«Қорғансыздың күні» сахнаға қалай шықты?

Тіршіліктің адамзатпен бірге жасасып келе жатқан күрделі сұрақтарына жауап іздеуде кемеңгер жазушы Мұхтар Әуезовтің қорғансыздар тақырыбын да әбден жеріне жеткізе қаузағаны белгілі. Ол қорғансыз жандардың бейнесін  қашап жасаған қаламгер. «Жетім» әңгімесіндегі жетім бала Қасым, «Оқыған азаматтағы» Мақсұттың кемпір шешесі, «Абай жолындағы»  Иіс кемпір, Дәркембай шал, «Қорғансыздың күніндегі» Ғазиза боп жалғаса береді. Бұл қапелімде есімізге түскендері ғана. Ал осы тақырыпты бүгінгі біздің ой иелері қай қырынан көрсетіп, өнер тіліне қалай көшіріп жүр? ҚР еңбек сіңірген қайраткері Әлімбек Оразбековтің жазушы М.Әуезовтің «Қорғансыздың күні» атты әңгімесінің негізінде сахналаған «Қорғансыздың күні» драмасының премьерасын тамашалаған соң төмендегі жазбаға ерік бердік. Өйткені бұл шығарма тұңғыш рет қойылып отыр. Әрі қорғансыз жандар тақырыбы қай қоғамда да өзекті. Шынында біз үшін кімдер қорғансыз?
Егемен Қазақстан
20.05.2017 3997

Драманың премьерасы Қ.Қуанышбаев атындағы Мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театрында өтті. «Қорғансыздың күні» әңгімесін жақсы білеміз. Жазушының әңгімесінде уылжыған жас, арманшыл бойжеткен Ғазиза, оның соқыр шешесі мен кәрі әжесінің және көз байланған уақытта үйге кеп ойындағы арамза әрекетін жүзеге асыратын зинақор  болыс Ақан мен жағымпаз, қу Қалтайдың бейнесі ғана бар. Айналасынан көрген қорлығы, жалғыз ұлдан айрылудың азабы, басқа да оқиғалар әңгімеде қарт әженің аузымен баяндалады. Осы әңгімені жаңаша зерделеген режиссер Әлімбек Оразбеков инсценировкасында бірқатар өзгерістер жасалыпты.

Режиссер «Қорғансыздың күніндегі» қарт әженің аузымен баяндалған оқиғаны тұтасымен сахнаға алып шыққан. Режиссердің қосқан тағы бір жаңалығы – қораға ұя салған қарлығаштар. Бүгінгі заманның өнерінде символдың мәні жоғары. Біз қазір көп дүниені символ арқылы көрсетуге құштармыз. Қарлығаш бұл жерде сенімнің символы. Арманшыл, аңғал Ғазизаның қораға ұя салған қарлығашты көргендегі шаттанысы оның жан-дүниесіндегі тазалықтың, адамдарға деген сенімінің белгісі. Әкесі мен қос шешесіне қатар еркелеп жүрген албырт Ғазиза сахнаға осы бейнесімен шықты. Бірақ көңілімізге бір қона қоймаған нәрсе – жас қыздың психологиялық портретінің әлсіздігі. Мұндағы кейіпкер белгілі бір дәрежеде ауытқушылыққа ұшыраған адам сияқты әсер берді. Жөнсіз сөздер айтады, көп күледі, орынсыз әрекеттер жасайды. Ал жазушының классикалық әңгімесіндегі Ғазиза әкесі мен інісінің қазасын көрген, жүрегі шайлыққан, қабағын кірбің басқан, жанары мұңға толы саналы бойжеткен болатын.

Жарық пен қараңғыны, яғни, ізгілік пен зұлымдықты бас кейіпкерлер  ретінде сахнаға алып шығу режиссер тапқырлығының көрінісі. Қос жігіт бүкіл оқиғаларға араласып отырады. Олардың әрқайсысы өмір туралы өз ойларын айтыса жүріп жеткізеді.  Әсіресе әзәзіл бейнесіндегі қараңғылықтың рөлі өте сәтті шыққан.  Драмада оқиғалар тез ауысып отырады. Динамиканың жоғарылығы, табиғаттың қаталдығын, кедейдің жамау-жасқау тіршілігін, адамдарға тән қасиеттерді бейнелеуде символдың молдығы байқалады. Кейіпкерлердің әрекеті, сөзі, мимикасы бәрі тылсым бір үндермен астасып сахналанған. Яғни, адамдарды өз сана-сезімі билемесе, жасырын әзәзіл күштер  басқарады деген философияға ырық берілген сыңайлы.

Заңғар жазушының жазбасы күні батқан, шіріп тозығы жеткен феодалдық қоғамның тұрмыс-тіршілігінен, сол қоғамдағы адамдардың психологиясынан хабар беретін әңгіме. Күштінің әлсізді жеңуі табиғи заңдылық ретінде көркем тілмен әдіптелген. Кейіпкерлердің бәрінің образы тамаша ашылған. «Қорғансыздың күні» драмасында да сәтті образдар бар. Қызығы, мұнда қарау, дүниеқоңыз Дүйсен мен оның әйелі, қонақ боп келіп қызды қорлау туралы болысқа ой айтқан жағымпаз Қалтайдың жексұрын бейнелері әсерлі. Бірақ, байқауымызша, режиссер бейнелерді ашуды мақсат етпеген сыңайлы. Адамдарды мәңгі толғандыратын ізгілік пен зұлымдықтың тартысында зұлымдықтың жеңуінің себебін адамдардағы тобырлық қасиетпен байланыстыруға күш салған. Сахнаға көп кейіпкерлер шықты. Бірақ олар бірі көзін жұмса екіншісі де жұмады, бірі айқайласа екіншісі айқайлайды, оған үшіншісі қосылады. Олар біресе жанды кейіпкерге, біресе символға айнала жүріп, түрлі оқиғалар барысында адами мейірім, махаббаты кем қуыс кеуде тіршілік иелері екенін ғана көрсетті. Режиссер қорғансыздар тақырыбын ашуда байдың кедейден не әлдінің әлсізден көрген қорлығын  сахналаған жоқ. Кеудесінде жарығы бар адамдардың тобырдан қорлық көріп, қорғансызға айналатынын не өлім құшатынын бейнеледі.

Сахнаның алакөлеңкелігі, кейде тұтастай қараңғылығы, бас кейіпкер жарық-жігіттің қолындағы шырақты анда-санда ғана тұтатып жүгіріп жүруі, қорғансыз бейшаралардың ит-өмірі, қыздың төгілген абыройы, соңында қорлыққа шыдай алмай ажал құшуы – бұның бәрі қараңғының жарықты жеңуі болса да, режиссер тарапынан ізгілік пен зұлымдықтың мәңгі тартысын бейнелейтін символ драманың шешуші сәтіне қойылған. Бұл да болса үнемі қараңғылық жеңеді екен ғой деген ойдан арашалаудың бір тәсілі болса керек. Жалпы, драмада жоғарыда айтқанымыздай динамика жоғары, символ көп, композициясы шымыр.

Айта кетейік, қойылымды Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театрының артистері сахналады. Ал, драманың қоюшы суретшісі – Шынар Елембаева.

Айгүл СЕЙІЛОВА,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.05.2018

Қостанай қаласы «мерейлі отбасын» таңдады

20.05.2018

Батыс Қазақстан мен Астана әріптестік туралы меморандумға қол қойды

20.05.2018

Каспий жағалауында суға шомылу маусымына байланысты үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді

20.05.2018

Ақтөбе және Орынбор облыстары ресми делегацияларының кездесуі өтті

20.05.2018

Павлодарда партиялық жоба аясында IT-орталық ашылады

20.05.2018

Екібастұздағы «Шығыс» кенішіне «Liebherr R-976 Litronic» экскаваторы әкелінді

20.05.2018

Павлодарда Медиаторлардың республикалық форумы өтті

20.05.2018

Павлодарда ауыл шаруашылық жерлері электронды картаға түсіріледі

20.05.2018

Павлодарда жүргізушілердің төленбеген көлік салығы 670 миллион теңгеге жеткен

20.05.2018

Хорватия Астанада дипломатиялық өкілдік ашпақ

20.05.2018

Самал Еслямова Канн кинофестивалінде үздік актриса атанды

20.05.2018

20 мамырға арналған ауа райы

20.05.2018

ҚарМУ-да «Рухани жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыру барысын талқылады

19.05.2018

АЭФ-2018 аясында жаһандық трансформация жағдайындағы азаматтық қоғам институттарының рөлі талқыланды

19.05.2018

Қазақстандық сарапшылар ғаламдық дамудың басты бес мегатренді туралы пікір білдірді

19.05.2018

Н. Назарбаев атап өткен бес мегатренд АЭФ-2018 алаңдарында кеңінен талқылануда

19.05.2018

QazaqGeography «Қазақстандық ұлттық географиялық қоғамының» кезектен тыс съезі өз жұмысын бастады

19.05.2018

Қазақстан СІМ басшысы ИЫҰ-ның Ыстанбұлдағы саммитінде сөз сөйледі

19.05.2018

Елбасы Куба халқына көңіл айту жеделхатын жолдады

19.05.2018

Кубада ұшақ апатына байланысты ұлттық аза тұту күні жарияланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Оразаның нығметі

«Зор сүйінші айтайын, Мұсылман болып туғанға. Ислам дінін қуғанға...» деп Майлықожа бабамыз жырлағандай, исламды дінім, Мұхаммедті пайғамбарым деп таныған мүміндер үшін қасиетті рамазан айы туды. Аллаға бойұсынушы қауым бұл айды «Айлардың сұлтаны» деп ерекше әспет­тесе, үлкен сахаба Абдулла Аббас «күн­­дердің қайырлысы – жұма, айлардың қайыр­лысы – рамазан» деген екен.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Жол апатын азайту жүргізуші мәдениетіне байланысты

Өткенде екі көлік соқтығысып қал­ды. Олар көшенің бағдаршамы жоқ қиылысында бір-біріне жол бермеген. Содан екі жүргізуші бірін-бірі кінәлап жатыр. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Қазақ қызы осындай

Ұлттық дүниетаным ілімінде халық­тың гүлі қазақ қызының болмысына, әдеп-ілтипатына, сұлулық, ізеттілік қасиеттеріне қатысты «Қызда оттай ыстық мейір бар», «Қызда 40 періште бар», «Қызда 40 көліктік бақыт бар», «Қыздың қабағында құт бар», «Қыз назы 40 кісіні мас қылады», «Қыз 40 істің қисынын біледі», «Бұрынғының қыздары бармағының шұңқырындағы асқа тояды» дейтін сұлулықтың тұңғиық сырларын мәлімдейтін інжу-маржан ойлар, толғамдар, лала лебіздер бар.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу