«Мыңбасы» атанған Дума депутаты

Ұлттың сөзін, жұрттың сөзін сөйлейтін мінберді пайдалану тартысы қай кезеңде де бір сәтке толастаған емес. Қазақ ұлтынан 1906 жылғы Ресей Мемлекеттік Думасына барлығы 12 адам сайланғаны тарихтан белгілі. Олардың ішінде Әлихан Бөкейхан, Ахмет Бірімжан, Алпысбай Қалменұлы, Шәймерден Қосшығұлұлы, Мұхамеджан Тынышбайұлы сынды Алаш ардақтылары бар. Осы қатарда Тілеулі Аллабергенұлы да бар еді.
Егемен Қазақстан
05.04.2017 1266

Мұрағат деректерінде жа­зыл­ғандай, Тілеулі Аллабер­ген­ұлы ауқатты, бай отбасынан шыққан. Діни нанымға берік, алғыр, тап­қыр адам болған. Бұған қоса кеңпейілділігі, мей­ірімділігі, жо­марттығы, же­тім-же­сірлерге қай­­ырым­ды­лығы ел арасына кең та­рап, халық ара­сында құрметке бө­­ленеді. Сон­дықтан халық оны көк­ке кө­теріп, Әзірет Сұлтан ке­­­се­несінде өткен кезек­ті айт на­ма­зы кезінде оған «Мың­ба­сы» ата­ғын береді.

Тілеулі Мыңбасының көзін көргендер оны орта бойлы, қара­торы келген, өткір көзді жан еді деп суреттейді екен. Жү­ректі, алғыр, шешен, әр нәр­сені алдын ала болжай бі­летін көреген адам болған де­се­ді. Мыңбасылық орын­ға да өзі­нің осындай се­гіз қыр­лы, бір сырлы ғажап мі­не­зі­мен жет­се керек. Осы қыз­ме­тін, өзінің жеке байлығын, әке­сі Аллаберген байдан қалған қы­руар мал-мүлікті, жер-суды Тілеу­лі Мыңбасы елдің игі­ліне пайдаланған. Қаланың әр жерінен кедей-кепшік, аш-жа­­лаңаштарға арнап ыстық та­мақ беретін арнаулы орындар салдырған. Қыздар, балалар үшін арнаулы мектептер ашып, мұ­ғалімдеріне көмек жасап, жа­лақы төлеп тұрған. Тілеулі Мың­басының осындай жоғары адам­гер­шілігі, парасаттылығы халық ара­сында оның беделін арттыра түс­кен. Ол кезде әр отбасына мін­деттелетін түтінпұл деген са­­­лық болған. Соны төлеуге ша­­­­масы келмеген отбасының қа­­­­рыз­ын қаладағы байлардың мой­­нына іліп, төлеттіріп отырыпты. Мыңбасының жеке ба­сы­ның қасиетін, әділдігіне тән­ті бол­ған байлар да Тілеуліні құр­мет­тегендіктен, айтқанын екі ет­пеген.

Тілеулі Мыңбасының 1907 жылы Ресейдің ІІ Думасына Сырдария уәлаятынан депутат болып сайлануына да халық арасындағы осындай биік беделі әсерін тигізген болуы керек. Бұл мәслихатқа Түркістанның маңайындағы аймақтардың бол­ыс-билері, байлары, зиялы аза­маттары жиналып, Дума де­пу­­­таттарын зор дайындықпен қар­­с­ы алып, Тілеулі Мыңба­сы­ның үйінде күндіз-түні жиын өт­кізеді. Осы жиында Тілеулі Мың­басының Думада сөйлейтін сөзі, Дума мінберінен қоятын мә­селесі пысықталады. Кейін Ду­мада сөйлеген сөзінде сауат­сыз қазақ жастарын әскер қа­та­рына шақырмау, қазақ ба­ла­­лары үшін мектептер ашу, қа­­зақ ауылдарында емдеу ме­к­е­мелерін ашу, тағы сол сияқ­ты халық арасында өзекті бо­лып отырған мәселелерді кө­­те­реді. Бір сүйсінерлігі – Тілеулі Мыңбасының орта­ға сал­ған пікірлерінің алаш­тың ар­дақ­ты азаматтары Әли­хан Бө­кей­хан­ның, Бақыт­жан Қара­тай­дың ойларымен ұш­та­са­тыны. Бас­тауыш сы­нып­тық қана бі­лі­мі бар ел аға­сы ой­ла­ры­ның қа­зақ­тың Ә.Бөкейхан сияқ­­­ты да­нышпан ұлдарының ар­ман-ті­легімен бір арнада то­ғы­суы Ті­леулі Мыңбасының кө­кі­ре­гі күм­бірлеген жан болғанын аң­ғар­тса керек.

Тілеулі Мыңбасы алпыс жас­­ты алқымдағанда әйелі қай­тыс бо­лады. Бұл әйелінен Ма­қан атты ұл бала сүйеді. Ма­қан Тілеулінің өзіне тартып, ал­­ғыр, батыр болып ержетеді. Ел арасында оның өже­ттігі, ақыл­дылығы жөнінде әң­гімелер кең тарайды. Бірақ ұлы ертерек қайтыс болып кетеді де, Тілеулі Мыңбасы күйікке шы­­дамай ауруға ұшырайды. Кей­інгі әйелінен бір ұл, бір қыз сүй­­генімен, олардың қызығын к­өре алмай көз жұмады. Ұл мен қы­з­­­дан тараған ұрпақ қазіргі кез­­де өсіп-өнген үлкен әулетке ай­­налды.

Бүгінгі күнге дейін ныспысы ғана белгілі болып келген қай­­раткер Тілеулі Мыңбасыға қ­а­­­тысты ел аузында айтылып жүр­ген әңгімелердің ұзын-ыр­­ғасы осындай. Тәуелсіз ел атан­ға­нымызға ширек ғасыр толып оты­р­ған бүгінгі күн биі­гінен өт­кен тарихымызды шол­ған кез­де жеткен жетістіктерімізге осын­дай аяулы ағаларымыздың да сі­ңір­ген еңбегі зор деген ой тү­йе­­міз.

Тілеулі Аллабергенұлының есімін ұлықтап, өткен тарихы­мыз­дағы бізге беймәлім тұс­та­рын ашуда тарих ғылым­да­ры­ның докторы, профессор Өмір­зақ Озғанбаевтың сіңірген ең­бегі зор.

Осындай тынымсыз еңбегі ар­қылы ұрпақ сабақтастығын сақ­­тауға үлес қосып және жас ұр­пақтың бойына тарихи-та­нымдық құндылықтарды дары­ту бағытында атқарған ға­лым­дарымыздың еңбегін ұлт та­ри­хының нағыз жоқ­тау­шы­лары деп тануымызға болады.

Жеңісбек Мәуленқұлов,
Оңтүстік Қазақстан облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.05.2018

Атырауда таңғы жаттығуға 2 мыңға жуық қала тұрғыны қатысты

27.05.2018

Алматыда мемлекеттік күзет сарбаздары ант қабылдады

26.05.2018

Оңтүстік және Солтүстік Корея көшбасшылары екінші рет кездесті

26.05.2018

Астанада «Қолөнер – рухани жаңғырудың жарқын жолы» атты шеберлік сыныбы өтті

26.05.2018

Қазақстанның барлық балалары ТОКАМАК ғылыми орталығымен танысулары қажет - Даниал Ахметов

26.05.2018

150-ден астам студент Ақтөбе облысы әкімінің шәкіртақысын иеленді

26.05.2018

Астананың 120 гектардай жері саябақ пен гүлзарға айналады

26.05.2018

«Тоғызқұмалақ» мобильді қосымшасының авторы арнайы марапатқа ие болды

26.05.2018

Балалар үйлерінің тәрбиеленушілері Оңтүстік Қазақстанға экскурсиямен барды

26.05.2018

Павлодарда Оқушылар сарайында IT-сыныптар ашылды

26.05.2018

Батыс Қазақстанның Ақжайық ауданында жерлестер форумы өтті

25.05.2018

Азия ойындарында жүлдегер атанды

25.05.2018

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның кезекті отырысы өтті

25.05.2018

Алакөлге 15 маусымнан бастап пойыз жүреді

25.05.2018

Қармақшы ауданында жаңа мектеп пен балабақша ашылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысындағы технологиялық жаңғыртумен танысты

25.05.2018

Атырау облысында бес мыңнан астам мектеп бітіруші үшін соңғы қоңырау соғылды

25.05.2018

Премьер-Министр Рудный студенттерімен кездесті

25.05.2018

БАӘ инвесторлары Атырау облысында жобаларды іске асыруға қызығушылық танытты

25.05.2018

Соңғы қоңырау сыңғыры

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу