Қытай экономикасы жаңа өзгерістерге бет алды

​90-жылдардың басында Business Week журналы «Қытай XXI ғасырдағы экономикалық алып державаға айналады» деп жазды. Ол Қытай экономикасының жылына 12-14 пайызбен қарқынды өсіп жатқан шағы болатын. Болжамдарға сәйкес, Аспан асты елінің экономикасы 2020 жылға қарай АҚШ-ты басып озып, әлем бойынша көш бастауы тиіс еді.
Егемен Қазақстан
23.04.2017 1800

Расында әлемдік нарықта Қытай экономикасының басым тұстары анық байқалған. Арзан жұмыс күшінің арқасында Қытай әлемдік фабрикаға айналды. Батыс компаниялары өндірістік шығынды азайту мақсатында озық технологияларымен бөлісіп, кәсіпорындарын Қытайға жарыса көшірді. 

Соңғы отыз жылда Қытайдың экономикалық өсімін жаһандану, индустрияландыру, арзан жұмыс күші сияқты факторлар қамтамасыз етіп келді. Алайда, кейінгі бірнеше жылда экономикалық өсім баяулау үстінде. Арзан жұмыс күшіне негізделген, сапа емес, санды арттыруға бағытталған экономикалық үлгі тығырыққа тірелгендей. Қазір Қытай бұрынғыдай ең арзан өндіруші саналмайды. Еуропа мен АҚШ-та оның өнімдеріне деген сұраныс төмендей түсті. Ал елдің көптеген кәсіпорындарында өндірістік қуаттардың артылуы анық байқалады.

Мемлекеттік кәсіпорындар – Қытай экономикасын тежеуші

Кезінде мемлекеттік кәсіпорындар Қытай ұлттық экономикасының басты тірегі болды. Ал бүгінде дамудың негізгі тежегішіне айналып отыр. Мәселен, өткен жылы 102 мемлекеттік кәсіпорынның кірісі 180 млрд АҚШ доллары болса, 10 ірі жеке компанияның пайдасы 424 млрд долларға жеткен. Яғни, қазіргі таңда Қытай экономикасының негізгі қозғаушы күші – халықтың 80 пайызын жұмыспен қамтып отырған жеке бизнес.

Қытай билігі стратегиялық маңызына бола мемлекеттік кәсіпорындарды арзан несие беру арқылы қолдап келді. Олардың қаржылық көрсеткіштері көбінесе елеусіз қалып жатты. Тиімді басқару, кадрлардың бейілділігі және жалпы тұрақтылық мәселелері басты назарда болды. Мемлекеттік корпорациялардың әлсіреуіне шетелдік жобаларды инвестициялау да әсер етті. Олар көбіне экономикалық емес, саяси мүдделерді көздеп жүзеге асырылған болатын. Сондай-ақ, мемлекеттік кәсіпорындар банкротқа ұшырау қаупінен қорықпай, нәтижесі күмәнді келісімдер жасап отырған. Биліктің оларды құтқару үшін тиісті шаралар қабылдайтынына сенімді болған.

Нәтижесінде мемлекеттік корпорациялардың қарызы 2016 жылы 1,3 трлн доллардан асып түсті.

Экономикалық реформалар тәуекелді қажет етеді

Наурыз айында Қытай халық банкінің басшысы Чжоу Сяочуань қарыз көрсеткіштерінің таяу уақытта төмендеуі екіталай екенін жеткізді. Оның айтуынша, үкімет қарыздың өсуін тежеу, компанияларды қайта құру, артық өндіріс қуатын қысқарту, тиімсіз кәсіпорындарға несие беруді тоқтату шараларын жалғастырады. Ал ҚХР Мемлекеттік кеңесінің премьері Ли Кэцян артық өндіріс қуаттарының қысқаруына байланысты миллион адамның жұмыстан шығу қаупі бар екенін ескертті.

Биліктің пайымдауынша, әлеуметтік тұрақтылықты сақтау аса маңызды, алайда, экономиканы дамытуға бағытталған батыл қадамдар кезек күттірмейді.

Қытай үкіметі бірінші кезекте құрыш құю мен көмір өнеркәсібіндегі артық өндіріс қуаттарын қысқартуды көздейді. 2020 жылға қарай осы екі саладағы қысқартылған өндіріс қуаты сәйкесінше 150 млн және 800 млн тоннаға жетуі тиіс. Қытайдың Мемлекеттік кеңесі жабылған өндірістердегі адамдарды жұмыспен қамту үшін 14,5 млрд доллар бөлмек. Оларға мерзімінен бұрын зейнетке шығу, біліктілік арттыру бағдарламасынан өту немесе жеке бизнесін ашу ұсынылады.

Тиімсіз өндірістерді азайту мақсатында бір секторда жұмыс істейтін мемлекеттік кәсіпорындарды біріктіру ұйғарылды. 2016 жылы осындай 10 жоба іске асты. Солардың ішіндегі ең маңыздысы – құрыш құю өндірісінің алпауыттары Baosteel мен Wuhan Iron and Steel Corporation-ды біріктіру болды. Ол екеуінен құралған China Baowu Steel Group корпорациясы аз уақыт ішінде Люксембургтің ArcelorMittal-ынан кейінгі әлемдегі ең ірі металлургия компаниясына айналды.

Шетелге инвестиция салуға шектеу қойылады

Былтыр юань бағамының 6,6 пайызға төмендеуі Қытай алтын-валюта қорының 2014 жылғы 4 трлн-нан 2,98 трлн долларға қысқаруына әкеліп соқты. Қытай билігі капиталдың сыртқа кетуіне, юань бағамына қысым түсуіне алаңдап отыр. Бұл мәселені шешу үшін жергілікті компаниялардың шетелде инвестициялық жобаларды жүзеге асыруына шектеу қойылмақ.

Болжам бойынша, үкімет шетелде 10 млрд доллардан астам сомаға инвестиция құюға, мемлекеттік компанияларға млрд доллардан астам қаражатқа жылжымайтын мүлік сатып алуға тыйым салады.

Қорыта айтқанда, Қытай үкіметіне реформаларды ойдағыдай іске асыру үшін белгілі бір тәуекелдерге баруға тура келеді. Әрине, бірінші кезекте ішкі және сыртқы саяси тұрақтылықты сақтау маңызды. Дегенмен, тарихқа көз жүгіртсек, қытай экономикасының үздік көрсеткіштерге қол жеткізуіне ең алдымен экономикалық реформалардың батыл жүргізілуі себеп болғанын байқаймыз.

Айдар Өрісбаев,

«Егемен Қазақстан». 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

23.02.2018

Банктер мен Қаржыгерлер қауымдастығы қазақстандықтарға үндеу жариялады

23.02.2018

Гүлшара Әбдіқалықова елшілерден сенім грамоталарын қабылдады

23.02.2018

Жылда 500-ден астам жол апаты автобус жүргізушілерінің кінәсінен болады - ІІМ

23.02.2018

Мати Алавер: Полторанин медаль медаль алмаса жалақымның бір тиынын қалдырмай қайтарып беремін

23.02.2018

Алматыда Әлемдік экономика және саясат институты алаңында сарапшылар кездесуі өтті

23.02.2018

Элизабет Тұрсынбаева Кореядағы Олимпиадада 12-орын алды

23.02.2018

Сарайшық ескерткіштерін ғылыми зерттеу жұмыстары қолға алынады - Арыстанбек Мұхамедиұлы

23.02.2018

Дәулетжан Махмұт. Портрет

23.02.2018

Қазақстандағы алғашқы сотсыз татуласу орталығы Қызылордада құрылады

23.02.2018

Өскемендегі Жастар театры «Аршын мал алан» мюзиклін сахналады

23.02.2018

Атырау облысының әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Жамбылда атқарылатын жұмыс көп

23.02.2018

Әкім есебіне жетістіктер ғана арқау бола ма?

23.02.2018

Жаңа латын графикасына қатысты пікірлер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу