Қытайдың стратегиялық басымдықтары

Қытай − Қазақстанның маңызды стратегиялық әріптес­терінің бірі. Сондықтан, бұл алып елде болып жатқан өзге­ріс­тер қазақ­стан­дықтарды бейжай қалдырмасы анық. Осы орайда, бүгін біз атал­ған елдің соңғы кездердегі эко­номикалық жетістіктеріне шолу жасауды жөн көрдік.
Егемен Қазақстан
07.04.2017 1723
2

Биылғы жылдың наурызында Бейжіңде Қытай Халық Республикасының (ҚХР) ең жо­ғарғы мемлекеттік құрылы­мы әрі заң шығарушы органы Бүкіл­қытайлық халық өкілдері жи­на­лысының (БХӨЖ) жыл са­йын­ғы сессиясы өтті. 

Он бір күнге жалғасқан БХӨЖ 12-ші шақырылымының 5-ші сессиясында Қытай үкі­метінің 2016 жылғы жұмысы туралы есебі ұсынылып, 2017 жыл­дың экономикалық даму жос­пары жарияланды және ел­дегі орталық және жергілікті би­лік­тің 2017 жылғы бюджет жос­парлары бекітілді. Жина­лыс­тың ашылуында Қытай үкіметі­нің 2016 жылғы жұмысы туралы есеп берген үкімет басшысы Ли Кэцян алдымен Си Цзинь­пиннің басшылығымен ҚКП Орталық комитетінің тұрақ­ты экономикалық даму­ға қол жеткізу, қоғамдық қауіп­сіз­дікті қамтамасыз ету және әлеуметтік өмірді жақсар­ту­ға күш салғанын атап өтіп, үкімет­тің 2016 жылғы жұмысын қоры­тындылады.

Ұсынысқа негізделген құры­лымдық реформалар кешен­ді түрде тереңдетіліп, эконо­мика­ның тұрақты өсімі үшін қажетті шаралар қабылданды. Осыған байланысты Мемлекеттік кеңес пен оның жергілікті бас­қар­маларының атқаруына мін­дет­телген 165 түрлі тексеріп-бекіту қызметі, 192 түрлі дәнекерлік қызметі және 220 түрлі кәсіби біліктілікті бағалау қызметі күшінен қалдырылды. Сыртқа есік ашу жеделдетіліп, «Бір бел­деу – бір жол» стратегия­сын­да қамтылған елдермен ынтымақ­тастық тереңдетілді және елге 130 миллион доллардан астам шетелдік инвестиция тартылды. Екінші − белсенді қаржылық сая­сат жүргізілді. Бір жыл ішінде кәсіп­орындарға салынатын салықтық жүктеме 570 млрд юань және пайыздық жүктеме 400 млрд юаньға қыс­қарды. Тұрақты ақша-несие сая­саты нәтижесінде Қытайдың 2016 жылғы үлкен ақша массасы (М2) 11,3%-ға өсті.

Үшінші − «Қытайда жасал­ған-2025» атты бастама­ның технологиялық даму страте­гия­сы кешенді түрде жүзеге асырылды және ұлт­тық деңгейде бірнеше тех­но­ло­гиялық инно­вациялық орта­лықтар мен ин­нова­циялық қанатқақты аймақ­тар құрылды. Өнеркәсіп секторында артық өндіру мәселесін шешу бойынша маңызды қадам­дар жасалып, жылдық көмір өндіру мөлшері 290 мил­лион тоннаға, ал болат өндіру 65 миллион тоннаға азайды. Төртінші – жасыл экономика тұрғысынан алғанда, таза энергия тұтыну үлесі 1,7 пайыздық тармаққа өссе, көмір тұтыну 2 пайыздық тар­­маққа қысқартылды. Ауаның ластануына қарсы күрес кү­шей­тіліп, күкірт диоксиді шығарын­дылар 5,6%-ға, азот оксиді шы­ғарындылар 4%-ға азайған, 74 ірі қалада ауадағы шаң-тозаң қоюлығының жыл­дық орташа көрсеткіші 9,1%-ға төмендеді. Бесінші – халықтың тұрмыс жағ­дайын жақсарту мәселесіне ере­кше назар аударылып, жұ­мыс­­­пен қамту және жаңа жұ­мыс орын­дарын ашу үшін бір­қа­тар шара қабылданды. Кедей­лерге кө­мектесу үшін мем­­ле­кет­­тік бюд­жеттен 10 млрд юань бө­лі­ніп, 84 миллион тұр­­мысы төмен балаға оқу грант­­тары беріл­ді. Мемле­кет­тік бюд­жет­тегі білім беруге бағыт­талған жыл­дық қа­ражат­тың үлесі 4%-дан асқан.

Қытайдың өткен жылғы эко­номикалық және әлеуметтік нәтижелері бірнеше түйінге жинақталды. Атап айтқанда, елдің  ІЖӨ-сі 6,7%-ға артып, 74,4 триллион юаньға (шамамен 11 триллион доллар) дейін өсті және жаһандық экономикалық өсуге 30% үлес қосты. Тұтыну баға­лары индексінің жылдық өз­герісі 2% болды. Өнеркәсіптік кәсіп­орындарда пайданың ұл­ғаюы 8%-ға жетсе де, алдыңғы жыл­мен салыстырғанда 2,3%-ға тө­мен­деген. Салалық дамуда қыз­мет көрсету саласының үле­сі 51,6% болып, тарихтағы ең жо­ғары деңгейге жетті. Жо­ға­ры технологиялық индус­т­рия мен технология өндірісі қар­­қынды өсіп, аграрлық сек­тор­да тұрақтылыққа қол жет­кізіл­ді. Жаңа құрылған кәсіп­орын­дардың саны күніне 15 000-ға артып, жылына 24,5%-ға өскен.

Технология және иннова­ция сал­асында осы жылы тех­­но­ло­­­гиялық сауда көлемі 1 три­л­­­лион юаннан асып, техно­ло­­гия­­­лық өсімнің экономика­ға қос­­қан үлесі 56,2%-ға дейін артты.

Қалаларда жаңадан ашыл­ған жұмыс орындарының саны 13,41 миллион болса, тіркелген қалалық жұмыссыздық деңгейі 4,02%-ды құрады. Көлік инф­ра­­­құ­рылымы тұрғысынан ал­­ған­­да, бүкіл ел бойынша жаңа 1 900 ша­­қырым жоғары жылдам­дық­тағы темір жол желілері пай­­да­лануға беріліп, 6 700 ша­қы­­­рым­нан астам автомобиль жол­­­дары мен 290 000 шақырым ауылдық жолдар салынды, 21 жаңа ірі гидротехникалық құры­­лым құрылысы бастал­ды. Коммуникациялық инфра­құрылым жағынан 4G ұялы байланыс абоненттерінің саны 340 миллионға өсті және талшықты-оптикалық кабельдер 550 миллион шақырымға жетті.

Жан басына шаққандағы табыс 6,3%-ға артқан. Ауылдық жер­лерде тұрмысы нашар ха­лық­тың саны 12,4 миллион адам­­ға азайды және 2,4 миллион адам өмір сүру ортасы нашар жер­лер­ден дамыған аудандарға кө­ші­ріл­ді. Сондай-ақ, 6 мил­лион­­нан астам жаңа тұрғын үй салы­нып, ауылдық жерлерде 3,8 миллионға жуық адамның  ес­кі үйі жөнделді. Урбанизация үде­­рісі жеделдетіліп, 16 мил­лион­­нан астам адам қалаға көшті. Биыл­­­ғы жылы 120 миллион қы­­­тай аза­ма­ты шетелге саяхат жасады.

Қытай үкіметінің 2017 жыл­ғы жұмыс жоспарын жария­лаған үкімет басшысы Ли Кэцян осы жы­лы елде тұрақты даму мен әлеу­­мет­тік дамуды қам­тамасыз етуде негізгі ба­ғы­ттар бойын­ша ұсы­нысқа не­гіз­делген құры­лым­­дық ре­фор­маларды нығай­тып, қа­­же­т­ті технология­лық транс­­­фор­­мация мен макро­эко­но­ми­калық тұрақтылыққа ба­ғы­т­тал­ған жұмыстарға ба­сым­дық беретінін атап өтті. Жос­парға сәйкес, 2017 жылы Қы­тай 6,5%-дық экономикалық өсім­ге қол жеткізу және ІЖӨ бо­йын­ша энергия тұтынымын 3,4%-ға азайту, 11 миллион жаңа жұмыс орнын ашу және елде қалалық жұмыссыздық көр­сет­кішін 4,5%-дан төмен дең­гей­де сақтау, 2016 жылмен са­лыс­­тырғанда 200 млрд юаньға қыс­­қарту арқылы бюджет тап­шы­лы­ғын 23,8 триллион юань дең­гейінде ұстау, үлкен ақша мас­са­сын (М2) 12%-ға арттыру, ал ин­ф­ляция өсімін шамамен 3% дең­гейінде ұстап тұру көзделіп отыр.

Бұл 2013 жылы наурызда қызметке кіріскен БХӨЖ 12-ші шақырылымының соңғы сес­сиясы болды. 2017 жыл – Қытай­да әрбір бес жыл сайын өткі­зі­летін саяси биліктің жаңаратын жылы­на сәйкес келеді. 2012 жыл­дың қараша айындағы 18-ші ҚКП пленумының отырысында сай­лан­ған басшылық тобы 10 жыл­дық билік кезеңінің алғашқы бес жылдығын аяқтай­ды және жыл­дың соңында өтетін 19-шы ҚКП пленумында билік өзгеріп жаңар­тылады, сондай-ақ, 2018-2022 жылдар кезеңі үшін БХӨЖ 13-ші ш­ақы­рылымының сайлауы өтеді. Осы тұрғыдан алғанда БХӨЖ 12-ші шақырылымының 5-ші сессиясында белгіленген Қы­тай үкіметінің 2017 жылға ар­нал­ған шешімдері мен іс-шара­лары өте маңызды болып табылады.

БХӨЖ 12-ші шақырылымы 5-ші сессиясының қорытын­дысы бойынша, Қытайдың 2017 жылғы стратегиялық ба­сым­дықтарын төмендегідей қоры­тындылауға болады. Тұ­рақ­ты экономикалық өсуді қамтамасыз етуде соңғы жыл­дары экономикалық өсу қар­қыны баяулаған Қытай үшін эко­но­микалық өсу тұрақты­лы­ғын қамтамасыз ету ең ма­ңызды мақсат болмақ. Қыт­ай­дың экономикасы өткен жылы 6,7%-ға өсті, бұл соңғы 26 жылдағы ең төмен көрсеткіш. Мысалы, Қытай экономикасы 2008 жыл­ға дейін шамамен 10%-дық қар­қынмен тұрақты түрде өс­кен болатын. Тұрақтылық пен қауіпсіздік жайына келсек, сессияда мақұлданған 2017 жылғы орталық бюджет жоспарына сәйкес, биылғы жылы Қытайдың қорғаныс бюджетінің шамамен 7%-ға артып, 1 триллион юаньға дейін өсуі, ресми Бейжіңнің ел тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне үлкен мән беретінін көрсетеді. Себебі, АҚШ президенті До­нальд Трамптың билікке келуі­мен АҚШ – Қытай қарым-қаты­настарының шиеленісе түсуі, Вашингтон мен Сеул билік­тері­нің Оңтүстік Кореяда THAAD зымыранға қарсы қор­ға­ныс жүйесін орналастыру жос­пар­лары, сондай-ақ, Оңтүс­тік Қы­тай теңізі мен Корей түбе­гін­де артып келе жатқан ши­еленіс­ке байланысты Қытай билігі үлкен алаңдаушылық білдіруде.

Ауаның ластануына қар­сы күреске байланысты Қы­тай­дың стратегиялық басымдық­тарының бірі ретінде ауаның ластануымен күрес мәселесін атауға болады. Елдің орталық бюджеттік жос­парына сәйкес, ауаның ластануына қарсы күрес шеңберінде биыл 12 млрд юань көлемінде қаражат бөлініп, ол өткен жылмен салыстырғанда 7,3%-ға арт­қан. Денсаулық сақ­тау саласы бо­йынша Қытай­дың 2017 жылға арналған ден­сау­лық сақтау және отбасын жос­парлау бюджеті­нің 2016 жыл­ға қарағанда 50,3%-ға өсіп, 9,116 триллион юань­ға дейін артуы, Қытай үкіметі­нің денсаулық сақтау реформасында маңызды қадам жасай бастағанын көрсетуде. Өткен жылдан басталған «екінші бала» саясатын кешенді түрде іске асыру үшін Қытай басшылығы денсаулық сақтау реформасына да басымдық бере бастады.

Өмірбек ҚАНАЙ, 

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Еуразия ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу