Нақты нәтиже мен ілкімді іс керек

Елбасының руханиятқа байланысты белгілеп берген міндеттерін талқылаудан Алматы қаласының зиялы қауымы мен шығармашылық өкілдері де сырт қалмай, «Достық» үйінің дөңгелек үстелі басында ой-пікірлерін ортаға салуға жиналды. Қоғамның қозғаушы күші саналатын қайраткерлер нақты нәтиже мен ілкімді іс талап етіп отырған Президент бастамасына орай парасатты көзқарасын білдіруде тартынып қалмады. Еркін ойлы ел ағаларының қай-қайсысы да «жыл келгендей жақсылық сезінгенін» айтып, көптен күткен қуаныш әсерінен әлі айыға алмай, тебіреністе жүргендерін жасырмады. Бұрын жекелеген адамдар немесе шағын топ арасында ғана айтылатын әңгіме қоғам бетіне қалқып шығып, «Рухани жаңғыру» деп аталатын бағдарламалық тұрпатқа ие мақаладан көрініс тапты. Бұл – қоғам үшін үлкен олжа. Ендігі мақсат, Елбасының өзі ұйытқы болып көтерген ұлттық мәселені зиялы қауымның мүмкіндігінше пайдаға асыруы ғана болып отыр.
Егемен Қазақстан
14.04.2017 3239

Жыл басындағы Жолдауын Президент саяси жаңғыруға орайластырса, одан кейінгі экономикалық жаңғырудан соң рухани жаңғыруға кезек келгені және оның кең ауқымды жобалармен тізбектелгені жоғары руханиятты ел қалыптастырудың қадамы ретінде қабылданды. Руханият адамға тіл, мәдениет, әдебиет, дәстүр, ғылым, білім арқылы сіңетіндіктен, әрқайсысын жеке-дара емес, біртұтас қарағанда ғана толыққанды сипаты танылмақ, ал рухани әлемі бай адам – қазынасы мол құнарлы ұлтты құрайды. Қазақстан Жазушылар одағы, Ұлттық ғылым академиясы, «Нұр Отан» партиясының Алматы қалалық филиалы, өнер, кинематография, қоғамдық ұйым өкілдері жиылған басқосуды жүргізген Ұлттық кітап палатасының директоры, жазушы Әлібек Асқаров алғышарты пісіп-жетілген мәселені өркениет көзқарасы тұрғысынан кең қарауға шақырып, келісімді ортақ уәждің басқосудың қабылдаған қарары ретінде уәкілетті орынға жолданатынын жеткізді.


Түркі әлемімен тұтас болу қадамы


Халықтың рухани құнды­лықтары – байлықтың ең үлкені. Біз ел боламыз десек, етегімізді жинаймыз десек, ең алдымен, рухани құндылықты бағалай алуымыз шарт. Қазіргі кезде дүние қуғандар көп, рухани азық жиған адам аз. Көшеде біреу қисайып жатса, «мас адам» деп мән бермей өте шығатын болдық. Мүмкін, ол жүрек талмасынан құлаған шығар. Ол жағын ойламайтын болғанымыздың басты себебі – рухани жұтаңдық. Сол бос кеудені толтыру үшін жасалған қадам деп білемін Елбасының бұл мақаласын.

Ұлттың тағдыры 50-60 жылмен өлшенбейді. Латынға көшсек, кирилл қарпімен жазған дүниелерімізді ақырындап көшіріп алармыз. Ең бастысы, түркі әлемімен тұтас болудың алғашқы қадамын жасауымыз керек.


Кәдірбек СЕГІЗБАЙҰЛЫ,

жазушы


Тіл ерекшелігін сақтап қалу керек


Біздің 40 пайыз қазақ балалары орыс мектебінде оқиды. Алматыдағы, Астанадағы орыс мектептеріндегі оқушылардың 70-80 пайызы қазақ балалары. Қазақ мектебі латынға көшіп, орыс мектебі көшпесе, не болады? Орыс мектебінде оқитын, қазақ мектебінде оқитын қазақ балаларының арасында жік тумай ма? Бұл – қауіп. Ол бұрын орыс мектебінде оқыса да, қазақ кітаптарын оқи алатын бала енді қазақ кітаптарын оқи алмайтын болады. Бұл дұрыс шешімін табуы тиіс мәселе.

Екіншіден, 1957 жылы ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің қаулысымен қазақ тілінің емлесі бекітілді. 1983 жылы қайта өзгертілді. Қырық екі әріп бойынша әліпбиде жеті бөтен әріп бар. Орыс тілінен енген. Екі дыбыс­ты бір әріппен белгілеу қазақ тілінің түп-тамырын жояды. Өйткені, қазақ тілі – жалғамалы тіл. Бұл тілде екі дыбыстың орнына бір әріп жазу дыбыс үндестігін жояды. Ал қазақ тілінің негізгі заңы – дыбыс үндестігі. 1957 жылғы ережеде «орыс тілінен енген сөздер қазақ тілінде орыс тілінің орфографиясын сақтап жазылады» деген. Ал «араб-парсы тілінен енген сөздер қазақ тілінің заңына бағынып өзгертіледі» деген. Сонда орыс тілі ана тілі де, парсы, араб тілі шет тілі ме? Латын қарпіне көшкенде осы заңды да өзгертуіміз керек. Латын әліпбиі қазақ тілінің ерекшелігін сақтап қалуға қолайлы. Ахмет Байтұрсынұлы: «Тілдің табиғатына қарап емле жазылады, емле заңына қарап тіл жазылмайды», деген. 


Бексұлтан НҰРЖЕКЕҰЛЫ,

жазушы


Рухани болмыс басты назарда болуы тиіс


Елбасымыздың бағдарла­ма­лық мақаласы ширек ғасыр­дан аса уақыт күткен үлкен тари­­­хи маңызы бар құжат деп есеп­­­тей­мін. Өйткені, адам­зат дамуының екі қыры бар. Бірінші, мате­риалдық жағы­нан, келесісі рухани тұрғыдан. Осы уақытқа дейін халық­тың әл-ауқатын арттырып, материалдық даму мен экономикалық өрістеуді алғашқы орынға қойып келдік. Нәтижесінде, экономикалық тұрғыдан ауыз толтырып айтарлықтай жетістіктерге жеттік. Әлі де атқарылатын міндеттер нақты алға қойылды. Ендігі кезекте рухани, ұлттық мәселелерді көтеретін шақ келді деп ойлаймын.

Осыған байланысты Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы алдағы уақытта не істейміз, не қоямыз, қазақ ұлтының болашағы қандай болмақ деген мәселелердің төңірегінде ой қозғаған үлкен тарихи бастама деп түсінеміз. Адамзат баласының ерекшелігі оның рухани болмысымен тығыз байланысты. Адамгершілік мәселелері, ұлттық сана-сезім қашанда басты назарда болуға тиіс. «Ұлттық құндылықтарымызды сақтап қалу, оларды заманға лайықты қалай реттеп отыруымыз керек?» деген мәселелерге аталмыш мақаладан нақты жауап табамыз. Елбасымыздың айтуынша, Қазақстанда қазақ тілі – мемлекеттік тіл, Қазақстанда тұратын барлық халықтарды ұйымдастыратын, қазақтың ұлттық болашағын айқындайтын негізгі тіл. Өмірдің заңына, уақыттың ағымына сай өзге тілдерді де білуіміз керек. Дегенмен, ұлттық құндылықтарымыз бен ана тілімізді ардақтауды алғашқы орынға қоюымыз керек. Бағыт айқын. Алайда, соны жүзеге асыруда әдістемелік, тактикалық мәселелерді ойласып шешу мәселесін оң жолға қоюымыз қажет. Қандай да бір мемлекеттік мәселе ұлттық мүдде тұрғысынан шешілуге тиіс

Елбасының мақаласын оқыған кезде маған осындай ойлар келді. Бұл бағытты басшылыққа алып, халыққа түсіндіру жұмыстарын жүргізуде бәріміз табандылық таныта білейік.


Дандай ЫСҚАҚҰЛЫ,

филология ғылымдарының докторы, профессор


Кириллицамен қоштасатын кез жетті


Елбасымыздың мақаласын біздің негізгі ұлттық идеямыз деп айтсақ, артық болмайтын шығар. Осыны ары қарай дамытып, жалғастыру біздің қолымызда. Бір айта кетерлік мәселе, экономикалық жағдайларға байланысты соңғы кезде көш сәл саябырсып қалған болатын. Бұл мәселе де қазір қайта жолға қойылып келеді. Осыған байланысты заң қабылданды. Осы межемен іске аса беретін болса, алдағы уақытта қазақ саны 75 пайызға дейін жететін болады. Бір-бірімізбен қазақша түсініп сөйлескенімізбен, оқу-сызуға келгенде Қазақстан жұрты – кириллицада, Қытайдағы бауырларымыз – төте жазуда, көршілеріміздің көбі латынға ойысты. Бір-бірімізбен хат алмасып, сөйлесуіміз қиынға соғып отыр. Қытайдағы қандастарымыз: «Біз сіздерге қарап отырмыз ғой. Егер сіздер латынға көшсеңіздер, біз де соған бейімделуге дайынбыз. Төте жазудың бізге керегі жоқ», дейді.

Тіл мамандары мен ғалымдар күш біріктіріп, көршілес елдердің тәжірибесін ескере келе, латын қарпіне көшу мәселесінде уақыт оздырмай нақты іске кірісуіміз қажет. Сондай-ақ, мұнда айтылған терең мазмұнды ойларды орыстілді басылымдарға кең ауқымда дұрыс түсіндіруіміз керек. Менің өз түсінігімде рухани жаңғыру – жастардың қолында. Сондықтан оларға дұрыс бағыт-бағдар көрсетіп, отансүйгіштікке тәрбиелейік.


Талғат МАМАШЕВ,

Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары


Өзекті мәселені қозғаған ерекше құжат

бастама көтерді. Оны ары қарай қостау – бәрімізге ортақ міндет. Бұл тек қана өкіметке артып қоятын мәселе емес. Тіл туралы заңның қабылданғанына биыл жиырма жыл толды. Сол жиырма жылдың ішінде Үкіметіміз мемлекеттік тілді меңгеруге тиісті лауазымды тұлғалардың тізімін жасай алған жоқ. Сол Үкіметке ықпал ету үшін Елбасымыз кеше қоғамдық ұйымдар, жазушы, академик, басқа да үлкен бірлестіктердің атын осы мақалаға енгізіп отыр.

Мақалада айтылған міндеттерді жолға қоюда Алма­ты қаласының зиялы қауым өкілдері білек сыбана кірісуіміз керек. Үкімет жүз кітап шығаратын болса, біз Ал­маты қала­сының көлемінде латын қарпімен он кітап шыға­ра­йық. Мақсаттарды жүзеге асыруды осы бастан қолға ала­йық. Екінші, осы мәселелерді жергілікті жерлерде жүзеге асыратын тіл басқармаларының қызметін ре­фор­малап, ықпалын арттыруды қолға алу қажет. Қай тұр­ғы­дан алып қарағанда да Елбасының бағдарламалық мақа­ласы талай өзекті мәселелерді қозғаған ерекше тарихи құжат.


Кайым-Мұнар ТӘБЕЕВ,

«Нұр Отан» партиясының Алматы қаласы бойынша филиалы төрағасының орынбасары















СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.07.2018

МҰЗ ҮСТІНДЕГІ ШОҚ ЖҰЛДЫЗ...(ДЕНИС ТЕНГЕ АРНАЛАДЫ)

20.07.2018

Қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды

20.07.2018

Үкімет басшысы Бәсекеге қабілеттілік жөніндегі сараптама кеңесінің отырысын өткізді

20.07.2018

Шымбұлақта ІІІ Халықаралық тау және спорт фестивалі басталды

20.07.2018

Әлемдегі ең ауқатты командалар қайсы?

20.07.2018

Мектеп түлектері ауылдастарына ойын алаңын сыйға тартты

20.07.2018

Токио Олимпиадасының бағдарламасы бекітілді

20.07.2018

Астанада «Ұлы Дала рухы» фестивалі аясында іріктеу сындары жалғасады

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің қазасын қатты күйзеліспен қабылдаған

20.07.2018

Семейде  «Күміс сиқыры» атты  көрме ашылды

20.07.2018

Бердібек Сапарбаев мәжіліс депутаттарымен кездесті

20.07.2018

Астанада қазақ күресінен Азия чемпионаты өтеді

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің өліміне байланысты қылмысты бақылауда ұстауды тапсырды

20.07.2018

Шымкентте «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағын дамыту мәселелері талқыланды

20.07.2018

Денис Теннің өліміне қатысты екінші күдікті іздестіріліп жатыр

20.07.2018

Гомерден қалған мұра

20.07.2018

Көкшетауда көшпелі көрменің тұсаукесері өтті

20.07.2018

«Астана» – келесі кезеңде

20.07.2018

Астанада ертеңнен бастап жолақы 180 теңге болады

20.07.2018

Суға түскенде сақтық керек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Атақ қымбат па, абырой қымбат па?

Бүгінде қандай жолмен келсе де атақ үшін есі кете, есерлене қимылд­ай­ты­ны­мыз­ды бәрі біледі. Айта­лық, жуырдағы бір мереке күндерінде орден сатылыпты. Бұл орденнің атауы қандай дерсіз – «Қазақстанның құрметті азаматы».

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу