Қазақ аты-жөнінің жазылуы

Ауыл балалары алқа-қотан отыра қалып даңқты Бауыржан Момыш­ұлының соғыстағы ерлік-хикаясын қыз­дырғанда жерлесімізге Батыр ата­ғын қазақша фамилиясы үшін бер­мепті деп қызыл кеңірдек болып қа­лушы ек!..
Егемен Қазақстан
08.08.2017 601

Олай демейік десек хат танып, кітап тіміскілеп қалған жайы­мыз бар – Лениннен басқа фами­лияның барлығы неге «ов» пен «ев»-ке, «ова» мен «ева»-ға бітеді деп миы­мыз және «ашиды»?! Үлкендер «орыс­ша солай» деп қысқа қайырса, «онда неге Ленин орысша емес, Момыш­ұлы ше...» деген сауалды қоя алмай тағы кібіртіктейміз. Иә, біздер – «Қайрат» пен қазақ киносына жү­регіміз қалай ауырса, «ов» пен «ев»-ке жүрегіміз солай ауырып өскен ұрпақтың өкіліміз!

Тәуелсіздік таңы атқан тұста «Егемен Қазақстан» газетінің бас редакторы Шерхан Мұртазаның бір күнде «ев»-тен айырылуы мұң екен, Қазақстанның  төрт бұрышындағы барлық – аудандық, облыс­тық, республикалық газеттердің бет­терінде авторлар мен журналистер жаппай «ов» пен «ев»-сіз шыға бастады.  Сондағы «Егеменің» құдіреті-ай, шіркін! Сондағы қазақтың рухани мүд­дедегі ұйымшылдығы-ай, шіркін! Мұн­дай құбылысқа куә болу да – бақыт! Сол кезеңнің бір оқиғасы есімде... Кор­бюрода кезекшілік өткізіп, газет бет­терін сүзіп, көзге түскен қатесін түзеп, күзеп жатқанмын. «Егемен Қа­зақстанның» арнаулы тілшісі  мақа­ла­сына «Сәуле Досжанова» деп қол қойыпты. Бұлайша өз газетіміздің бас­тамасына өзіміз қарсы шығу жарамас деген асығыс, аптыққан көңілде Досжанованың «ова»-сын қидым да тастадым. Кезекші – газеттің сол күнгі нөміріне жауапты адам, редакцияның сол күнгі «жарты патшасы»!

Ертеңгісін кезекшіліктен кейін сал­ты­мызға сай жарты күн тынығып жұ­мыс­қа келсем, әріптесім «...Сәуле іздеп жүр!» деп зәремді ұшырды. «Егемен­нің» бастамасына қанша жерден жан­ашыр болсам да, жеке тұлғаның ішкі ша­руасына – «ова»-сына түндегі қол сұқ­қаным есіме түсіп, «тың басым» ды­­ңылдап, отыра кеттім. Қандай жауап қатам, қатты састым? Екіарада Сәуле жеңе­­шеміз де кеп қалды. «Ә, ә... «ова»-ны алып тастаған сен бе? Газетті көрген Дүкең: «Сәуле, саған сауап болды. Ел газе­тінде жүріп, фамилияңды түземеген өзіңнен көр. Кезекші дұрыс жасаған... деп сөкті!..»

Қазақтың даңғайыр жазушысының жұбайы жарқылдай сөйлеп, жадырай күліп, «рахметін» айтып жатыр. Дүниеде Дүкенбайдай аяулы ағамыздың барлығына, мені бұлай құтқарғанына мұндай қатты қуанбаспын!

Содан кейін мұндай мәселеде аса сақ жүрсем де, арада көп жыл өткенде, кезекті қызметте «Ксандра Силанти» деген бір қызық аты-жөнмен ұшырастым. Неміс жерінен келген, бірақ, орыс тілінде ағып тұрған қыз балаға көкейді жеген сауалымды ақыры қойдым. «Несіне таңданасыз?», деді, әріптесім жымиып, «Менің аты-жөнім қазақша, «ева»-ны алып тастағам». Германияда туған, бұрынғы кеңес офицерінің қызы Александра Силантьеваның «Егеменнен», Шерағамнан басталған үрдісті неше жылдан соң есіме салғанына қуандым!

Шіркін, «Егемен», шіркін Шерағаң сол жылы ешбір министрліксіз, ономастикалық комитетсіз-ақ, ешқандай да басқарманың шешімінсіз болашақ қазақ аты-жөнінің эталонын жасап берген екен де! Осы арада «Егеменнен» бас­талған үрдістің баспасөздегі  сонда­ғы «жарылыс-дүмпуі» туралы да айт­қан ләзім. Бір топ – аты-жөнінің «и» хар­пімен, бір топ – «ұлы» я «қызы»-мен аяқталғанын қалады. «Тегі» мен «ата», «апа», «немересі» дегендер де жа­рысып кетті. Түптеп келгенде онысы грузиннің «швили» мен «идзе»-сі, армянның «ян»-ына кеңесше еліктеу еді. Оқымыстыларымыз да «сол­қылдап» тұрды. Еркетей есімді до­сымның академиялық білімі жоқ болса да, «оу, біздің «хан», «құл», «бек», «бай», «қызы», «әлі»-леріміз сол «швили-мвили»  емес пе, неге бас ауыртамыз, а?», деп мұңаятын сонда! Біз «мүдделер ұйым­шылдығын» бұл жолы көрсете алмадық, бәрін бір жүйеге түсірейік те деген сөзі өтімді тұлға, құзырлы ведомство табылмады! Аты-жөндегі бірізділік жеңісі көпке дейін орнамай қойды...

Біз ол кезде 4-сыныпта оқимыз... Зәумен сыртқа шығып кететін мұғалі­мі­міз «Тәртіп бұзған балалардың аты-жөнін маған жазып бер», деп Нияз­бек­ке тапсырса, «Ағай жоқта шулаған оқушылар: Артеліп, Әлімбекіп, Қан­сей­тіп, Мырзабайып...» дей келіп, ақ жүрек белсендіміз «Оспанып» деп өзін де тіркеп қояр еді. Аты-жөнді қазақ­шалағаныңда қайта сол Ниязбекте біріз­ді­лік болған екен-ау! Десе де ертеңдер «Егемен Қазақстанда» жарияланатын биылғы оқуға түскен талапкерлер тізі­міне зер салыңызшы, көңіліңіз мар­қая­ды. Қазақша «ов»-ы мен «ев»-і, «ова»-сы мен «ева»-сы жоқ аты-жөн деген солар! Бұлар – жаңа дәуірдің қазақтары. Бәрі де «Егеменнен», Шерағаңнан басталған...

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.05.2018

Атырауда таңғы жаттығуға 2 мыңға жуық қала тұрғыны қатысты

27.05.2018

Алматыда мемлекеттік күзет сарбаздары ант қабылдады

26.05.2018

Оңтүстік және Солтүстік Корея көшбасшылары екінші рет кездесті

26.05.2018

Астанада «Қолөнер – рухани жаңғырудың жарқын жолы» атты шеберлік сыныбы өтті

26.05.2018

Қазақстанның барлық балалары ТОКАМАК ғылыми орталығымен танысулары қажет - Даниал Ахметов

26.05.2018

150-ден астам студент Ақтөбе облысы әкімінің шәкіртақысын иеленді

26.05.2018

Астананың 120 гектардай жері саябақ пен гүлзарға айналады

26.05.2018

«Тоғызқұмалақ» мобильді қосымшасының авторы арнайы марапатқа ие болды

26.05.2018

Балалар үйлерінің тәрбиеленушілері Оңтүстік Қазақстанға экскурсиямен барды

26.05.2018

Павлодарда Оқушылар сарайында IT-сыныптар ашылды

26.05.2018

Батыс Қазақстанның Ақжайық ауданында жерлестер форумы өтті

25.05.2018

Азия ойындарында жүлдегер атанды

25.05.2018

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның кезекті отырысы өтті

25.05.2018

Алакөлге 15 маусымнан бастап пойыз жүреді

25.05.2018

Қармақшы ауданында жаңа мектеп пен балабақша ашылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысындағы технологиялық жаңғыртумен танысты

25.05.2018

Атырау облысында бес мыңнан астам мектеп бітіруші үшін соңғы қоңырау соғылды

25.05.2018

Премьер-Министр Рудный студенттерімен кездесті

25.05.2018

БАӘ инвесторлары Атырау облысында жобаларды іске асыруға қызығушылық танытты

25.05.2018

Соңғы қоңырау сыңғыры

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу