Қауіпсіздік Кеңесінде кадрлық өзгерістер болды

20.10.2017

Астанада жетімдер саны азайды

20.10.2017

Сарыағаш ауданында қарқынды бау көлемі артып келеді

20.10.2017

Тараз Мемлекеттік педагогикалық институтына 50 жыл толды

20.10.2017

Қазпоштада ашық есік күні өтті

20.10.2017

Сағынтаев DFJ венчурлік компаниясының тең құрылтайшысымен кездесті

20.10.2017

Оралда Алаш тарихына арналған халықаралық конференция өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ұялы байланыс: ұтқан кім, ұтылған кім?

Бүгінде ұялы телефонды пайдалан­байтын адам кемде-кем. Олай болса осынау ертелі-кеш қолымыздан тастамай «рахатын» көріп жүрген игілік үшін кімдерге қанша ақша санап береді екенбіз?  

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу