Қазақ боксының өткені мен бүгіні

Спорт жанкүйерлері бокс тақырыбында шүйіркелесіп, жұдырық айқасының тарихын қаузай қалса, Шоқыр Бөлтекұлы есімі аталмай қалмайды. Қазақ жеріне ең алғаш жекпе-жек өнерін алып келген Бөлтекұлын бокс жанкүйерлері әлі ұмыта қоймайтыны анық.
Егемен Қазақстан
26.07.2017 1804

Бейнелеу өнеріне бейім болған Шоқыр суретші болу мақсатында Баку мен Киевтегі сурет институтына оқуға түседі. Институтта оқып жүріп, бокс үйірмесіне қатыса бастаған ол оқуын аяқтап, 1936 жылы елге келгенде Бүкілқазақстандық спартакиада ұйымдастырылып жатқан екен. Спорт бағдарламасына бокс жекпе-жегі де енгізіледі. Бірақ бұл жарыста Шоқырға қарсылас табылмайды. Осы кезден бастап ел басшылары бокс спортын дамыту керек деп шешіп, Шоқырды Мәскеу мен Ленинградқа тәжірибе алмасуға жібереді. Қазақ бокс тарихы дәл осы жерден бастау алып, сол жылдың қазан айында Қазақстанда тұңғыш бокс үйірмесі ашылады. Шоқыр Бөлтекұлы боксшы ретінде 223 рет шаршы алаңға көтеріліп, 199 кездесуінде жеңіске жеткен.

«Шаршы алаңның шаңын қаққан боксшы Опера және балет театрының бір бөлмесін сұрап, шәкірт тәрбиелеп, жастарды боксқа баулыды. 1947 жылы Мәскеуде өткен Кеңестер одағының бiрiншiлiгiне Қазақ елiнiң құрама командасын Шоқыр атамыз бастап барды. Оның мектебiнен Мақсұт Омаров, Әбдiсалан Нұрмаханов, Серiк Әбдiнәлиев, Виктор және Владимир Каримовтар, Асқар Құлыбаев секiлдi талантты шәкiрттер тәрбиеленiп шықты», дейді Қасым Сырбайұлы.

Шоқыр Бөлтекұлы қазақ боксын дамытуды өзіне парыз етіп, қолынан келгенше шәкірттеріне көрген-білгенін үйретуден жалықпаған. Бүгінгі қазақ боксының ахуалын көріп, Шоқыр атамыздың еңбегінің еш кетпегеніне толық көз жеткізе аламыз. Оның шәкірттерінен кейінгі буын да әлем алдындағы қазақ боксының мәртебесін асқақтатпаса, төмендеткен жоқ. Мысал ретінде, әлем чемпионы Валерий Рачков (1978 ж), 1980 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері, Еуропаның екі дүркін чемпионы – Серік Қонақбаев. 1989 жылы Еуропа мен әлем чемпионы атанған – Игорь Ружников. 1988 жылы Сеулде өткен Олимпиада ойындарында Александр Мирошниченко КСРО қоржынына соңғы қола медальді салған болатын. Сонымен қатар, 1989 жылғы әлем чемпионатының финалына шыққан-ды. Айта берсек, тізім мұнымен түгесілмейді.

Тәуелсіздік алған тұста  Атланта Олимпиадасының чемпионы, екі дүркін әлем біріншілігінің қола жүлдегері, Азия чемпионы, «Вэл Баркер» кубогын иегері Василий Жиров, Олимпиада чемпионы Ермахан Ыбыраймов пен Олимпия ойындарының екі дүркін күміс жүлдегері, әлем және Азия чемпионы Болат Жұмаділов, «Вэл Баркер» кубогының соңғы иегері Бахтияр Артаев, Бақыт Сәрсекбаев, «техникасы ең шебер боксшы» атанған Серік Сәпиевтердің жетістігін ауыз толтыра мақтанышпен айта аламыз.

Десе де, Қазақстан бокс федерациясына қазіргі президенті Тимур Асқарұлы Құлыбаевтың келуімен қазақ боксы бұрынғы биігінен түспей, дәрежесі одан әрі арта түсті. 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасынан кейін ұлттық құрама тізгінін Дамир Буданбековтан қабылдап алған Мырзағали Айтжанов екі Олимпиадалық цикл, төрт әлем чемпионатына, бес Азия біріншілігіне боксшыларды ұлттық құрама бас бапкері ретінде алып барған. Боксқа сіңірген еңбегі арқасында ол 2014-те АИБА-ның жыл бапкері атағын жеңіп алды. 2009 жылы Тимур Құлыбаев бокс федерациясына президент, Айтжанов бас бапкер болып келген жылдан бүгінге дейін бокстан ерлер арасындағы Қазақстан ұлттық құрамасы Олимпиададан екі алтын, үш күміс және екі қола медаль иеленіпті. Төрт әлем чемпионатында төрт алтын, алты күміс пен бес қола жүлдені құрама қоржынына салған. Ал Азия чемпионаты мен Азия ойындарында 24 алтын, 10 күміс және 11 қола медаль иеленген. Сегіз жылда Мырзағали Құланұлы бапкерлік ететін ұлттық құрама жалпы жиынтығы 67 медаль (30 алтын, 19 күміс пен 18 қола) жеңіп алды.  Алдағы тамыз айында ұлттық құрамамыз Германияда өтетін әлем чемпионатына толық құрамда қатысады. Алдағы байрақты бәсекеде намысты жігіттеріміз ел қоржынын тағы да медалдармен толықтыратынына сеніміміз мол.

Бірде «Астана арландары» бокс клубының бас бапкері, Олимпиада чемпионы Бахтияр Артаевтың ұстазы Нұрлан Ақүрпеков «Қазақ боксы әлемде не үшін мықты?» деген сауалға «Өйткені, бокс біздің қанымызбен араласып кеткен» деп жауап берген болатын. Бокс спорты біздің қанымызда болғанымен, боксшыларға жағдай жасалмаса, мемлекеттен қолдау болмаса құнарлы жерге тал егіп, оны баптамай қойғанмен бірдей. Сондықтан, жоғарыда атап өткен жетістік бізге оңай келген жоқ. Барлығы төккен тердің, еткен еңбектің арқасында келді. Білікті басшылардың қолдауымен, боксқа деген көңілдің бөлуімен келген жетістік. 

Қазақ боксының тағы бір жетістігі ретінде Алматы облысының Талғар қаласында салынған АИБА бокс академиясын айта аламыз. Құрылысы 2011 жылы басталып, 2014 жылы пайдалануға берілген бұл академия Халықаралық әуесқой бокс қауымдастығының (АИБА) президенті Чинг-Куо Ву мен Қазақстан бокс федерациясының президенті Тимур Құлыбаевтың келелі келісім арқасында салынды. АИБА өз академиясын алыс-жақын көрші елде емес, біздің яғни, қазақ жерінде салуы да тегін емес. Мұны қазақ боксының әлемдегі беделі мен жеткен жетістігінің арқасы деп білеміз. «Қазақ спорты мен боксы әлемге үлгі болып, күн сайын жаңа қарқынмен дамып жатқандықтан, АИБА-ның таңдауы Қазақстанға түсті», – дейді Ву мырза. Қазіргі таңда бокс академиясында тек былғары қолғап шеберлері ғана емес, Олимпиадалық спорт түрі бойынша ұлттық құрамаларымыз да осында жаттығады. Сондай-ақ, шетелдік спортшылар да Талғарға келіп, қазақ спортшыларымен бірге оқу-жаттығу жиынын өткізіп кетеді.

Бокстан ұлттық құрама мүшелері 25 тамыз бен 3 қыркүйек аралағында Германияда өтетін әлем чемпионатына қатысады. Ел мерейін асыратын байрақты бәсекеде саңлақтарымызға сәттілік тілейміз. Сондай-ақ, Қазақ боксының жетістігі мен тарихы мұнымен шектелмей, алдағы уақытта бұдан да жоғары жетістікке жетуін тілейміз.

Әли БИТӨРЕ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу