Қытай экономикасы жаңа өзгерістерге бет алды

​90-жылдардың басында Business Week журналы «Қытай XXI ғасырдағы экономикалық алып державаға айналады» деп жазды. Ол Қытай экономикасының жылына 12-14 пайызбен қарқынды өсіп жатқан шағы болатын. Болжамдарға сәйкес, Аспан асты елінің экономикасы 2020 жылға қарай АҚШ-ты басып озып, әлем бойынша көш бастауы тиіс еді.
Егемен Қазақстан
23.04.2017 2160
2

Расында әлемдік нарықта Қытай экономикасының басым тұстары анық байқалған. Арзан жұмыс күшінің арқасында Қытай әлемдік фабрикаға айналды. Батыс компаниялары өндірістік шығынды азайту мақсатында озық технологияларымен бөлісіп, кәсіпорындарын Қытайға жарыса көшірді. 

Соңғы отыз жылда Қытайдың экономикалық өсімін жаһандану, индустрияландыру, арзан жұмыс күші сияқты факторлар қамтамасыз етіп келді. Алайда, кейінгі бірнеше жылда экономикалық өсім баяулау үстінде. Арзан жұмыс күшіне негізделген, сапа емес, санды арттыруға бағытталған экономикалық үлгі тығырыққа тірелгендей. Қазір Қытай бұрынғыдай ең арзан өндіруші саналмайды. Еуропа мен АҚШ-та оның өнімдеріне деген сұраныс төмендей түсті. Ал елдің көптеген кәсіпорындарында өндірістік қуаттардың артылуы анық байқалады.

Мемлекеттік кәсіпорындар – Қытай экономикасын тежеуші

Кезінде мемлекеттік кәсіпорындар Қытай ұлттық экономикасының басты тірегі болды. Ал бүгінде дамудың негізгі тежегішіне айналып отыр. Мәселен, өткен жылы 102 мемлекеттік кәсіпорынның кірісі 180 млрд АҚШ доллары болса, 10 ірі жеке компанияның пайдасы 424 млрд долларға жеткен. Яғни, қазіргі таңда Қытай экономикасының негізгі қозғаушы күші – халықтың 80 пайызын жұмыспен қамтып отырған жеке бизнес.

Қытай билігі стратегиялық маңызына бола мемлекеттік кәсіпорындарды арзан несие беру арқылы қолдап келді. Олардың қаржылық көрсеткіштері көбінесе елеусіз қалып жатты. Тиімді басқару, кадрлардың бейілділігі және жалпы тұрақтылық мәселелері басты назарда болды. Мемлекеттік корпорациялардың әлсіреуіне шетелдік жобаларды инвестициялау да әсер етті. Олар көбіне экономикалық емес, саяси мүдделерді көздеп жүзеге асырылған болатын. Сондай-ақ, мемлекеттік кәсіпорындар банкротқа ұшырау қаупінен қорықпай, нәтижесі күмәнді келісімдер жасап отырған. Биліктің оларды құтқару үшін тиісті шаралар қабылдайтынына сенімді болған.

Нәтижесінде мемлекеттік корпорациялардың қарызы 2016 жылы 1,3 трлн доллардан асып түсті.

Экономикалық реформалар тәуекелді қажет етеді

Наурыз айында Қытай халық банкінің басшысы Чжоу Сяочуань қарыз көрсеткіштерінің таяу уақытта төмендеуі екіталай екенін жеткізді. Оның айтуынша, үкімет қарыздың өсуін тежеу, компанияларды қайта құру, артық өндіріс қуатын қысқарту, тиімсіз кәсіпорындарға несие беруді тоқтату шараларын жалғастырады. Ал ҚХР Мемлекеттік кеңесінің премьері Ли Кэцян артық өндіріс қуаттарының қысқаруына байланысты миллион адамның жұмыстан шығу қаупі бар екенін ескертті.

Биліктің пайымдауынша, әлеуметтік тұрақтылықты сақтау аса маңызды, алайда, экономиканы дамытуға бағытталған батыл қадамдар кезек күттірмейді.

Қытай үкіметі бірінші кезекте құрыш құю мен көмір өнеркәсібіндегі артық өндіріс қуаттарын қысқартуды көздейді. 2020 жылға қарай осы екі саладағы қысқартылған өндіріс қуаты сәйкесінше 150 млн және 800 млн тоннаға жетуі тиіс. Қытайдың Мемлекеттік кеңесі жабылған өндірістердегі адамдарды жұмыспен қамту үшін 14,5 млрд доллар бөлмек. Оларға мерзімінен бұрын зейнетке шығу, біліктілік арттыру бағдарламасынан өту немесе жеке бизнесін ашу ұсынылады.

Тиімсіз өндірістерді азайту мақсатында бір секторда жұмыс істейтін мемлекеттік кәсіпорындарды біріктіру ұйғарылды. 2016 жылы осындай 10 жоба іске асты. Солардың ішіндегі ең маңыздысы – құрыш құю өндірісінің алпауыттары Baosteel мен Wuhan Iron and Steel Corporation-ды біріктіру болды. Ол екеуінен құралған China Baowu Steel Group корпорациясы аз уақыт ішінде Люксембургтің ArcelorMittal-ынан кейінгі әлемдегі ең ірі металлургия компаниясына айналды.

Шетелге инвестиция салуға шектеу қойылады

Былтыр юань бағамының 6,6 пайызға төмендеуі Қытай алтын-валюта қорының 2014 жылғы 4 трлн-нан 2,98 трлн долларға қысқаруына әкеліп соқты. Қытай билігі капиталдың сыртқа кетуіне, юань бағамына қысым түсуіне алаңдап отыр. Бұл мәселені шешу үшін жергілікті компаниялардың шетелде инвестициялық жобаларды жүзеге асыруына шектеу қойылмақ.

Болжам бойынша, үкімет шетелде 10 млрд доллардан астам сомаға инвестиция құюға, мемлекеттік компанияларға млрд доллардан астам қаражатқа жылжымайтын мүлік сатып алуға тыйым салады.

Қорыта айтқанда, Қытай үкіметіне реформаларды ойдағыдай іске асыру үшін белгілі бір тәуекелдерге баруға тура келеді. Әрине, бірінші кезекте ішкі және сыртқы саяси тұрақтылықты сақтау маңызды. Дегенмен, тарихқа көз жүгіртсек, қытай экономикасының үздік көрсеткіштерге қол жеткізуіне ең алдымен экономикалық реформалардың батыл жүргізілуі себеп болғанын байқаймыз.

Айдар Өрісбаев,

«Егемен Қазақстан». 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.10.2018

Астанада вирусты менингитке күдікті сегіз оқушы ауруханаға жатқызылды

18.10.2018

Еуроодақ саммиті: «Брексит» мәселесі қиындай түсті

18.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Рольф Драакпен және Мехран Эфтехармен кездесті

18.10.2018

Қарағандыда әнші-композитор Қорабай Есеновтің мерейтойлық кеші өтті

18.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропаның іскер топтар өкілдерімен кездесті

18.10.2018

Маңғыстауда алғашқы электр қуаттандыру станциясы ашылды

18.10.2018

«Ұлттық чемпиондар 2.0» бағдарламасы басталды

18.10.2018

Көлік кептелісінде көмекші - Road Zipper

18.10.2018

«Хабар 24»: «Egemen Qazaqstan»-ға шолу

18.10.2018

Венгрияға баратын балуандар белгілі

18.10.2018

Қыздар университеті туған жерге тағзым етіп қайтты

18.10.2018

Керчьтегі оқиғада қаза тапқандардың ішінде қазақстандықтар жоқ

18.10.2018

Илья Теренченко «Нұр Отан» партиясының хатшысы болып тағайындалды

18.10.2018

Д. Кәлетаев Қостанайдағы үкіметтік емес ұйымдар республикаға үлгі екенін айтты

18.10.2018

Таиланд қазақстандықтарға визаны тегін бермек

18.10.2018

Қызылордада Жолдаудағы тапсырмалардың мәні түсіндірілді

18.10.2018

79 жасында алғаш рет подиумға шыққан Ван Дешунь

18.10.2018

Жалпы азаматтық құқықтар ар-ұждан бостандығымен шиеленіспейді

18.10.2018

Қызылордада апатты үйлер мәселесі шешілді

18.10.2018

Марат Сұлтанғазиев Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы болып тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу