Қытай экономикасы жаңа өзгерістерге бет алды

​90-жылдардың басында Business Week журналы «Қытай XXI ғасырдағы экономикалық алып державаға айналады» деп жазды. Ол Қытай экономикасының жылына 12-14 пайызбен қарқынды өсіп жатқан шағы болатын. Болжамдарға сәйкес, Аспан асты елінің экономикасы 2020 жылға қарай АҚШ-ты басып озып, әлем бойынша көш бастауы тиіс еді.
Егемен Қазақстан
23.04.2017 2719
2

Расында әлемдік нарықта Қытай экономикасының басым тұстары анық байқалған. Арзан жұмыс күшінің арқасында Қытай әлемдік фабрикаға айналды. Батыс компаниялары өндірістік шығынды азайту мақсатында озық технологияларымен бөлісіп, кәсіпорындарын Қытайға жарыса көшірді. 

Соңғы отыз жылда Қытайдың экономикалық өсімін жаһандану, индустрияландыру, арзан жұмыс күші сияқты факторлар қамтамасыз етіп келді. Алайда, кейінгі бірнеше жылда экономикалық өсім баяулау үстінде. Арзан жұмыс күшіне негізделген, сапа емес, санды арттыруға бағытталған экономикалық үлгі тығырыққа тірелгендей. Қазір Қытай бұрынғыдай ең арзан өндіруші саналмайды. Еуропа мен АҚШ-та оның өнімдеріне деген сұраныс төмендей түсті. Ал елдің көптеген кәсіпорындарында өндірістік қуаттардың артылуы анық байқалады.

Мемлекеттік кәсіпорындар – Қытай экономикасын тежеуші

Кезінде мемлекеттік кәсіпорындар Қытай ұлттық экономикасының басты тірегі болды. Ал бүгінде дамудың негізгі тежегішіне айналып отыр. Мәселен, өткен жылы 102 мемлекеттік кәсіпорынның кірісі 180 млрд АҚШ доллары болса, 10 ірі жеке компанияның пайдасы 424 млрд долларға жеткен. Яғни, қазіргі таңда Қытай экономикасының негізгі қозғаушы күші – халықтың 80 пайызын жұмыспен қамтып отырған жеке бизнес.

Қытай билігі стратегиялық маңызына бола мемлекеттік кәсіпорындарды арзан несие беру арқылы қолдап келді. Олардың қаржылық көрсеткіштері көбінесе елеусіз қалып жатты. Тиімді басқару, кадрлардың бейілділігі және жалпы тұрақтылық мәселелері басты назарда болды. Мемлекеттік корпорациялардың әлсіреуіне шетелдік жобаларды инвестициялау да әсер етті. Олар көбіне экономикалық емес, саяси мүдделерді көздеп жүзеге асырылған болатын. Сондай-ақ, мемлекеттік кәсіпорындар банкротқа ұшырау қаупінен қорықпай, нәтижесі күмәнді келісімдер жасап отырған. Биліктің оларды құтқару үшін тиісті шаралар қабылдайтынына сенімді болған.

Нәтижесінде мемлекеттік корпорациялардың қарызы 2016 жылы 1,3 трлн доллардан асып түсті.

Экономикалық реформалар тәуекелді қажет етеді

Наурыз айында Қытай халық банкінің басшысы Чжоу Сяочуань қарыз көрсеткіштерінің таяу уақытта төмендеуі екіталай екенін жеткізді. Оның айтуынша, үкімет қарыздың өсуін тежеу, компанияларды қайта құру, артық өндіріс қуатын қысқарту, тиімсіз кәсіпорындарға несие беруді тоқтату шараларын жалғастырады. Ал ҚХР Мемлекеттік кеңесінің премьері Ли Кэцян артық өндіріс қуаттарының қысқаруына байланысты миллион адамның жұмыстан шығу қаупі бар екенін ескертті.

Биліктің пайымдауынша, әлеуметтік тұрақтылықты сақтау аса маңызды, алайда, экономиканы дамытуға бағытталған батыл қадамдар кезек күттірмейді.

Қытай үкіметі бірінші кезекте құрыш құю мен көмір өнеркәсібіндегі артық өндіріс қуаттарын қысқартуды көздейді. 2020 жылға қарай осы екі саладағы қысқартылған өндіріс қуаты сәйкесінше 150 млн және 800 млн тоннаға жетуі тиіс. Қытайдың Мемлекеттік кеңесі жабылған өндірістердегі адамдарды жұмыспен қамту үшін 14,5 млрд доллар бөлмек. Оларға мерзімінен бұрын зейнетке шығу, біліктілік арттыру бағдарламасынан өту немесе жеке бизнесін ашу ұсынылады.

Тиімсіз өндірістерді азайту мақсатында бір секторда жұмыс істейтін мемлекеттік кәсіпорындарды біріктіру ұйғарылды. 2016 жылы осындай 10 жоба іске асты. Солардың ішіндегі ең маңыздысы – құрыш құю өндірісінің алпауыттары Baosteel мен Wuhan Iron and Steel Corporation-ды біріктіру болды. Ол екеуінен құралған China Baowu Steel Group корпорациясы аз уақыт ішінде Люксембургтің ArcelorMittal-ынан кейінгі әлемдегі ең ірі металлургия компаниясына айналды.

Шетелге инвестиция салуға шектеу қойылады

Былтыр юань бағамының 6,6 пайызға төмендеуі Қытай алтын-валюта қорының 2014 жылғы 4 трлн-нан 2,98 трлн долларға қысқаруына әкеліп соқты. Қытай билігі капиталдың сыртқа кетуіне, юань бағамына қысым түсуіне алаңдап отыр. Бұл мәселені шешу үшін жергілікті компаниялардың шетелде инвестициялық жобаларды жүзеге асыруына шектеу қойылмақ.

Болжам бойынша, үкімет шетелде 10 млрд доллардан астам сомаға инвестиция құюға, мемлекеттік компанияларға млрд доллардан астам қаражатқа жылжымайтын мүлік сатып алуға тыйым салады.

Қорыта айтқанда, Қытай үкіметіне реформаларды ойдағыдай іске асыру үшін белгілі бір тәуекелдерге баруға тура келеді. Әрине, бірінші кезекте ішкі және сыртқы саяси тұрақтылықты сақтау маңызды. Дегенмен, тарихқа көз жүгіртсек, қытай экономикасының үздік көрсеткіштерге қол жеткізуіне ең алдымен экономикалық реформалардың батыл жүргізілуі себеп болғанын байқаймыз.

Айдар Өрісбаев,

«Егемен Қазақстан». 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.03.2019

Алматылық жастар Нұрсұлтан Назарбаевты гүл шоқтарымен қарсы алды

26.03.2019

UFC: Дамир Майрбекпен айқасуы мүмкін

26.03.2019

QAZAQ AIR ұшақтары Ресейге қатынайтын болды

26.03.2019

Ақмаржан Қалмұрзаева шаңғы акробатикасынан Қазақстан чемпионы атанды

26.03.2019

Үкімет отырысында Жастар жылын өткізу жөніндегі Жол картасына арналған толықтырулар мақұлданды

26.03.2019

Ірі кәсіпорындар Ақтөбедегі ЖОО түлектерін жұмысқа орналастыру туралы меморандумға қол қойды

26.03.2019

Алкоголь өнімдерін алып өтпек болғандар ұсталды

26.03.2019

Қазақстандық опера әншісі Айгүл Шамшиденова Австрияда жеке концертін өткізеді

26.03.2019

Жайсаңда 1,5 миллионнан астам теңгенің затын елден заңсыз шығармақ болғандар ұсталды

26.03.2019

Полиция қала тұрғындарына терезеден құлаудың алдын алу жөнінде ескертті

26.03.2019

Қорғаста шекарашылар 5 миллионға жуық теңгенің заттарын кеденшілерге өткізді

26.03.2019

Теннис: Путинцева Плишковадан ұтылды

26.03.2019

Қостанайда Ресейге кетіп бара жатқан автокөлік жүргізушісінен есірткі табылды

26.03.2019

Елордада күн райы +7°С дейін жылынады

26.03.2019

Бір жылда өнеркәсіп өсімі 4,1% құрады: Үкіметте ИИДМБ іске асыру барысы қаралды

26.03.2019

Елордадағы жантүршігерлік жол апаты: Автобустар жедел жәрдем көлігіне соқтығысқан

26.03.2019

Семейде «Астанамыз – Нұр-Сұлтан!» атты патриоттық акция өтті

26.03.2019

Мемлекеттік шекараны бұзып өтпек болған қырғыз азаматы ұсталды

26.03.2019

Бұл жаңа жұмыс форматы — А. Мамин Үкімет пен Ұлттық Банк арасындағы Келісім туралы

26.03.2019

Өскеменде патриоттық акция өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу