«Қайғы-құмда қайырлаған жыр-кеме...»

​Сөздің басын тақырыбымыздан бастайық, алдымызға сұрақты қазақтың қалыптасқан дәстүрлі поэзиясында жанға дауа «туған жер топырағын» Табылды әлемінде неге «қайғы-құмға» айналды деп қойсақ, айтар ойдың салмағын «қайырлаулы Жыр-кеме» қолданысы көтеріп тұрғанын көреміз.
Егемен Қазақстан
30.03.2017 1783

Дәл осы авторлық қолданыстың төркінін талдар болсақ, «қайырлаған кеме» − адам санасына өзіне тіршілік, өміріне азық берер теңізінен айырылып, уақыт мүжіген қаңқасы мәнін жоғалта бастаған құбылысты елестетеді. Ал өлең мазмұнындағы соны теңеулерге «қайырлаулы Жыр-кеме» нүктесінен келер болсақ, ақынның жанын сыздатқан, оқырманға тосын қолданыс болып көрінер тентек тіркестер «қайғы-құм» да, «ұлы» түрме – ауыл да, «сорлы ақынды» шырмаған «жер-шідер» де қалыпты, түсінікті сипат алар еді...

ХХ ғасыр басында қазақтың зиялы қауымы аса бағалаған, Шәкәрім шығармашылық, ар-ұждан хақында пікір алысып, өзіне ұстаз тұтқан орыстың ұлы жазушысы Л.Толстой «Мінәжатында» өмірге өзін ұстап келген екі тәттісінен де (бала-шаға, шығармашылық) баз кешсе, Табылдыда бұл басқаша,

«Мұңданады туған жерден кете алмай,

Тұлданады жетеріне жете алмай,

Шырмалады жер шідерге сорлы ақын.»

«Тума бауыр тапса-дағы көңілін,

Торығумен өткізуде өмірін,

Туған ауыл дейтін «ұлы» түрмеде...»

«Мұңданған», «торыққан», «шыр­малған»  сорлы ақын «Ауыл»  атты «Ұлы» түрмеде құсалықтан рухани  дағдарысқа, тоқырауға түседі. Сахнаны сағынған ән-жүрек, жыр-көңіл Алып тұлға − Табыл­дының,

Арман ойы болғанменен мәңгі ұлы,

Алматымен тоқайласпай тағдыры.

Кеселі көп, нөсері жоқ өлкеде,

Сағыныштан жан-жүрегі өртене

Жанарының тыйылмайды жаңбыры...».

Алла тағдырына ерекше талантты сый етсе, ...Табылды талантына тағдырын сый еткендей, ол тұла бойын кернеп тұрған жыр-өлеңнің жарқырауын, тот бас­пауын, өткір тілінің қылыштай жүзінің майырылмауын, ән-жырының қанатының қайырылмауын тіледі. Осы арқылы «Таулары жоқ төбесінен бұлт ауған» даласымен сырласты, халқымен қауышты, ең бастысы рухани жалғыздығын жойды. Кішкене өлеңдегі үлкен образ өз жырларында Алматы нөсеріне жанын жау­ратып, Мараттардың рухымен табысты – бұл  Табылдының,

Кеселі көп, нөсері жоқ өлкедегі,..

– өз әлемі, рухани қамалы, қорғанысы еді. Ол «жоғалуды» да мойындады, тек рухани жойылудан қорықты,

...Адамдық ғұмыр біткен күн,

Ақындық ғұмыр бітпесін!

Тағдырдан жоғалып, тарихқа айнала бастаған Табылдының поэтикалық қоры ерекше, шағын да болса жазушылық зертханасы, ақындық мектебі қалды және әкесі Табылдының мақамын айнытпай салар Абыл қалды.

Жалпы, бәрімізге де Алматысыз «...жетпейтіндей бірдеңе...» болады да тұрады, ол рас. Нөсері аз өлкеде жаңбыр жауса «...қататындай Алматы үн» − деп небір сағым-елеске бой алдырамыз, ол да рас. Тек ендігі жерде сол сағым бұлттарға Табылдының да араласып кеткені болмаса... Мүмкін бір арманына жеткен болар, кім білген, жаратылысы ерекше жан еді ғой...    

Жайлы БАЛТОҒАЕВА,

филология ғылымдарының кандидаты

Атырау


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.12.2017

БҚО Бөрлі ауданында Тәуелсіздік күніне орай бірнеше нысан ашылды

16.12.2017

АҚШ елшісі қазақстандықтарды Тәуелсіздік мерекесімен құттықтады (видео)

16.12.2017

Қостанайда бірінші коммуналдық қызмет орталығы ашылды

16.12.2017

Қызылордада мемлекеттік наградалар табыс етілді

16.12.2017

ОҚО-да медицина қызметкерлерінің аллеясы ашылды

16.12.2017

Шымкенттегі кондитерлік фабрика жаңа өндірістік желісі арқылы 200 т өнім шығарған

16.12.2017

Google қазақстандықтарды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

16.12.2017

Рух

16.12.2017

Павлодарда бүлдіршіндер арасында асық ойнаудан жарыс өтті

16.12.2017

Шығыста «Біз­дің жетістіктер – біздің елге» ат­ты ак­ция өтіп жатыр

16.12.2017

Көкшетауда «Алаш мұраты – Тәуелсіз Қазақ елі» атты ақындар мүшәйрасы өтті

16.12.2017

Журналист Бекболат Әдетов Талғар ауда­­нының құрметті азаматы атанды

16.12.2017

Қазақ – қашанда қазақ!

16.12.2017

Көсегемізді көгерткен Көкарал

16.12.2017

«Метель» операциясынан бір күн бұрын...

16.12.2017

СҚО-да жеке кәсіпкер 80 адамды жұмыспен қамтамасыз етті

16.12.2017

Біржан елінің байрағы биіктеді

16.12.2017

Инновациялық кәсіпорында жаңа өнімдер қатары молая түсуде

16.12.2017

Ақтөбеде офтольмологиялық орталық ашылды

16.12.2017

Өскеменде 22 мектепке жаңа автобус берілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Жасампаз жылдар жылнамасы

Әйгілі Уинстон Черчилльдің «Та­рих біз туралы жақсы айтатын бо­ла­ды, себебі оны өзіміз жазамыз» де­ген сө­зі бар екен.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу