Мыс нарығы: Кен өндірісінің келешегі қандай?

Қазіргі қолданыстағы металдар ішінде адамзаттың ең алғашқы игеріп, игілігіне жаратқаны мыс екендігін біреу білсе, біреу біле бермейді. Сонау алғашқы қауым­дық құрылыс тұсында адам баласы құрал ретінде тастан кейін мыс­ты қолына ұстады. Мыстан кейін барып қалайыны игерді. Тас дәуірі­нен кейінгі бұл кезең тарихта қо­ла дәуірі ретінде белгіленіп қалды.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 1062

Әлемдік сұраныс

Қазір әлемде жылма-жыл өндірілетін 22-23 миллион тонна мыстың тең жарымын 4 ел беріп отыр. Олар – Чили, Қытай, Жапония, АҚШ елдері. Соңғы жылдары металл игеру техно­логияларының алға басуына және әр елдің мыс өндірісін толық циклда жүргізуге деген ұмтылысына байланысты бұл өнді­рістің жалпы құрамында (мыс кон­центраты, қара мыс, таза мыс, т.б) тазар­тылған мыс өнімдерінің көлемі барған сайын артып келеді. Қазіргі уақытта жал­пы өндірістегі тазартылған мыстың үлесі 20 пайызды құрап отыр. Ол электролиз әдісі арқылы алынады.

Әлемдік мыс нарығында бұрыннан тұрақты басымдыққа ие болып келе жатқан АҚШ-пен қатар соңғы он жылдықтары Чили және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері­нің үлесі қарқынды түрде артуда. Мәсе­лен, соңғы 30 жылда Чили әлемдегі тазар­тылған мыс өндіретін ең ірі елдердің біріне айналып үлгерді. 1960 жылдан бері бұл елде өндірілетін тазартылған мыс көлемі 1860 пайызға өсті. Сондай-ақ, Азия елдерінде өндірілетін тазартылған мыс көлемі 2000 пайызға жуық өсті. Бұл өсім негізінен алғанда Жапония мен Қытайдағы өндірістің қарқынды дамуы есебінен алынды.

Мыс өндірісінің тұрақты өсуіне оған деген өнеркәсіптік сұраныстың артуы тікелей ықпал еткендігін айтуымыз керек. Мәселен, мысты әлемдік тұтыну көлемі 1966 жылы 5 миллион тоннаны құраса, 2015 жылдың соңында бұл көрсеткіш 23 миллион тоннаны құраған.

Қазіргі уақытта әлемдік мыс нары­ғы­ның негізгі тұтынушылары батыстың өнер­кәсіптік дамыған елдерімен қатар, Қытай, Үндістан, Оңтүстік Корея, Жапо­ния, Тайвань, Тайланд және осы өнімнің дәстүрлі тұтынушысы АҚШ болып табылады. Осы топтың арасынан соңғы онжылдықтары Қытай үлесінің тұрақты түрде артып келе жатқандығын атап көр­сету керек. Сондықтан, әлемдік мыс нары­ғы соңғы жылдары нақ осы Қытай сұра­нысына қарай бейімделе түсуде. Өйткені, бұл елдің мысты жылдық тұтыну көлемі жылдан-жылға артып, әлемдік тұтыну нарығының елеулі бөлігіне ие болды.

Дегенмен, соңғы жылдары әлемде экономикалық дағдарыстың жиі бой көрсетуіне байланысты мыстың әлемдік тұтыну көлемі де аздап шектеле түскен­дей. Мәселен, 2015 жылы мыстың әлем­дік тұтыну нарығында өсім байқала қой­ған жоқ. Бірақ соның өзінде Қытай нары­ғын­дағы өсім көрсеткіші 5,3 пайызды құра­ған. Әлемдік мыс нарығындағы осындай жағдай 2016 жылы да сақталып қалды.

Кейбір сарапшылар өнеркәсіптік өнді­ріс­те өздігімен қозғалатын электро­кар­ларға және электр қуатымен жүретін көлік түрлеріне деген сұраныстың артуы алдағы уақытта мыс өндірісіне қосым­ша серпін береді деп санайды. Олар­дың бол­жамынша 2010-2015 жылдар аралы­ғын­да әлемде 1 миллион электрокар сатылса, 2020 жылы бұл көрсеткіш 2,2 миллион дана­ны құрауы тиіс. Бұл мысқа деген сұра­нысты арттырады. Өйткені, әрбір электро­карды жасау үшін 80 кило мыс пай­да­ланылады. Оның үстіне, Қытайда электр көліктеріне деген сұраныс әр жыл сайын 3,3 млн-ға ұлғаятындығы туралы ел үкіме­ті­нің есебі жарияланған.

Бағаның құбылуы

Осы уақытқа дейін мысқа деген сұ­ра­ныс­тың тұрақты түрде артуы оның баға­­сының еселеп өсуіне әкелген бола­тын. Мәселен, Лондондағы металдар биржасының мәліметтеріне сүйенсек, 2000 жылы мыс тонасының бағасы 1,5 мың доллар шамасында болса, 2008 жылдары 7 мың долларға дейін көтеріл­ген. 2009 жылдың соңына таман 5 мың долларға дейін төмендеп барып, қай­та күрт көтеріле бастаған. 2012 жы­лы 9 мың долларға дейін жеткен тұсы бол­ған. Ры­нок­тағы осы қолайлы баға конъюн­ктурасы мыс өндіруші компания­ларды ерекше қанаттандырды. Олар өнді­ріс көлемін сұранысқа сәйкес арттырып отыр­ды. Соңғы жылдары мыстың бағасы құбыл­малы сипатта болды. Мәселен, өткен 2016 жылдың маусымында оның тонна­сының бағасы 4700-4800 дол­лар ара­лы­­ғында болса, 11 қарашада Лондон­ның металдар биржасындағы баға 5926 долларға көтерілді.

Қытаймен қатар көршіміз Ресейде де мыс өндірісі жақсы қарқынмен дамып келді. Бұл елде мыс өндірісінің негізгі ту ұстау­шысы осы өндірістің 55 пайызына иелік етіп отырған «Норильский никель» кен-металлургия компаниясы болып табылады. Ол шамамен алғанда жылы­на 370-380 мың тонна таза мыс өндіре­ді. Осыдан он жыл бұрынғы көрсет­кішпен салыстырғанда, бұл компания­да мыс өндірісінің көлемі 10-15 пайыз­ға құлдырағандығы байқалады. «Нориль­ский никель» әлем бойынша аса ірі көлемде никель мен палладий және платина өндіреді. Осы арқылы ол әлемдегі ірі түсті металлдар компаниясының бірі.

Отандық өндіріс

Енді осы екі алып елдің ортасында орналасқан Қазақстандағы мыс өндірі­сінің қазіргі жағдайына келсек, қуанар­лықтай деп айтуға әбден болады. Өйткені, соңғы 3-4 жылдың бедерінде елімізде мыс өндірісінің екі ірі жобасы жүзеге асты. Олар – Павлодар облысындағы Бозшакөл, Шығыс Қазақстан облысындағы Ақтоғай кен орындарын игеру жобалары. Бұл жобаларды әуел баста еліміздің мыс алыбы «Қазақмыс» компаниясы бастаған болатын. Кейіннен оның құрамынан бөлініп шығып, жеке шаңырақ көтерген  KAZ Minerals  тобы осы екі кен орнына да иелік етуде.

«Ақтоғай жобаны жүзеге асырудың классикалық үлгісі болып табылады. Біз оны дер кезінде және белгі­ленген бюджет аясында жүзе­ге асы­ра алдық. Ақтоғай мен Бозша­көл­дің кешен­­ді түрде салынуы біздің көңілі­мізде мақтаныш сезімін ұялатады. Өйт­кені, енді Қазақстандағы мыс өндіріс­інде көле­­мі жағынан Ресей түсті металлур­гия­­сы­ның ту ұстаушысы «Норильский никель­­мен» салыстыруға болатын жоба­лар бар. Бозшакөл мен Ақтоғай – екі «Нориль­ский никель», деп атап көр­сет­ті KAZ Minerals тобының басқарма төр­аға­сы Олег Новачук осы мәселеге орай өткен жылдың соңындағы баспасөз мәслихатында.

Айтса айтқандай, бір ғана Ақтоғай кенішінің өзі жылына 37 миллион тонна кен өндіре алады. Осыншама көлемді жұмысты бар болғаны кеніштегі 1,5 мың адам атқарады. Салыстыру үшін айта кетейік, еліміздің мыс алыбы «Қазақмыс» өзінің барлық кеніштері бойынша бір жылда алынған ең жоғары көрсеткіш – 42 миллион тонна кенді 60 мың адаммен атқарған болатын. Ақтоғайдағы жұмыс өнімділігінің еселеп артуына ең алды­мен онда қолданылған жаңа техноло­гиялардың ықпалы зор болып отыр.

Өткен жылы Бозшакөлде 28,3 миллион тонна кен өндірілді. Бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 4 есе көп. Ақтоғайда 16,1 мил­лион тонна кен өндірілді. Бұл 2015 жыл­ғы көрсеткіштен 8 есе көп. Сөйтіп, жұмыстарын жаңа бастаған қос кеніш өздерінің жобалық қуаттарына таяп келеді. Нәтижесінде екеуінен 65 мың тоннаға жуық катодты (таза) мыс алынды. Биылғы жылы Бозшакөл өзінің жобалық қуатын 30 миллион тонна кен өндіруге жеткізеді деген болжам бар. Ақтоғайдың қарыштап жұмыс істейтін кезіне де көп уақыт қалған жоқ.

Оқиғалар барысы Қазақстанда «Қазақ­мыстан» тыс жаңа мыс алыбының пай­да болғандығын көрсетіп отыр. Егер бұл жаңа кеніштердің еліміз эко­но­микасына 50 жылға жуық уақыт қызмет ететіндігін есепке алсақ, Қазақ­стан мысының бола­шағы әлі алда деп есептеуге болады.


Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан» 



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

28.05.2018

Павлодарда «Жасыл ел» еңбек жасағының ХIV маусымы басталды

28.05.2018

Қарағандыда қоғамдық кеңес құрылды

28.05.2018

Маңғыстауда цифрландыру жұмыстары қалай жүруде?

28.05.2018

Кәсіпкерлерге қысастық жасалып отыр

28.05.2018

Құтқарушыларды қолдау қажет

28.05.2018

Балалар туризмін дамыту өзекті

28.05.2018

Темір жол тасымалына жолаушылардың көңілі толмайды

28.05.2018

Заң жобаларының сапасын арттыру жолы ұсынылды

28.05.2018

Қостанай облысында мемлекеттік бағдарламалар сәтті жүзеге асып жатыр

28.05.2018

Павлодар мен Уфа арасы жақындай түсті

28.05.2018

Қарағанды облысында төртем дүниеге келді

28.05.2018

Этноойындар олимпиадасы елімізде өтуі мүмкін

28.05.2018

Қазақ философиясының бес томдығы жарыққа шықты

28.05.2018

Бэйлдің бенефисіне айналған финал

28.05.2018

«Арландар» WSB финалына шықты

28.05.2018

УЕФА Суперкубогы Алматыда өтпейтін болды

28.05.2018

Батыр Жүкембаев WBC Continental Americas чемпиондық атағын жеңіп алды

28.05.2018

Денис Тен спорттық киімін экспозицияға тапсырды

28.05.2018

«Өрлеудегі» елеулі өзгерістер

28.05.2018

Қазақ баспасөзі: өткені, бүгіні және болашағы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Қатер қайдан демеңіз...

Алыс болашағымыз түгілі, бүгінгіміздің өзі бұлыңғырланған мына заманда қатер қайдан дейтін емес. Дуалы ауыз сарап­шылардың айтуынша, таяу болашақтағы екі-үш жыл жаһандық экономика үшін ғана емес, сонымен бірге әлемдік саясат пен халықаралық жағдай үшін д­е аса­ қауіпті сын-қатерлерге толы болға­лы тұр. 

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу