Президент тіл туралы: «Мен пайыз деген сөзді қолданбаймын»

Журналистерге сұхбат берген Қазақстан басшысы Нұрсұлтан Назарбаев қоғамда қызу талқыланатын өзекті мәселенің бірі — тіл мәселесіне кеңінен тоқталды.

17.03.2017 339

«Тілімізден, мәдениетімізден айырыла жаздадық, сол қорқыныш бізде қалып қойды. Әсіресе, бұл үрей аға буында басым.

Қазір Қазақстанда қазақ тіліне қарсы бір адам жоқ. Мәселе біздің өзімізде, қазақтарда.

«Президент неге тек қазақша сөйлемейді» деген сөздер айтылатынын білем. Қырық рудан жиылған, көп этностан құралған елміз. Оның бәрі Президенттің сөзін түсінбесе не болады? Ресейдің, АҚШ-тың, Түркияның президенттері бір ғана тілде сөйлейді. Ал менің екі тілде сөйлеуіме тура келеді. Осылайша мен екі есе көп жұмыс істеуге мәжбүрмін.

Бірақ мәңгілік бұлай болмайды. Қазірдің өзінде елімізде қазақтың үлесі 70 процентке жақындап келе жатыр. 2025 жылға дейін дайындалып, қазақ тілін барлық жерде енгізуге жұмыс жасаймыз.

Бірақ басқа тілдерден ажырап қалуға болмайды. Жабысып айырылмайық деген сөз емес, мәселе мәдениетте. Қанша тіл білсең, сонша мәдениеттісің. Орыс тілі әлемнің әдебиетіне жол ашты, ғылымына жол ашты.

Ал ағылшын тіліне келсек, Жолдаудағы мақсаттарға жету үшін ағылшын тілі керек. Ол тілде медицинада жаңа жасалған теориялар сипатталады. Ол орыс тіліне аударылуы үшін кемінде 5 жыл керек. Ал қазақ тіліне аудару үшін қанша жыл керек?

Егер ғылым, ақпарат, инновация, мәдениет орыс тілінде дамыса, бүкіл әлем орысша сөйлеген болар еді. Бәрі Қытайдан шықса, бәрі қытайша үйренуі керек болады. Қаласақ та, қаламасақ та, солай болар еді. Ол қажеттілік.

Ағылшын тілін білмей, ағылшын тілінде ашылған жаңалықты білмей қалай дәрігер болауға болады? Ағылшын тілін білмей қалай ғалым боласыз?» деді Мемлекет басшысы.

Сонымен қатар Елбасы қазақ тіліне әлдеқашан сіңіп кеткен сөздерді қазақ тіліне аударудың қажетсіздігі туралы да айтты.

«Шет елдік терминдер арқылы қазақ тілін байытудың орнына, лингвистикалық комитеті неше түрлі сөздерді ойлап табады. Марқұм Еркеғали Рахмадиев айтушы еді «Композитор едім, енді сазгер болдым. Пианином күйсандық болды» деп. Процентті «пайыз» деп алдыңыздар. Мен «пайыз» деген сөзді қолданбаймын» деді Нұрсұлтан Назарбаев.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

27.05.2017

Қостанайға жаңа вагондар келді

27.05.2017

БҚО-да экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің көшпелі отырысы өтті

27.05.2017

Павлодарда шіркейлерге қарсы жұмыс қолға алынды

27.05.2017

Еліміздің барлық аймағында ауа райы тұрақсыз болады

27.05.2017

Қанат Ислам қарсыласын ұпай санымен жеңді

27.05.2017

Жанқош Тұраров мексикалық боксшыны нокаутқа түсірді

26.05.2017

Астанада «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» атты форум өтті

26.05.2017

Премьер ТМД елдері үкімет басшылары кеңесінің отырысына қатысты

26.05.2017

Мадрид конференциясы Астана процесі нәтижелерін жоғары бағалады - СІМ

26.05.2017

«Ұлы дала» II форумы аясында шетелдік ғалымдар құнды ойларымен бөлісті

26.05.2017

Солтүстік Қазақстанда әкім әкесіне заңсыз субсидия алып берген

26.05.2017

Алтай Көлгінов: Біз биыл «Алаш» музейін ашамыз

26.05.2017

Түркі тілінің халықаралық мәртебесі туралы мәселе қозғалды

26.05.2017

Ұлытауды ұлықтау жұмыстары басталды – Ерлан Қошанов

26.05.2017

Жандос Асанов: Түркі тілдерін зерттеу – ТүркПА-ның назарындағы мәселе

26.05.2017

Жансейіт Түймебаев: Елдік мүддедегі есебіміз түгенделе түсуде

26.05.2017

Манзур Хусейн Сумро: «Біз өз құндылықтарымыздан ажырамауымыз керек»

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу