Қазақ боксының өткені мен бүгіні

Спорт жанкүйерлері бокс тақырыбында шүйіркелесіп, жұдырық айқасының тарихын қаузай қалса, Шоқыр Бөлтекұлы есімі аталмай қалмайды. Қазақ жеріне ең алғаш жекпе-жек өнерін алып келген Бөлтекұлын бокс жанкүйерлері әлі ұмыта қоймайтыны анық.
Егемен Қазақстан
26.07.2017 1709

Бейнелеу өнеріне бейім болған Шоқыр суретші болу мақсатында Баку мен Киевтегі сурет институтына оқуға түседі. Институтта оқып жүріп, бокс үйірмесіне қатыса бастаған ол оқуын аяқтап, 1936 жылы елге келгенде Бүкілқазақстандық спартакиада ұйымдастырылып жатқан екен. Спорт бағдарламасына бокс жекпе-жегі де енгізіледі. Бірақ бұл жарыста Шоқырға қарсылас табылмайды. Осы кезден бастап ел басшылары бокс спортын дамыту керек деп шешіп, Шоқырды Мәскеу мен Ленинградқа тәжірибе алмасуға жібереді. Қазақ бокс тарихы дәл осы жерден бастау алып, сол жылдың қазан айында Қазақстанда тұңғыш бокс үйірмесі ашылады. Шоқыр Бөлтекұлы боксшы ретінде 223 рет шаршы алаңға көтеріліп, 199 кездесуінде жеңіске жеткен.

«Шаршы алаңның шаңын қаққан боксшы Опера және балет театрының бір бөлмесін сұрап, шәкірт тәрбиелеп, жастарды боксқа баулыды. 1947 жылы Мәскеуде өткен Кеңестер одағының бiрiншiлiгiне Қазақ елiнiң құрама командасын Шоқыр атамыз бастап барды. Оның мектебiнен Мақсұт Омаров, Әбдiсалан Нұрмаханов, Серiк Әбдiнәлиев, Виктор және Владимир Каримовтар, Асқар Құлыбаев секiлдi талантты шәкiрттер тәрбиеленiп шықты», дейді Қасым Сырбайұлы.

Шоқыр Бөлтекұлы қазақ боксын дамытуды өзіне парыз етіп, қолынан келгенше шәкірттеріне көрген-білгенін үйретуден жалықпаған. Бүгінгі қазақ боксының ахуалын көріп, Шоқыр атамыздың еңбегінің еш кетпегеніне толық көз жеткізе аламыз. Оның шәкірттерінен кейінгі буын да әлем алдындағы қазақ боксының мәртебесін асқақтатпаса, төмендеткен жоқ. Мысал ретінде, әлем чемпионы Валерий Рачков (1978 ж), 1980 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері, Еуропаның екі дүркін чемпионы – Серік Қонақбаев. 1989 жылы Еуропа мен әлем чемпионы атанған – Игорь Ружников. 1988 жылы Сеулде өткен Олимпиада ойындарында Александр Мирошниченко КСРО қоржынына соңғы қола медальді салған болатын. Сонымен қатар, 1989 жылғы әлем чемпионатының финалына шыққан-ды. Айта берсек, тізім мұнымен түгесілмейді.

Тәуелсіздік алған тұста  Атланта Олимпиадасының чемпионы, екі дүркін әлем біріншілігінің қола жүлдегері, Азия чемпионы, «Вэл Баркер» кубогын иегері Василий Жиров, Олимпиада чемпионы Ермахан Ыбыраймов пен Олимпия ойындарының екі дүркін күміс жүлдегері, әлем және Азия чемпионы Болат Жұмаділов, «Вэл Баркер» кубогының соңғы иегері Бахтияр Артаев, Бақыт Сәрсекбаев, «техникасы ең шебер боксшы» атанған Серік Сәпиевтердің жетістігін ауыз толтыра мақтанышпен айта аламыз.

Десе де, Қазақстан бокс федерациясына қазіргі президенті Тимур Асқарұлы Құлыбаевтың келуімен қазақ боксы бұрынғы биігінен түспей, дәрежесі одан әрі арта түсті. 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасынан кейін ұлттық құрама тізгінін Дамир Буданбековтан қабылдап алған Мырзағали Айтжанов екі Олимпиадалық цикл, төрт әлем чемпионатына, бес Азия біріншілігіне боксшыларды ұлттық құрама бас бапкері ретінде алып барған. Боксқа сіңірген еңбегі арқасында ол 2014-те АИБА-ның жыл бапкері атағын жеңіп алды. 2009 жылы Тимур Құлыбаев бокс федерациясына президент, Айтжанов бас бапкер болып келген жылдан бүгінге дейін бокстан ерлер арасындағы Қазақстан ұлттық құрамасы Олимпиададан екі алтын, үш күміс және екі қола медаль иеленіпті. Төрт әлем чемпионатында төрт алтын, алты күміс пен бес қола жүлдені құрама қоржынына салған. Ал Азия чемпионаты мен Азия ойындарында 24 алтын, 10 күміс және 11 қола медаль иеленген. Сегіз жылда Мырзағали Құланұлы бапкерлік ететін ұлттық құрама жалпы жиынтығы 67 медаль (30 алтын, 19 күміс пен 18 қола) жеңіп алды.  Алдағы тамыз айында ұлттық құрамамыз Германияда өтетін әлем чемпионатына толық құрамда қатысады. Алдағы байрақты бәсекеде намысты жігіттеріміз ел қоржынын тағы да медалдармен толықтыратынына сеніміміз мол.

Бірде «Астана арландары» бокс клубының бас бапкері, Олимпиада чемпионы Бахтияр Артаевтың ұстазы Нұрлан Ақүрпеков «Қазақ боксы әлемде не үшін мықты?» деген сауалға «Өйткені, бокс біздің қанымызбен араласып кеткен» деп жауап берген болатын. Бокс спорты біздің қанымызда болғанымен, боксшыларға жағдай жасалмаса, мемлекеттен қолдау болмаса құнарлы жерге тал егіп, оны баптамай қойғанмен бірдей. Сондықтан, жоғарыда атап өткен жетістік бізге оңай келген жоқ. Барлығы төккен тердің, еткен еңбектің арқасында келді. Білікті басшылардың қолдауымен, боксқа деген көңілдің бөлуімен келген жетістік. 

Қазақ боксының тағы бір жетістігі ретінде Алматы облысының Талғар қаласында салынған АИБА бокс академиясын айта аламыз. Құрылысы 2011 жылы басталып, 2014 жылы пайдалануға берілген бұл академия Халықаралық әуесқой бокс қауымдастығының (АИБА) президенті Чинг-Куо Ву мен Қазақстан бокс федерациясының президенті Тимур Құлыбаевтың келелі келісім арқасында салынды. АИБА өз академиясын алыс-жақын көрші елде емес, біздің яғни, қазақ жерінде салуы да тегін емес. Мұны қазақ боксының әлемдегі беделі мен жеткен жетістігінің арқасы деп білеміз. «Қазақ спорты мен боксы әлемге үлгі болып, күн сайын жаңа қарқынмен дамып жатқандықтан, АИБА-ның таңдауы Қазақстанға түсті», – дейді Ву мырза. Қазіргі таңда бокс академиясында тек былғары қолғап шеберлері ғана емес, Олимпиадалық спорт түрі бойынша ұлттық құрамаларымыз да осында жаттығады. Сондай-ақ, шетелдік спортшылар да Талғарға келіп, қазақ спортшыларымен бірге оқу-жаттығу жиынын өткізіп кетеді.

Бокстан ұлттық құрама мүшелері 25 тамыз бен 3 қыркүйек аралағында Германияда өтетін әлем чемпионатына қатысады. Ел мерейін асыратын байрақты бәсекеде саңлақтарымызға сәттілік тілейміз. Сондай-ақ, Қазақ боксының жетістігі мен тарихы мұнымен шектелмей, алдағы уақытта бұдан да жоғары жетістікке жетуін тілейміз.

Әли БИТӨРЕ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.05.2018

Алматыда 5 жасар бала менингиттен көз жұмды

21.05.2018

Мекен-жай анықтамасын Telegram-бот арқылы алуға болады

21.05.2018

Нұрлан Ноғаев: Бизнес субъектілеріне мемлекеттің қолдауы аймақтың экспорттық әлеуетін арттыруға септігін тигізеді

21.05.2018

Алматылық педагогтар СДУ-да бас қосты

21.05.2018

Қазақстанда тұңғыш рет көз іші қатерлі ісігіне шалдыққан балаларға СИАХТ отасы жасалады

21.05.2018

Самал Еслямова: Біз бұл кинокартинаны түсіру үшін 7 жылымызды сарп еттік

21.05.2018

Жезқазған қаласының әкімі өз еркімен қызметінен кетті

21.05.2018

Айдос Қыдырма ҚР Премьер-Министрінің баспасөз хатшысы қызметінен кетті

21.05.2018

Астанада ҚР Кәсіподақтар федерациясы дөңгелек үстел өткізді.

21.05.2018

Қарақиялық оқушылар арасында «Жас құтқарушы» сайысы өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда өрт сөндіру  көпсайысынан аймақаралық чемпионат өтті

21.05.2018

Солтүстік Қазақстан шенділері тегін үйлерді туыстарына үлестірген

21.05.2018

Академик Түймебай Әшімбаевтың туғанына 100 жыл толуына орай халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

21.05.2018

Петропавл әкімдігінің әрекеті тұрғындарды таң қалдырды

21.05.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен біріншілік өтті

21.05.2018

Алматыда «Музей түні» өтті

21.05.2018

Әлем чемпионатында қазақстандық муайтай шеберлері 7 медаль иеленді

21.05.2018

Қостанайда орманда от жаққандарға айыппұл салынады

21.05.2018

Семейде журналист, жазушы Дәулет Сейсенұлының «Жәнібек ән салады...» пъесасы сахналанды

21.05.2018

Шәмші шығармалары шырқалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу