Мыс нарығы: Кен өндірісінің келешегі қандай?

Қазіргі қолданыстағы металдар ішінде адамзаттың ең алғашқы игеріп, игілігіне жаратқаны мыс екендігін біреу білсе, біреу біле бермейді. Сонау алғашқы қауым­дық құрылыс тұсында адам баласы құрал ретінде тастан кейін мыс­ты қолына ұстады. Мыстан кейін барып қалайыны игерді. Тас дәуірі­нен кейінгі бұл кезең тарихта қо­ла дәуірі ретінде белгіленіп қалды.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 700

Әлемдік сұраныс

Қазір әлемде жылма-жыл өндірілетін 22-23 миллион тонна мыстың тең жарымын 4 ел беріп отыр. Олар – Чили, Қытай, Жапония, АҚШ елдері. Соңғы жылдары металл игеру техно­логияларының алға басуына және әр елдің мыс өндірісін толық циклда жүргізуге деген ұмтылысына байланысты бұл өнді­рістің жалпы құрамында (мыс кон­центраты, қара мыс, таза мыс, т.б) тазар­тылған мыс өнімдерінің көлемі барған сайын артып келеді. Қазіргі уақытта жал­пы өндірістегі тазартылған мыстың үлесі 20 пайызды құрап отыр. Ол электролиз әдісі арқылы алынады.

Әлемдік мыс нарығында бұрыннан тұрақты басымдыққа ие болып келе жатқан АҚШ-пен қатар соңғы он жылдықтары Чили және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері­нің үлесі қарқынды түрде артуда. Мәсе­лен, соңғы 30 жылда Чили әлемдегі тазар­тылған мыс өндіретін ең ірі елдердің біріне айналып үлгерді. 1960 жылдан бері бұл елде өндірілетін тазартылған мыс көлемі 1860 пайызға өсті. Сондай-ақ, Азия елдерінде өндірілетін тазартылған мыс көлемі 2000 пайызға жуық өсті. Бұл өсім негізінен алғанда Жапония мен Қытайдағы өндірістің қарқынды дамуы есебінен алынды.

Мыс өндірісінің тұрақты өсуіне оған деген өнеркәсіптік сұраныстың артуы тікелей ықпал еткендігін айтуымыз керек. Мәселен, мысты әлемдік тұтыну көлемі 1966 жылы 5 миллион тоннаны құраса, 2015 жылдың соңында бұл көрсеткіш 23 миллион тоннаны құраған.

Қазіргі уақытта әлемдік мыс нары­ғы­ның негізгі тұтынушылары батыстың өнер­кәсіптік дамыған елдерімен қатар, Қытай, Үндістан, Оңтүстік Корея, Жапо­ния, Тайвань, Тайланд және осы өнімнің дәстүрлі тұтынушысы АҚШ болып табылады. Осы топтың арасынан соңғы онжылдықтары Қытай үлесінің тұрақты түрде артып келе жатқандығын атап көр­сету керек. Сондықтан, әлемдік мыс нары­ғы соңғы жылдары нақ осы Қытай сұра­нысына қарай бейімделе түсуде. Өйткені, бұл елдің мысты жылдық тұтыну көлемі жылдан-жылға артып, әлемдік тұтыну нарығының елеулі бөлігіне ие болды.

Дегенмен, соңғы жылдары әлемде экономикалық дағдарыстың жиі бой көрсетуіне байланысты мыстың әлемдік тұтыну көлемі де аздап шектеле түскен­дей. Мәселен, 2015 жылы мыстың әлем­дік тұтыну нарығында өсім байқала қой­ған жоқ. Бірақ соның өзінде Қытай нары­ғын­дағы өсім көрсеткіші 5,3 пайызды құра­ған. Әлемдік мыс нарығындағы осындай жағдай 2016 жылы да сақталып қалды.

Кейбір сарапшылар өнеркәсіптік өнді­ріс­те өздігімен қозғалатын электро­кар­ларға және электр қуатымен жүретін көлік түрлеріне деген сұраныстың артуы алдағы уақытта мыс өндірісіне қосым­ша серпін береді деп санайды. Олар­дың бол­жамынша 2010-2015 жылдар аралы­ғын­да әлемде 1 миллион электрокар сатылса, 2020 жылы бұл көрсеткіш 2,2 миллион дана­ны құрауы тиіс. Бұл мысқа деген сұра­нысты арттырады. Өйткені, әрбір электро­карды жасау үшін 80 кило мыс пай­да­ланылады. Оның үстіне, Қытайда электр көліктеріне деген сұраныс әр жыл сайын 3,3 млн-ға ұлғаятындығы туралы ел үкіме­ті­нің есебі жарияланған.

Бағаның құбылуы

Осы уақытқа дейін мысқа деген сұ­ра­ныс­тың тұрақты түрде артуы оның баға­­сының еселеп өсуіне әкелген бола­тын. Мәселен, Лондондағы металдар биржасының мәліметтеріне сүйенсек, 2000 жылы мыс тонасының бағасы 1,5 мың доллар шамасында болса, 2008 жылдары 7 мың долларға дейін көтеріл­ген. 2009 жылдың соңына таман 5 мың долларға дейін төмендеп барып, қай­та күрт көтеріле бастаған. 2012 жы­лы 9 мың долларға дейін жеткен тұсы бол­ған. Ры­нок­тағы осы қолайлы баға конъюн­ктурасы мыс өндіруші компания­ларды ерекше қанаттандырды. Олар өнді­ріс көлемін сұранысқа сәйкес арттырып отыр­ды. Соңғы жылдары мыстың бағасы құбыл­малы сипатта болды. Мәселен, өткен 2016 жылдың маусымында оның тонна­сының бағасы 4700-4800 дол­лар ара­лы­­ғында болса, 11 қарашада Лондон­ның металдар биржасындағы баға 5926 долларға көтерілді.

Қытаймен қатар көршіміз Ресейде де мыс өндірісі жақсы қарқынмен дамып келді. Бұл елде мыс өндірісінің негізгі ту ұстау­шысы осы өндірістің 55 пайызына иелік етіп отырған «Норильский никель» кен-металлургия компаниясы болып табылады. Ол шамамен алғанда жылы­на 370-380 мың тонна таза мыс өндіре­ді. Осыдан он жыл бұрынғы көрсет­кішпен салыстырғанда, бұл компания­да мыс өндірісінің көлемі 10-15 пайыз­ға құлдырағандығы байқалады. «Нориль­ский никель» әлем бойынша аса ірі көлемде никель мен палладий және платина өндіреді. Осы арқылы ол әлемдегі ірі түсті металлдар компаниясының бірі.

Отандық өндіріс

Енді осы екі алып елдің ортасында орналасқан Қазақстандағы мыс өндірі­сінің қазіргі жағдайына келсек, қуанар­лықтай деп айтуға әбден болады. Өйткені, соңғы 3-4 жылдың бедерінде елімізде мыс өндірісінің екі ірі жобасы жүзеге асты. Олар – Павлодар облысындағы Бозшакөл, Шығыс Қазақстан облысындағы Ақтоғай кен орындарын игеру жобалары. Бұл жобаларды әуел баста еліміздің мыс алыбы «Қазақмыс» компаниясы бастаған болатын. Кейіннен оның құрамынан бөлініп шығып, жеке шаңырақ көтерген  KAZ Minerals  тобы осы екі кен орнына да иелік етуде.

«Ақтоғай жобаны жүзеге асырудың классикалық үлгісі болып табылады. Біз оны дер кезінде және белгі­ленген бюджет аясында жүзе­ге асы­ра алдық. Ақтоғай мен Бозша­көл­дің кешен­­ді түрде салынуы біздің көңілі­мізде мақтаныш сезімін ұялатады. Өйт­кені, енді Қазақстандағы мыс өндіріс­інде көле­­мі жағынан Ресей түсті металлур­гия­­сы­ның ту ұстаушысы «Норильский никель­­мен» салыстыруға болатын жоба­лар бар. Бозшакөл мен Ақтоғай – екі «Нориль­ский никель», деп атап көр­сет­ті KAZ Minerals тобының басқарма төр­аға­сы Олег Новачук осы мәселеге орай өткен жылдың соңындағы баспасөз мәслихатында.

Айтса айтқандай, бір ғана Ақтоғай кенішінің өзі жылына 37 миллион тонна кен өндіре алады. Осыншама көлемді жұмысты бар болғаны кеніштегі 1,5 мың адам атқарады. Салыстыру үшін айта кетейік, еліміздің мыс алыбы «Қазақмыс» өзінің барлық кеніштері бойынша бір жылда алынған ең жоғары көрсеткіш – 42 миллион тонна кенді 60 мың адаммен атқарған болатын. Ақтоғайдағы жұмыс өнімділігінің еселеп артуына ең алды­мен онда қолданылған жаңа техноло­гиялардың ықпалы зор болып отыр.

Өткен жылы Бозшакөлде 28,3 миллион тонна кен өндірілді. Бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 4 есе көп. Ақтоғайда 16,1 мил­лион тонна кен өндірілді. Бұл 2015 жыл­ғы көрсеткіштен 8 есе көп. Сөйтіп, жұмыстарын жаңа бастаған қос кеніш өздерінің жобалық қуаттарына таяп келеді. Нәтижесінде екеуінен 65 мың тоннаға жуық катодты (таза) мыс алынды. Биылғы жылы Бозшакөл өзінің жобалық қуатын 30 миллион тонна кен өндіруге жеткізеді деген болжам бар. Ақтоғайдың қарыштап жұмыс істейтін кезіне де көп уақыт қалған жоқ.

Оқиғалар барысы Қазақстанда «Қазақ­мыстан» тыс жаңа мыс алыбының пай­да болғандығын көрсетіп отыр. Егер бұл жаңа кеніштердің еліміз эко­но­микасына 50 жылға жуық уақыт қызмет ететіндігін есепке алсақ, Қазақ­стан мысының бола­шағы әлі алда деп есептеуге болады.


Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан» 



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.10.2017

5,5 пайыздық мөлшерлемемен несие бере бастады

21.10.2017

Роналду жылдың ең үздік футболшысын атанды

21.10.2017

Мешітті тонаған азамат ұсталды

21.10.2017

Кәсіпкерлер палатасы есеп берді

21.10.2017

Қазақ романсиадасына 20 жыл

21.10.2017

Қырғыз саясаткері Нұрсұлтан Назарбаевқа өтініш білдірді

21.10.2017

Сарыағаштық шаруалар қайта өңдеу ісін жандандыра бастады

21.10.2017

Газ келді. Қосуда қиындық бар

21.10.2017

Рухани келісім – бейбітшілік негізі

21.10.2017

Ауғанстан мешіттеріндегі жарылыстан құрбандар саны артуда

21.10.2017

Түркияда Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері

21.10.2017

Қостанайда құқық қорғау қызметтері орталығы ашылды

21.10.2017

Қарттар үйіне көтеру құрылғысын тарту етті

20.10.2017

Қазақстанның Қауіпсіздік Кеңесінде кадрлық өзгерістер болды

20.10.2017

Астанада жетімдер саны азайды

20.10.2017

Сарыағаш ауданында қарқынды бау көлемі артып келеді

20.10.2017

Тараз Мемлекеттік педагогикалық институтына 50 жыл толды

20.10.2017

Қазпоштада ашық есік күні өтті

20.10.2017

Сағынтаев DFJ венчурлік компаниясының тең құрылтайшысымен кездесті

20.10.2017

Оралда Алаш тарихына арналған халықаралық конференция өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ұялы байланыс: ұтқан кім, ұтылған кім?

Бүгінде ұялы телефонды пайдалан­байтын адам кемде-кем. Олай болса осынау ертелі-кеш қолымыздан тастамай «рахатын» көріп жүрген игілік үшін кімдерге қанша ақша санап береді екенбіз?  

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу