Президенттің ұстазы: Назарбаев өнерлі оқушы болды

Егемен Қазақстан
30.11.2016 127
Тарихтан ұққанымыздай, ұлы адамдардың, атақты тұлғалардың, кемеңгер ойшылдардың негізі, зерделік санасы, сана құдіреті сонау балалық кезден қалыптасып, байқалатын көрінеді. Осы реттен келгенде, егемендіктің қиын кезеңдерінде сабырлы да салиқалы саясатымен, жанкешті еңбегімен туған халқының аяғын үзеңгіге салып, атқа қондырған, бүгінде тұлпардың шабысындай қарыштап алға басқан Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев та шыбық мініп, ойын қуған, оқушы болып партада отырған, мұғалімнің алдын көрген кешегі шәкіртердің бірі. Олай болса, Президентіміздің ұстазы кім болған, ол қандай оқушы болған деген сауал бәрімізді қызықтырары заңдылық сияқты. «Егер мұғалім өз бойындағы жақсы қасиеттері мен шәкірттеріне деген сүйіспеншілікті біріктіре алса, ол – кемел ұстаз» деген екен ұлы ағартушы К.Д.Ушинский. Ендеше, Елбасына дәріс берген сондай кемел ұстаз, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері, «Парасат» орденінің иегері, соғыс және еңбек ардагері, бүгінде жүз жасты алқымдап отырған абыз ақсақалымыз – Сейітхан ИСАЕВТЫҢ кешегі шәкірті жайлы әңгімесін тыңдап көрелік... – Адам өміріндегі ең бір сәулелі, шуақты, жаныңа соншалықты ыстық, қимас сезімдегі періште кездер – балалық бал дәурен мен мектеп қабырғасындағы тезірек ержетуге асыққан шақтар екеніне ешкім шүбә келтіре қоймас. Бағамдап қарасаңыз, осы бір алаңсыз бақытты балалық шақ – бүкіл адамзатқа ортақтығымен де қымбат. Сейітхан ата, бәріміз де бір-бір ұс­таз­­дың шәкіртіміз. Бірақ, Нұрағаңдай шә­кі­рт әр ұстаздың пешенесіне жазыла бер­мей­тін Алланың сыйы, бағы болар. Қан­шама уақыттың жүзі өтіпті десек те, сонау жылдарғы оқушы Нұрсұлтанды бір сәт көз алдыңызға әкеліп көріңізші… – Нұрсұлтанның балалық шағы, жас­өспірім болып бой түзей бастаған кезі әлі көз алдымда. Сұңғақ бойлы, аққұба, сабырлы, сөзін ойлап, салмақтап жеткізетін және оны асырып, әсірелеп сөйлемейтін бала жадымда жақсы сақталған. Әсіресе, Нұрсұлтанды басқа мұғалімдерден гөрі жа­қынырақ білуіме, сол кездегі қызмет жағ­дайым себеп болды. Мен Қаскелеңдегі Абай атындағы мектеп-гимназияда 53 жылдай сабақ берсем, соның 37 жылында мектеп директорының орынбасары қызметін атқардым. Оған қосымша партия ұйымының хатшысы болдым. Міне, осындай жағ­дайда Алла тағала Нұрсұлтан екеуімізді кездестірді. 1957 жылы Ша­мал­ғандағы мектептің 9-шы класын бітір­ген жеті бала келіп, мек­теп­тің жанындағы интернатқа орналас­ты­. Міне, сол балалардың ішінде Нұрсұлтан Әбішұлы бар еді. Өзімен бірге келген тұрғыластарының ішінде осы аққұба оқушы қай жа­ғынан да ерекшелеу болып көрінді. Ол баланың киген киімінен, жүріс-тұрысынан бірден аңғарылды. Жоғарыда айттым ғой, пар­торг, әрі завуч болғандықтан, мектептің оқу үрдісі, сабақтан, мектептен тыс жұ­мыс­тың барлығы маған жүктелген. Сондықтан мектептегі көмекшілерім пионер, комсомол ұйымдары. Жалғыз өзім үлгер­мейтіндіктен, ұйымдастыруға соларды жұ­мыл­дырамын. Байқаймын, Шамалғаннан келген баланың қоғамдық жұмыстарға ебі бар сияқты. Бала өзім сабақ беретін шәкірттерімнен де, жаңадан келгендерден де өзгеше. Ойластыра келе, бұрынғы комсомол комитеті хатшысының орнына Нұрсұлтанды ұсынуды жөн көрдім. Таңдау Нұрсұлтанға түсті. Бүгінде сол кездегі бала Нұрсұлтанға де­ген сенімім алдамағанын, ал шәкіртімнің соны ақтай білгенін ерекше мақтаныш етемін. – Жаңа сөзіңізде Нұрағаны басқа ба­лаларға қарағанда ерекше оқушы болды де­діңіз. Мектептегі ондай зерек, алғыр шәкірт­ті өзге мұғалімдердің байқамауы, ол туралы сөз етпеуі мүмкін емес. Ойланып көріңізші… – Оның рас, Нұрсұлтанның қоғамдық жұмысқа бейімділігін, өз құрдастары­ның арасындағы беделі мен ықпалын, сөзінің өтімділігін жалғыз мен емес, басқа мұ­ғалімдер де байқаған. Сондайда мұға­лім­дердің: «Анау Шамалғаннан келген аққұба бала ерекше, өзі сыпайы, оқуға зейіні де басқалардан ерек. Оның үстіне сұрақ қоюы қандай!» дейтін әңгімелеріне қанық едім. Ұстаздар арасында жасы алпысқа таянған қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Ғаббас Бейсенбетов ағайдың мінезі қаталдау, онша көп ешкімді жақтыра қоймайтын, кеудесі бар адам еді. Бірде Ғабекең: «Ой, ана Нұрсұлтан деген оқушы мені қатты ұялтты. Сендер де сақ болыңдар. Кейде аңғармай аузымызға келген сөзді соғып жібереміз ғой», – деді. Сосын мұғалімдер «не деді, айтыңызшының» астына алды. «Класта жаңа сабақ өтіп, «Сұлушаш» романын талдап тұрғанмын. Бір жерінде қыз бен жігіттің көлеңкеде әңгімелесіп тұрғанда ағаштың бұтағына қонған торғайдың саңғытып жіберетін жері бар. Соған келгенде «саңғытты» деген сөз аузыма түспей, «нетіп кетті» деппін. Және бір рет емес, үш рет қайталасам керек. Со­дан шығарманы талдап біткенде әлгі бала: «Ағай, менің бір сұрағым бар еді», деп қолын көтерді. Ойымда ештеңе жоқ: «Айта ғой» дедім. «Ағай, ол қызды торғай неге «нете» бере­ді дегені. «Өзіңіз бүлдіріпсіз ғой» деп мұғалімдер күліп жатты. Нұрсұлтанға тарих пәнінен сабақ беріп жүргенімде, өзіме де сан рет сұрақ қойғаны бар. Ол кезде Қазақ КСР тарихы жеке пән болып оқытылмайтын. Ал КСРО тарихында Ресейдің мемлекет­тік құрылысы, экономикасы мен мәде­ниетінің дамуы, басқарған патшалары, батырлары түгелімен қамтылады. Бірде Нұрсұлтан: «Ағай, сіз ылғи Ресейдің та­рихын түп-тамырымен айтасыз да, Қазақ­станға келгенде ол жайларға тоқталмай кетесіз? Орыстың патшасын, батырларын айтқанда неге қазақтың хан, би, ба­тыр­ларымен байланыстырмайсыз?» деге­ні. Сасып қалдым. Көрдіңіз бе, оқушы осы нәзік жайды аңғарып қойған. Сосын: «Қазақ КСР-ін өтуге сағат аз бөлінген, кейін көбейген кезде тал­дап оқимыз. Ал егер кейбір түсініктер қажет болса, сабақтан кейін қал, жауап бе­рейін», дедім. Содан артынан оқу бағ­дарламасының жоғары жақтан осылай бекітіліп келетінін айттым да: «Ал мұны қайдан білесің?» деп сұрағанымда: «Ағай, пәлен жазушының кітабында пәлен деген хан, би, пәленбай деген батырды оқығанмын» дей келе, сол замандағы мемлекетті басқару тәртібі, халықтың бірлігі сияқты әңгімені айтып бала сай­рап тұр. Сізге тағы бір қызықты ай­тайын, Нұрсұлтан 10-шы класта оқып жүр­ген­де КазГУ-дің фи­ло­ло­гия факультетінің бір топ сту­дент­тері – Мырзатай Жолдас­бе­ков, Әбіш Ке­кіл­баев, Қадыр Мыр­залиев, Дүкенбай Дос­жа­нов, Мұхтар Мағауин біз­дің мектепте педпрак­ти­кадан өтті. Мырзатай бірге оқи­тын Мәрия келін­мен үйленген екен, екеуі де кел­ді. Мә­рия оныншы класқа сабақ беруге бар­са, Нұрсұлтан сұрақтың астына алатын көрінеді. «Оныншы кластағы Нұрсұлтан деген бала сұрақты көп қояды, баруға жүрексінемін» деген соң, Мырзекең келіншегінің орнына өзі сабақ беріп жүрді. – Шәкіртіңіздің тағы да қандай қасиеттерін бөле-жара айтқан болар едіңіз… – 53 жылда алдымнан талай шәкірт өтті. Көпшілігінде жақсы оқитын, көш­бас­шылық қабілеті бар оқушылар жастық­тың әсері ме, өзін білгіш санап, кеуде көтеріп, яки, білгенін мақтан еткісі келіп тұрады. Ал Нұрсұлтанда ондай мінез жоқ еді. Қарап отырсам, Нұрсұлтанның бо­ла­шақта үлкен ой азаматы болатындығы, келешекке қарай ұмтылу, талаптануға бейім­ділік қасиеті сол жас кезінен қалып­тасқан екен. Аудан орталығындағы орыс және қазақ мек­тептері бір-бірімен ылғи бәсекеде болдық. Қашанда аудандағы мереке, митингіде колонналарды безендіру, парад менің мойнымда. Жалғыз адам не істесін, мұндайда көмекшілерім военрук, комсомол комитетінің жетекшілері. Сонда Нұрсұлтанға тапсырма берсең жауап­кершілікпен қарап, тиянақты істей­ді. Еш жағымпаздық, жалпаңдау жоқ. Мек­теп намысын қорғап тұрғаны бай­қалатын. Кейде тапсырманы алып тұрып: «Ағай, мына жерін былай жасасақ қай­теді?» деп маған ақыл тастағанда оқушыма иланатынмын. Сондайда Нұрсұлтанды сүйікті шәкіртім ғана емес, жас көмекшім санап риза болатынмын. Көрдіңіз бе, сол кезде балада үлкен келе­шек, тұлғалық негіздің ізі болған. Тағы бір қасиеті – реті келгенде әзіл-қалжыңның да түбін түсіретін. Әсіресе, бірге жүрген ұл-қыздарды қайран қалдыратын ақжар­қын, ақтарыла салатын әдемі бір күлкісі болушы еді. Және бір жақсы қасиеті – жас­тайынан спортпен шұғылданып, шы­мыр балаларды ұйымдастырып, өзі төреші болып жүретін. Қыста жоғары класс оқушылары арасынан шаңғышылар тобын құрып, өзі басқарды. Ол кісінің шаңғыға әуестігі сол бала кезден қалыптасқан. Сондай-ақ ол өнерлі оқушы еді. Мектепте өтетін кештерде сырнай тартып, әдемі қоңыр дауысымен ән салатын. Әсіресе, домбы­рамен жүректі қозғайтын әндерін айтсаңшы…  –­ Нұрсұлтан Әбішұлы он жыл бойы оқу озаты болып, алтын медальға ұсыныл­ғанмен, оны алмауының себебін білесіз бе?.. – Ол рас. Директорымыз Ә.Байжанов пен орыс тілі пәнінің мұғалімі Юлия Байер баланың обалына қалмайық деп шырылдап министрлікке дейін бар­ды. Ондағылар: «Бұл мәселені қайте­сің­дер, қойыңдар. Бала орыс тілінен жазған шығармасында бір үтір артық қойған» деп, шығарып салған. Содан директорды қайта-қайта шақыртып жүріп, аяғында бала алтын медаль алмады. Сөйтсек, Нұрсұлтанның медалі бір бастықтың баласына керек болған екен. – Мектеп бітіруші Нұрсұлтан Әбіш­ұлы­ның металлург мамандығын қалауына 1958 жылы Қазақстан Магниткасына жас­тар­ды шақырған үндеуді Абай атындағы орта мектеп оқушыларының қолдауы әсер еткен бе? – 1958 жылы елімізде металлургия зауыты салынатын болып, Қазақстан Ком­партиясының нұсқауымен Қазақстан Орталық комсомол комитетінде онын­шы класты бітірген жастарға республика бойынша үндеу тастау жөнінде келісімге келеді. Үндеу тастауға министрлік біздің мектепті ұсы­нып, үндеуді жария­лап жіберді. Міне, осы кезде мек­тептің комсомол ұйымына жетекшілік жа­сайтын Нұрсұлтанның беделі үлкен болды. Енді аудандық емес, облыстық, республикалық комсомол комитеттерімен байланысы күшейді. Содан мемлекеттік емтихан аяқталып, үндеудің шешімін орындайтын уақыт та жетеді. Қысқасы, бастама көтерген мек­теп­тен Нұрсұлтан Әбішұлы бастаған 7-8 бала ғана Теміртауға аттанды. Украинаның Днепродзержинск металлургия зауытына практикаға жіберілген 200 баланың біразы қиындықтарға шыдамағандықтан біразы орыс тілін білмеген­дік­тен оқуды тастап кеткен. Ал орыс тілін жетік біле­тін, жұмыс істеп шыныққан Нұрсұлтан Теміртаудың алғашқы болатын қорытқан қазақ жігіттерінің бірі болды. – Сейітхан аға, ел басқару айтуға ғана оңай. Қашанда Мемлекет басшысының уақыты шектеулі, есептеулі. Дегенмен, оқу бітіргеннен кейін пешенелі шәкіртіңізбен қанша рет кездесудің сәті түсті?.. – Мектеп бітіргеннен кейінгі ең алғашқы жүздесуіміз Алма­тыдағы Жоғары партия мектебіне оқуға келгенде. Екінші рет Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің өнеркәсіп жөніндегі хатшысы болғанда қызметімен құттықтап бардым. 1988 жылы Министрлер Кеңесінің Төрағасы кезінде Қарасай аудандық партия конференциясына келіп қатысып, сөз сөйледі. Сонда кездескенде екеуіміздің ескерткішке суретке түскеніміз бар. Ал мектептің 55 жылдығына шақыруға барғанда үлкен ықыласпен қарсы алды. Үлкенді сыйлап, ұстазын құрметтеген шәкіртіңе қалай жүрегің елжіре­ме­сін!? Мектептің 55 жылдық тойы­на қатысуға келгенде тағы жүздестік. Одан соң мектеп директоры Мәрия Хамзина екеуіміз Нұрекеңнің қабылдауында болып, мұражай ашу жайлы ойымызды жеткіздік. 2000 жылы бір жолы түскенде Нұрекең мұра­жайға келіп, аралап көріп кетті. 1958 жылғы мектеп бітіру­ші­лердің 50 жылдығына келе алмаса да, облыс әкімі Серік Үмбетов Нұрекеңнің сәлем-сауқатын ала келіп, мектепке автобус және өзімен бірге бітір­ген кластастарына алтын сағаттан сый­лады. Содан бір айдан кейін кіші қызы Әлиямен келіп кетті. Байқадыңыз ба, менің шәкіртіммен кездесуім жиі болып тұрады. Тағы да Астанада бес рет, Тал­ды­қорғанда екі рет жолыққанымыз бар. Нұрсұлтан Әбішұлы Жеңістің 60 жыл­дығында «Парасат» орденімен марапаттап тұрған сәттегі суретті «Мұғаліміме жібе­рер­сіңдер» деп тапсырыпты. Онысына қатты риза болдым. Әрине, ол мен үшін ең қымбат сурет. – «Ұстаз талантты болса, шәкірт талапты, ұстазы ақылды болса, шәкірті дана болады» деген. Сізбен әңгіме барысында осы тәмсіл еске оралғандай... – Оның рас. Нұрсұлтан Әбішұлы Алланың берген қабілет-қарымын, тала­бын, дарынын аңғара білген, оны қателес­пей бағдарлай, бағамдай, бағалай білумен бірге, өмірлік мұратында дұрыс пайдалана білген, сонымен қатар аңғарымпаздықпен ары қарай дамытуға орасан қызмет жасаған. Мүмкін ол Президент боламын деп те ойламаған шығар, бірақ келешекте осы жолмен жүрсе, адал еңбегімен қызмет етсе, әй­теуір қатарынан кем қалмайтынын білген. Мен мектепте жүргенде Нұрсұлтан үлкен ғалым болады деп ойлайтынмын. Әл-Фараби бабамыз айтқан емес пе, қанша оқып, білгеніңмен, тәрбиең, адамгершілі­гің болмаса, онда өзіңе де, халқыңа да пайдаң шамалы деп. Байқасаңыз, Нұре­кең­нің өсу, даму жолында тәрбие мен ұлағат қатар жүріп отырған. Яғни, адами парасат болмаса мұндайлық биікке шық­пас еді. Ақ тілегін, ақ жүрегін құдайым қолдап, бүгінде халқы, елі, жұрты, көп ұлт­ты Қазақстан, дүние жүзі таныған көшбасшы дәрежесіне жетті. Ал ол лидерлігі қара басы үшін емес, өзі туып өскен елінің атын шығаруға, қаншама кездескен қиындықтарды жеңе білуге, халқының жарқын болашағын, кемел келешегін қамдауға қызмет жасап жатыр. Лайым тіл-көзден аман болсын. – Сейітхан ата, әңгімеңізге рахмет. Шәкіртіңіздің жетістігіне қуанып, жақсылықтарына куә бола беріңіз… Әңгімелескен Гүлзейнеп СӘДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.07.2018

Әлемнің 20-дан астам елінің үздік сәулетшілері Қазақстанның елордасында бас қосты

18.07.2018

Дәурен Абаев: «Шалқар» радиосының таратылымын кеңейту жұмыстары толық аяқталды

18.07.2018

Қазақстанның бірнеше облысында дауылды ескерту жарияланды

18.07.2018

Парижден 65 млн еуроға пәтер сатып алған қазақстандық кім?

18.07.2018

«Эйр Астана» Skytrax World Airline Awards сыйлығының жеті дүркін лауреаты атанды

18.07.2018

Түркістан облысында алты айда 202,4 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Триатлоннан өтетін ашық турнирде 300 адам жарысқа түседі

18.07.2018

Ақылы автотұрақ төлемін мобильді қосымша көмегімен төлеуге болады

18.07.2018

Сыр өңірінде жыл басынан бері 228 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

18.07.2018

Қазақстандық суретші «Ядросыз болашақ үшін» сыйлығын жеңіп алды

18.07.2018

Әміре ауылындағы той

18.07.2018

Қызылордада АӨК саласында 10 инвестициялық жоба жүзеге асырылмақ

18.07.2018

Қамбаш көлінде демалушылардың қатары жыл сайын көбейіп келеді

18.07.2018

Сыр өңірінде жазасын өтеушілер диплом алып жатыр

18.07.2018

Қызылордада қалалық аурухана жаңа құрылғылармен толықты

18.07.2018

Жалағаш ауданында күн электр станциясының құрылысы басталды

18.07.2018

Елімізде жеңіл автокөліктердің саны артты

18.07.2018

Ұлттық ұланның «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы жас офицерлермен толықты

18.07.2018

Ханшалар киген қасаба

18.07.2018

Степ­ногорск қалалық тарихи-өлкетану музейі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ормуз бұғазы жабылған жағдайда...

Осы айдың басында Иран Ислам Рес­публикасының президенті Хасан Рухани Швейцария еліне жасаған сапары кезінде мұнай импорттаушы мемлекеттер Иранның мұнайын сатып алмаған жағдайда Ормуз бұғазын жауып тастайтындарын мәлімдеді. Президенттің бұл мәлімдемесі АҚШ билігінің Иран мұнайын сатып алмауға өз одақтастарын ықтиярсыз көндіруге бағытталған қысымына байланысты болса керек.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу