Қатар кикілжіңі қатерлі ме?

Араб монархтарының Қатарға дипломатиялық соғыс жариялағанына да бір айдай уақыт болды. Сарапшылар болжағандай, осы мерзімнің ішінде Қатар айналасындағы ахуал ушыға түсті, бірақ ашық жағдайға жете қойған жоқ. Дегенмен де Парсы шығанағы мен Таяу Шығыстағы шиеленіс елдердің өздерін де, байқаушыларды да қысымда ұстап отыр.
Егемен Қазақстан
05.07.2017 1583

Брюссельде өткен НАТО ел­де­рі қорғаныс министрлерінің кез­десуіндегі басты мәселе де осы Қатар төңірегінде өрбіді. Бұ­дан кейін Түркия мен АҚШ-тың қор­ғаныс министрлері Фикри Ишык пен Джеймс Мэттис  жеке жүз­десіп, Қатар дағдарысы және Сирия мен Ирактағы әскери қақ­тығысты реттеу мәселесін ке­ңінен талқылады.
Деректерге қарағанда, өзара қақ­тығысқан тараптар ара­сын­дағы диалогты жүргізуге бел­гілі бір алғышарттар қалыптаса бас­та­ған. Мәселен, Қатардың сырт­қы істер министрі Мұхаммед бен Абдуррахман Әл-Тани Қатардың Парсы шығанағы елдерімен дип­ло­­матиялық қарым-қатынасты, дағ­­дарысты реттеуге дайын еке­нін жариялады. Бұл туралы министр Вашингтонға барған сапарында журналистерге мәлімдеді.
«Доха өңірлік дағдарысқа қа­лай нүкте қоюға болатыны жө­нін­дегі «ақылды шешімдерді» араб мемлекеттерімен бірге тал­қы­лауға дайын», деді министр. Ол Вашингтонға сапары кезінде АҚШ мемлекеттік хатшысы Ре­кс Тиллерсонмен келіссөздер жүр­­­­г­і­зіп, «қақтығыстың саяси ше­ші­лу перспективаларын» тал­қы­лағанын айтты. Министр­дің сө­зін­ше, Тиллерсон араб ел­де­рі­нің Қа­тарға қойып отырған тала­бы «іс­ке асырылуы жағынан күр­де­лі» деп бағалаған.
Қатар оның алдында Сауд Араб­иясы, Бахрейн, Мысыр, Бі­ріккен Араб Әмірліктері қой­ған ультиматумнан бас тартқан бо­латын. Олар Иранмен әскери жә­не дипломатиялық әріптестік дең­гей­ін төмендетуді, «Әл-Жазира» те­леарнасын жабуды, Қатар қа­был­даған, іздестіруде жүрген бар­лық адамды қай­та­руды, Сауд Ара­биясы, Бахрейн, Мысыр, БАӘ  азаматтарына қорғаныс ме­кен­де­рін ұсынуды до­ғаруды талап етіп отыр. Сондай-ақ, Түркияның әс­кери базасын жа­буды да талап еткен. Бұған дей­ін Түркия пар­ла­менті Қа­тар­дағы базаға тү­рік­тің әс­ке­ри қызметшілерін ор­на­лас­ты­ру­ға рұқсат беретін заңды қа­был­дап, осы елде жандармдарды оқы­ту жөніндегі әріп­тестікке қол жеткізген болатын. Оның ал­дында Түркия сыртқы істер ми­ни­стрлігінің өкілі Анкара мен Доханың Қа­тарда түрік әс­ке­ри ба­засын құру туралы ниеті ба­рын ра­стаған еді. 
Қатарда түрік әскери база­сы­ның орналасуы екі ел арасын­да 2015 жылы қол қойылған қау­іп­­сіз­­дік пен жандармерияны оқы­ту са­ласындағы келісімге сәй­­кес жү­зеге асырылғанын да еске сала ке­тейік. Мұның бәрін екшей келгенде, туындап отырған дағдарыстың өңір­лік және жаһандық ойын­шы­лардың әрекетінсіз шешіл­мей­­­тінін бағамдауға болады. Осы тұрғыдан алғанда, Түр­кия жә­­­не АҚШ секілді ық­пал­ды ой­ын­шылардың Қатар дағ­да­ры­сын бір­­­т­індеп реттеуге әбден мүм­кін­дігі бар. 
Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка елдері және Қатар арасында шиеленіскен дип­ло­матиялық қақ­тығыс соң­ғы жылдардағы өңір­лік тұрақ­ты­лықты сақтауға үл­кен сынақ болды. Биыл 5 мау­сымда Сауд Арабиясы мен оның одақтас­тары Қатармен дип­ло­ма­тия­лық қарым-қатынастың үзіл­ге­­нін мәлімдеді. Олар Доханы ау­мағындағы экстремизм мен террористік топтарды қолдады деп кінәлап отыр.
Әлбетте, араб елдері ара­сын­дағы мұндай кикілжіңнің болуы кез­дейсоқтық емес. Бұған дейін де Қатар өзге елдердің ісіне ара­лас­ып, террористік топтарды қол­­дады деп айыпталған болатын. 2014 жылдың наурыз айында Бахрейн, Сауд Арабиясы жә­не Біріккен Араб Әмірліктері Дохадағы өз елшіліктерін ке­рі шақырып алды.  Алайда, дип­ломатиялық байланыстың үзіл­гені өз алдында, Қатарды мүл­де оқшаулап тастады. Қазіргі таң­да Әмірліктермен құрлық, әуе, теңіз қарым-қатынасы тоқ­татылды. Монархия, сондай-ақ, Сауд Арабиясы коалициясы бас­қаратын Йемендегі әскери операциядан шеттетілді.
Сарапшылардың айтуынша, Парсы шығанағындағы шие­ле­ніс­тің әрі қарай дамуы Қатар мен басқа да араб мемлекеттері ара­сын­дағы қарсылыққа тіке­лей байланысты. Егер кикіл­жің жал­ғаса беретін болса, оның өңір­лік және әлемдік эко­но­ми­каға тигізер зардабы көп бол­мақ.
Парсы шығанағы елдері үшін көмірсутегі саудасы – экспо­рт құ­рылымында басты рөл ат­қа­рад­ы, олардың арасында сауда-саттық, инвестициялық байланыс осалдау. Бұл, айналып келгенде, қақтығыстың экономикалық тұ­рақтылыққа тигізетін әсерін азай­­тады. Мәселен, БАӘ – Қа­тар­­дың Шығанақтағы ірі сау­да серіктесі. Қатардың қор на­ры­ғын­дағы аумақтық елдер ак­тив­терінің үлесі 5-тен 10 пайыз ша­масында. Яғни, ойыншылар нарықтан кеткенінің өзінде на­рықтың құлдырау қаупі жоқ. 
Қатармен арадағы алау­­ыз­дыққа байланысты Мысыр жа­­па шегуі мүмкін. Жыл басынан бері Мысырдың газды импорт­тау саласындағы қатарлық жет­кізушілердің үлесі 84 пайызды құ­раған. Мысырдың электр энер­ги­ясының 80 пайызы табиғи газ өн­діретін электрстансаларда шы­ға­рылады. Демек, Қатардан ке­ле­тін импорт жарықтың үздік­сіз ке­луі үшін қажет. 
Осы кикілжіңге қатысы бар елдер жағдайдың осылай у­шық­­­қанын объективті түр­де қаламайды. Бір-біріне тәу­ел­­ді Парсы шығанағы елдері дағ­дарыстан шығудың жолда­рын іздестіретіні анық. Осы тұр­ғы­дан алғанда, бұл саяси жағдай әскери қақтығысқа ұласпайды.
Сауд Арабиясы үшін де Парсы шы­ғанағы мем­ле­кет­те­рінен бө­лін­гені тиімді емес. Олар екінші тараппен ерекше мәмілеге келуді жөн санайды. Мысалы, Қатардың Сауд Арабиясы мүддесін көбірек көздегенін қалар еді. Тіпті, Қатар шегінді дегеннің өзінде олардың қолында үлкен қаржылық ресурс және АҚШ қолдап отырған әскери күш бар. Сондықтан Қатар жеке саясатын жүргізе бе­руге тырысады. Бұл келешекте де дәл осындай дағдарыстың қай­талануына әкелуі мүмкін. 
Араб мемлекеттері мен Қатар ара­сындағы дипломатиялық қақ­ты­ғыс Астанадағы Сирия жө­ніндегі келіссөздердің ілгері­леу­­іне кері әсерін тигізуі де мүм­кін. Кикілжің әрі қарай созыла бер­­се, әртүрлі араб елдерінің өкіл­­дері бақылап отырған ішкі Сирия оппозицияларының қар­сы­лығын күшейте түсуі де ғажап емес.
Жалпы, бұл кикілжің Мұнай экспорттаушы елдер ұйымының пә­туаластығына онша әсер ете қоймаса да, сұйытылған табиғи газ тасымалына салқынын тиг­і­з­уі мүмкін. Себебі, Қатардың кө­бі­несе газ шығаратын мемлекет екені белгілі. 

Руслан ІЗІМОВ, саясаттанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2018

Жакартада жанған жұлдыз

19.08.2018

Ауа райы болжамы: Ақмола облысы мен Астана аумағында дауыл тұрады

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу