Қатар кикілжіңі қатерлі ме?

Араб монархтарының Қатарға дипломатиялық соғыс жариялағанына да бір айдай уақыт болды. Сарапшылар болжағандай, осы мерзімнің ішінде Қатар айналасындағы ахуал ушыға түсті, бірақ ашық жағдайға жете қойған жоқ. Дегенмен де Парсы шығанағы мен Таяу Шығыстағы шиеленіс елдердің өздерін де, байқаушыларды да қысымда ұстап отыр.
Егемен Қазақстан
05.07.2017 2078
2

Брюссельде өткен НАТО ел­де­рі қорғаныс министрлерінің кез­десуіндегі басты мәселе де осы Қатар төңірегінде өрбіді. Бұ­дан кейін Түркия мен АҚШ-тың қор­ғаныс министрлері Фикри Ишык пен Джеймс Мэттис  жеке жүз­десіп, Қатар дағдарысы және Сирия мен Ирактағы әскери қақ­тығысты реттеу мәселесін ке­ңінен талқылады.
Деректерге қарағанда, өзара қақ­тығысқан тараптар ара­сын­дағы диалогты жүргізуге бел­гілі бір алғышарттар қалыптаса бас­та­ған. Мәселен, Қатардың сырт­қы істер министрі Мұхаммед бен Абдуррахман Әл-Тани Қатардың Парсы шығанағы елдерімен дип­ло­­матиялық қарым-қатынасты, дағ­­дарысты реттеуге дайын еке­нін жариялады. Бұл туралы министр Вашингтонға барған сапарында журналистерге мәлімдеді.
«Доха өңірлік дағдарысқа қа­лай нүкте қоюға болатыны жө­нін­дегі «ақылды шешімдерді» араб мемлекеттерімен бірге тал­қы­лауға дайын», деді министр. Ол Вашингтонға сапары кезінде АҚШ мемлекеттік хатшысы Ре­кс Тиллерсонмен келіссөздер жүр­­­­г­і­зіп, «қақтығыстың саяси ше­ші­лу перспективаларын» тал­қы­лағанын айтты. Министр­дің сө­зін­ше, Тиллерсон араб ел­де­рі­нің Қа­тарға қойып отырған тала­бы «іс­ке асырылуы жағынан күр­де­лі» деп бағалаған.
Қатар оның алдында Сауд Араб­иясы, Бахрейн, Мысыр, Бі­ріккен Араб Әмірліктері қой­ған ультиматумнан бас тартқан бо­латын. Олар Иранмен әскери жә­не дипломатиялық әріптестік дең­гей­ін төмендетуді, «Әл-Жазира» те­леарнасын жабуды, Қатар қа­был­даған, іздестіруде жүрген бар­лық адамды қай­та­руды, Сауд Ара­биясы, Бахрейн, Мысыр, БАӘ  азаматтарына қорғаныс ме­кен­де­рін ұсынуды до­ғаруды талап етіп отыр. Сондай-ақ, Түркияның әс­кери базасын жа­буды да талап еткен. Бұған дей­ін Түркия пар­ла­менті Қа­тар­дағы базаға тү­рік­тің әс­ке­ри қызметшілерін ор­на­лас­ты­ру­ға рұқсат беретін заңды қа­был­дап, осы елде жандармдарды оқы­ту жөніндегі әріп­тестікке қол жеткізген болатын. Оның ал­дында Түркия сыртқы істер ми­ни­стрлігінің өкілі Анкара мен Доханың Қа­тарда түрік әс­ке­ри ба­засын құру туралы ниеті ба­рын ра­стаған еді. 
Қатарда түрік әскери база­сы­ның орналасуы екі ел арасын­да 2015 жылы қол қойылған қау­іп­­сіз­­дік пен жандармерияны оқы­ту са­ласындағы келісімге сәй­­кес жү­зеге асырылғанын да еске сала ке­тейік. Мұның бәрін екшей келгенде, туындап отырған дағдарыстың өңір­лік және жаһандық ойын­шы­лардың әрекетінсіз шешіл­мей­­­тінін бағамдауға болады. Осы тұрғыдан алғанда, Түр­кия жә­­­не АҚШ секілді ық­пал­ды ой­ын­шылардың Қатар дағ­да­ры­сын бір­­­т­індеп реттеуге әбден мүм­кін­дігі бар. 
Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка елдері және Қатар арасында шиеленіскен дип­ло­матиялық қақ­тығыс соң­ғы жылдардағы өңір­лік тұрақ­ты­лықты сақтауға үл­кен сынақ болды. Биыл 5 мау­сымда Сауд Арабиясы мен оның одақтас­тары Қатармен дип­ло­ма­тия­лық қарым-қатынастың үзіл­ге­­нін мәлімдеді. Олар Доханы ау­мағындағы экстремизм мен террористік топтарды қолдады деп кінәлап отыр.
Әлбетте, араб елдері ара­сын­дағы мұндай кикілжіңнің болуы кез­дейсоқтық емес. Бұған дейін де Қатар өзге елдердің ісіне ара­лас­ып, террористік топтарды қол­­дады деп айыпталған болатын. 2014 жылдың наурыз айында Бахрейн, Сауд Арабиясы жә­не Біріккен Араб Әмірліктері Дохадағы өз елшіліктерін ке­рі шақырып алды.  Алайда, дип­ломатиялық байланыстың үзіл­гені өз алдында, Қатарды мүл­де оқшаулап тастады. Қазіргі таң­да Әмірліктермен құрлық, әуе, теңіз қарым-қатынасы тоқ­татылды. Монархия, сондай-ақ, Сауд Арабиясы коалициясы бас­қаратын Йемендегі әскери операциядан шеттетілді.
Сарапшылардың айтуынша, Парсы шығанағындағы шие­ле­ніс­тің әрі қарай дамуы Қатар мен басқа да араб мемлекеттері ара­сын­дағы қарсылыққа тіке­лей байланысты. Егер кикіл­жің жал­ғаса беретін болса, оның өңір­лік және әлемдік эко­но­ми­каға тигізер зардабы көп бол­мақ.
Парсы шығанағы елдері үшін көмірсутегі саудасы – экспо­рт құ­рылымында басты рөл ат­қа­рад­ы, олардың арасында сауда-саттық, инвестициялық байланыс осалдау. Бұл, айналып келгенде, қақтығыстың экономикалық тұ­рақтылыққа тигізетін әсерін азай­­тады. Мәселен, БАӘ – Қа­тар­­дың Шығанақтағы ірі сау­да серіктесі. Қатардың қор на­ры­ғын­дағы аумақтық елдер ак­тив­терінің үлесі 5-тен 10 пайыз ша­масында. Яғни, ойыншылар нарықтан кеткенінің өзінде на­рықтың құлдырау қаупі жоқ. 
Қатармен арадағы алау­­ыз­дыққа байланысты Мысыр жа­­па шегуі мүмкін. Жыл басынан бері Мысырдың газды импорт­тау саласындағы қатарлық жет­кізушілердің үлесі 84 пайызды құ­раған. Мысырдың электр энер­ги­ясының 80 пайызы табиғи газ өн­діретін электрстансаларда шы­ға­рылады. Демек, Қатардан ке­ле­тін импорт жарықтың үздік­сіз ке­луі үшін қажет. 
Осы кикілжіңге қатысы бар елдер жағдайдың осылай у­шық­­­қанын объективті түр­де қаламайды. Бір-біріне тәу­ел­­ді Парсы шығанағы елдері дағ­дарыстан шығудың жолда­рын іздестіретіні анық. Осы тұр­ғы­дан алғанда, бұл саяси жағдай әскери қақтығысқа ұласпайды.
Сауд Арабиясы үшін де Парсы шы­ғанағы мем­ле­кет­те­рінен бө­лін­гені тиімді емес. Олар екінші тараппен ерекше мәмілеге келуді жөн санайды. Мысалы, Қатардың Сауд Арабиясы мүддесін көбірек көздегенін қалар еді. Тіпті, Қатар шегінді дегеннің өзінде олардың қолында үлкен қаржылық ресурс және АҚШ қолдап отырған әскери күш бар. Сондықтан Қатар жеке саясатын жүргізе бе­руге тырысады. Бұл келешекте де дәл осындай дағдарыстың қай­талануына әкелуі мүмкін. 
Араб мемлекеттері мен Қатар ара­сындағы дипломатиялық қақ­ты­ғыс Астанадағы Сирия жө­ніндегі келіссөздердің ілгері­леу­­іне кері әсерін тигізуі де мүм­кін. Кикілжің әрі қарай созыла бер­­се, әртүрлі араб елдерінің өкіл­­дері бақылап отырған ішкі Сирия оппозицияларының қар­сы­лығын күшейте түсуі де ғажап емес.
Жалпы, бұл кикілжің Мұнай экспорттаушы елдер ұйымының пә­туаластығына онша әсер ете қоймаса да, сұйытылған табиғи газ тасымалына салқынын тиг­і­з­уі мүмкін. Себебі, Қатардың кө­бі­несе газ шығаратын мемлекет екені белгілі. 

Руслан ІЗІМОВ, саясаттанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

16.02.2019

Алматыда студенттер арасында «IITU Robocon 2019» робототехника чемпионаты өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу