«Қазақ» газетінде жарияланған «Бостандық мектебі» атты мақалаға 100 жыл толды

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті журналистика және саясаттану факультеті ұйымдастыруымен Алашорда үкіметінің 100 жылдық мерейтойы аясында 2017 жылдың 20 мамыры күні ұлт ұраны – «Қазақ» газетінің 1917 жылғы 11 маусымдағы №233 санында жарияланған «Бостандық мектебі» атты мақаланың жарық көргеніне әрі «Бостандық» мектебі ашылуының 100 жылдық мерейтойына арналған ғылыми-практикалық семинар өтеді.       

19.05.2017 1077

Конференция Журналистика және саясаттану факультеті оқу ғимаратының 112-аудиториясында (Астана қаласы, Янушкевич көшесі, 6 үй) өтеді. Басталуы сағат 11:00-де.

Қазақ журналистикасы тарихында тұңғыш рет аталып өтілетін мақала жариялануының 100 жылдық мерейтойына арналған ғылыми-тәжірибелік семинарға көрнекті қоғам қайраткерлері, мемлекеттік сыйлықтың иегерлері, алаштанушы-ғалымдар, ұлт зиялылары, «Бостандық» мектебінің басшылары мен түлектері және университет профессор-оқытушылары мен білім алушылары қатысады. 

Жарияланғанына 100 толған мақаланың авторы Әлмұхаммед Оспанұлы – ағартушы, ақын әрі журналист. Ол 1886 жылы Торғай уезі, Тосын болысының 4-ші ауылына қарасты «Бестау», «Суықбұлақ» манзалындағы «Сасықсор» қыстауында дүниеге келген. 12 жасына дейін ауыл молласынан оқып, сауатын ашады, 13 жасында Торғай қаласындағы 4-кластық орыс қолөнер мектебіне түсіп, «ағаш ұстасы» деген мамандық алып шығады. Содан кейін 17 жасында осы Торғай қаласындағы 6 жылдық орыс мектебінің 4-класына қабылданып, оны 1905 жылы бітіреді. 1911 жылы Троицк қаласындағы Зейнолла ишан салдырған «Расулия» медіресесіне түсіп, дәріс алады. Оқи жүріп, осы қалада ұлы ағартушы Мұхамеджан Сералин ашқан қазақтың тұңғыш журналы «Айқаптың» жұмысына араласады, мұнда Әлмұхаммедтің «Қазағыма» деген өлеңі, басқа да шығармалары басылады. «Расулияны» 1916 жылы бітіріп, Торғайға оралады. 1917 жылы Кеңес өкіметі орнағанан кейін туған жері – «Бестау», «Суықбұлақ», «Шилі» маңындағы «Үшқарасу» басындағы мешітті «Бостандық» мектебі деп атап, ауыл балаларына орысша-қазақша білім бере бастайды.

"Бостандық" мектебінде көрнекті ақын Қайнекей Жармағамбетов, мемлекет және қоғам қайраткері Смағұл Мұқанов, шежіреші Ахметқан Әбіқаев сауат ашты, Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдарғы мектеп түлектері отандық ғылым мен білімді, әдебиет пен өнерді дамытуға сүбелі үлес қосты.

1920 жылы Орынбордағы ағарту бөлімі мешітті қазақ тіліндегі бастауыш мектепке айналдырып, осында үш айлық курс ұйымдастырады, Торғай уезі бойынша осы «Бостандық» мектебінен 75 адам мұғалімдік куәлік алып шығады. Әлмұхаммед сол курста А. Байтұрсынұлының емлесін алғашқылардың бірі  болып қолданып, сабақ береді. 1923 жылы Ақтөбе қаласында ашылған мұғалімдер курсында білімін одан әрі жетілдіріп, «Бостандық» мектебінің меңгерушісі болып тағайындалады. Сонымен қатар губерниялық басқармаға өтініш беріп, «Үшқарасу», «Шилі» басынан кооперация ашып, оны бір жыл өзі басқарады.

Ал, 1925 жылдың аяғында Торғай қаласында үлкен діни жиналыс болып, сол мәжілісте жалпы халық Әлмұхаммед Оспанұлын бірауыздан мұхтасиф етіп сайлайды. 1926 жылы Уфа муфтиінің шақыруымен барып, мұхтасифтік жарлығын алады. 1929 жылға дейін Торғай қаласының орталығында мұхтасифтік қызмет атқарады. Сол кезде Әлмұхаммед Оспанұлының қарауында 54 мешіт болған. 1929 жылы Әлмұхаммед «мұхтасиф болды» деген жаламен 10 жылға сотталады. Бірақ түрмеде жатып ізденудің нәтижесінде 1930 жылы босатылады. 1931 жылы қайта қудаланып, тағы да 10 жылға сотталып, Қостанайдың  түрмесінен бір-ақ шығады. 1934 жылы  мерзімі біткен соң туған ауылы «Шиліге» қайта оралады. 1935 жылы қайтадан «Бостандық» мектебінде мұғалім болады. Бала оқытумен қатар «Шиліден» бөгет салдырады.

1937 жылғы зобалаң басталғанда, Әлмұхаммед Оспанұлы «аурудың алдын алып», Троицкіге көшіп келеді. 1939 жылы Қостанай облысының Комсомол (бұрынғы Қарабалық) ауданындағы «Мағынай» мектебінің интернатында меңгеруші болып істейді. Ал, 1940-1941 оқу жылында «Бозкөл» мектебінде орыс балаларына қазақ тілінен сабақ береді. Осында жүргенінде «халық жауы» ретінде ұсталып, үшінші рет түрмеге отырады.  1948 жылы босап шығып, Пайғамбар жасына келгенде елге оралып, жұртшылықты имандылыққа үндейді. Әлмұхаммед Оспанұлы туған жері «Шиліде»  1966 жылдың 18 шілдесі күні тура 80 жасында қайтыс болады.

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

27.05.2017

Қостанайға жаңа вагондар келді

27.05.2017

БҚО-да экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің көшпелі отырысы өтті

27.05.2017

Павлодарда шіркейлерге қарсы жұмыс қолға алынды

27.05.2017

Еліміздің барлық аймағында ауа райы тұрақсыз болады

27.05.2017

Қанат Ислам қарсыласын ұпай санымен жеңді

27.05.2017

Жанқош Тұраров мексикалық боксшыны нокаутқа түсірді

26.05.2017

Астанада «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» атты форум өтті

26.05.2017

Премьер ТМД елдері үкімет басшылары кеңесінің отырысына қатысты

26.05.2017

Мадрид конференциясы Астана процесі нәтижелерін жоғары бағалады - СІМ

26.05.2017

«Ұлы дала» II форумы аясында шетелдік ғалымдар құнды ойларымен бөлісті

26.05.2017

Солтүстік Қазақстанда әкім әкесіне заңсыз субсидия алып берген

26.05.2017

Алтай Көлгінов: Біз биыл «Алаш» музейін ашамыз

26.05.2017

Түркі тілінің халықаралық мәртебесі туралы мәселе қозғалды

26.05.2017

Ұлытауды ұлықтау жұмыстары басталды – Ерлан Қошанов

26.05.2017

Жандос Асанов: Түркі тілдерін зерттеу – ТүркПА-ның назарындағы мәселе

26.05.2017

Жансейіт Түймебаев: Елдік мүддедегі есебіміз түгенделе түсуде

26.05.2017

Манзур Хусейн Сумро: «Біз өз құндылықтарымыздан ажырамауымыз керек»

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу