«Қайғы-құмда қайырлаған жыр-кеме...»

​Сөздің басын тақырыбымыздан бастайық, алдымызға сұрақты қазақтың қалыптасқан дәстүрлі поэзиясында жанға дауа «туған жер топырағын» Табылды әлемінде неге «қайғы-құмға» айналды деп қойсақ, айтар ойдың салмағын «қайырлаулы Жыр-кеме» қолданысы көтеріп тұрғанын көреміз.
Егемен Қазақстан
30.03.2017 1484

Дәл осы авторлық қолданыстың төркінін талдар болсақ, «қайырлаған кеме» − адам санасына өзіне тіршілік, өміріне азық берер теңізінен айырылып, уақыт мүжіген қаңқасы мәнін жоғалта бастаған құбылысты елестетеді. Ал өлең мазмұнындағы соны теңеулерге «қайырлаулы Жыр-кеме» нүктесінен келер болсақ, ақынның жанын сыздатқан, оқырманға тосын қолданыс болып көрінер тентек тіркестер «қайғы-құм» да, «ұлы» түрме – ауыл да, «сорлы ақынды» шырмаған «жер-шідер» де қалыпты, түсінікті сипат алар еді...

ХХ ғасыр басында қазақтың зиялы қауымы аса бағалаған, Шәкәрім шығармашылық, ар-ұждан хақында пікір алысып, өзіне ұстаз тұтқан орыстың ұлы жазушысы Л.Толстой «Мінәжатында» өмірге өзін ұстап келген екі тәттісінен де (бала-шаға, шығармашылық) баз кешсе, Табылдыда бұл басқаша,

«Мұңданады туған жерден кете алмай,

Тұлданады жетеріне жете алмай,

Шырмалады жер шідерге сорлы ақын.»

«Тума бауыр тапса-дағы көңілін,

Торығумен өткізуде өмірін,

Туған ауыл дейтін «ұлы» түрмеде...»

«Мұңданған», «торыққан», «шыр­малған»  сорлы ақын «Ауыл»  атты «Ұлы» түрмеде құсалықтан рухани  дағдарысқа, тоқырауға түседі. Сахнаны сағынған ән-жүрек, жыр-көңіл Алып тұлға − Табыл­дының,

Арман ойы болғанменен мәңгі ұлы,

Алматымен тоқайласпай тағдыры.

Кеселі көп, нөсері жоқ өлкеде,

Сағыныштан жан-жүрегі өртене

Жанарының тыйылмайды жаңбыры...».

Алла тағдырына ерекше талантты сый етсе, ...Табылды талантына тағдырын сый еткендей, ол тұла бойын кернеп тұрған жыр-өлеңнің жарқырауын, тот бас­пауын, өткір тілінің қылыштай жүзінің майырылмауын, ән-жырының қанатының қайырылмауын тіледі. Осы арқылы «Таулары жоқ төбесінен бұлт ауған» даласымен сырласты, халқымен қауышты, ең бастысы рухани жалғыздығын жойды. Кішкене өлеңдегі үлкен образ өз жырларында Алматы нөсеріне жанын жау­ратып, Мараттардың рухымен табысты – бұл  Табылдының,

Кеселі көп, нөсері жоқ өлкедегі,..

– өз әлемі, рухани қамалы, қорғанысы еді. Ол «жоғалуды» да мойындады, тек рухани жойылудан қорықты,

...Адамдық ғұмыр біткен күн,

Ақындық ғұмыр бітпесін!

Тағдырдан жоғалып, тарихқа айнала бастаған Табылдының поэтикалық қоры ерекше, шағын да болса жазушылық зертханасы, ақындық мектебі қалды және әкесі Табылдының мақамын айнытпай салар Абыл қалды.

Жалпы, бәрімізге де Алматысыз «...жетпейтіндей бірдеңе...» болады да тұрады, ол рас. Нөсері аз өлкеде жаңбыр жауса «...қататындай Алматы үн» − деп небір сағым-елеске бой алдырамыз, ол да рас. Тек ендігі жерде сол сағым бұлттарға Табылдының да араласып кеткені болмаса... Мүмкін бір арманына жеткен болар, кім білген, жаратылысы ерекше жан еді ғой...    

Жайлы БАЛТОҒАЕВА,

филология ғылымдарының кандидаты

Атырау


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.10.2017

5,5 пайыздық мөлшерлемемен несие бере бастады

21.10.2017

Роналду жылдың ең үздік футболшысын атанды

21.10.2017

Мешітті тонаған азамат ұсталды

21.10.2017

Кәсіпкерлер палатасы есеп берді

21.10.2017

Қазақ романсиадасына 20 жыл

21.10.2017

Қырғыз саясаткері Нұрсұлтан Назарбаевқа өтініш білдірді

21.10.2017

Сарыағаштық шаруалар қайта өңдеу ісін жандандыра бастады

21.10.2017

Газ келді. Қосуда қиындық бар

21.10.2017

Рухани келісім – бейбітшілік негізі

21.10.2017

Ауғанстан мешіттеріндегі жарылыстан құрбандар саны артуда

21.10.2017

Түркияда Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері

21.10.2017

Қостанайда құқық қорғау қызметтері орталығы ашылды

21.10.2017

Қарттар үйіне көтеру құрылғысын тарту етті

20.10.2017

Қазақстанның Қауіпсіздік Кеңесінде кадрлық өзгерістер болды

20.10.2017

Астанада жетімдер саны азайды

20.10.2017

Сарыағаш ауданында қарқынды бау көлемі артып келеді

20.10.2017

Тараз Мемлекеттік педагогикалық институтына 50 жыл толды

20.10.2017

Қазпоштада ашық есік күні өтті

20.10.2017

Сағынтаев DFJ венчурлік компаниясының тең құрылтайшысымен кездесті

20.10.2017

Оралда Алаш тарихына арналған халықаралық конференция өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ұялы байланыс: ұтқан кім, ұтылған кім?

Бүгінде ұялы телефонды пайдалан­байтын адам кемде-кем. Олай болса осынау ертелі-кеш қолымыздан тастамай «рахатын» көріп жүрген игілік үшін кімдерге қанша ақша санап береді екенбіз?  

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу