Қытайдың стратегиялық басымдықтары

Қытай − Қазақстанның маңызды стратегиялық әріптес­терінің бірі. Сондықтан, бұл алып елде болып жатқан өзге­ріс­тер қазақ­стан­дықтарды бейжай қалдырмасы анық. Осы орайда, бүгін біз атал­ған елдің соңғы кездердегі эко­номикалық жетістіктеріне шолу жасауды жөн көрдік.
Егемен Қазақстан
07.04.2017 2086
2

Биылғы жылдың наурызында Бейжіңде Қытай Халық Республикасының (ҚХР) ең жо­ғарғы мемлекеттік құрылы­мы әрі заң шығарушы органы Бүкіл­қытайлық халық өкілдері жи­на­лысының (БХӨЖ) жыл са­йын­ғы сессиясы өтті. 

Он бір күнге жалғасқан БХӨЖ 12-ші шақырылымының 5-ші сессиясында Қытай үкі­метінің 2016 жылғы жұмысы туралы есебі ұсынылып, 2017 жыл­дың экономикалық даму жос­пары жарияланды және ел­дегі орталық және жергілікті би­лік­тің 2017 жылғы бюджет жос­парлары бекітілді. Жина­лыс­тың ашылуында Қытай үкіметі­нің 2016 жылғы жұмысы туралы есеп берген үкімет басшысы Ли Кэцян алдымен Си Цзинь­пиннің басшылығымен ҚКП Орталық комитетінің тұрақ­ты экономикалық даму­ға қол жеткізу, қоғамдық қауіп­сіз­дікті қамтамасыз ету және әлеуметтік өмірді жақсар­ту­ға күш салғанын атап өтіп, үкімет­тің 2016 жылғы жұмысын қоры­тындылады.

Ұсынысқа негізделген құры­лымдық реформалар кешен­ді түрде тереңдетіліп, эконо­мика­ның тұрақты өсімі үшін қажетті шаралар қабылданды. Осыған байланысты Мемлекеттік кеңес пен оның жергілікті бас­қар­маларының атқаруына мін­дет­телген 165 түрлі тексеріп-бекіту қызметі, 192 түрлі дәнекерлік қызметі және 220 түрлі кәсіби біліктілікті бағалау қызметі күшінен қалдырылды. Сыртқа есік ашу жеделдетіліп, «Бір бел­деу – бір жол» стратегия­сын­да қамтылған елдермен ынтымақ­тастық тереңдетілді және елге 130 миллион доллардан астам шетелдік инвестиция тартылды. Екінші − белсенді қаржылық сая­сат жүргізілді. Бір жыл ішінде кәсіп­орындарға салынатын салықтық жүктеме 570 млрд юань және пайыздық жүктеме 400 млрд юаньға қыс­қарды. Тұрақты ақша-несие сая­саты нәтижесінде Қытайдың 2016 жылғы үлкен ақша массасы (М2) 11,3%-ға өсті.

Үшінші − «Қытайда жасал­ған-2025» атты бастама­ның технологиялық даму страте­гия­сы кешенді түрде жүзеге асырылды және ұлт­тық деңгейде бірнеше тех­но­ло­гиялық инно­вациялық орта­лықтар мен ин­нова­циялық қанатқақты аймақ­тар құрылды. Өнеркәсіп секторында артық өндіру мәселесін шешу бойынша маңызды қадам­дар жасалып, жылдық көмір өндіру мөлшері 290 мил­лион тоннаға, ал болат өндіру 65 миллион тоннаға азайды. Төртінші – жасыл экономика тұрғысынан алғанда, таза энергия тұтыну үлесі 1,7 пайыздық тармаққа өссе, көмір тұтыну 2 пайыздық тар­­маққа қысқартылды. Ауаның ластануына қарсы күрес кү­шей­тіліп, күкірт диоксиді шығарын­дылар 5,6%-ға, азот оксиді шы­ғарындылар 4%-ға азайған, 74 ірі қалада ауадағы шаң-тозаң қоюлығының жыл­дық орташа көрсеткіші 9,1%-ға төмендеді. Бесінші – халықтың тұрмыс жағ­дайын жақсарту мәселесіне ере­кше назар аударылып, жұ­мыс­­­пен қамту және жаңа жұ­мыс орын­дарын ашу үшін бір­қа­тар шара қабылданды. Кедей­лерге кө­мектесу үшін мем­­ле­кет­­тік бюд­жеттен 10 млрд юань бө­лі­ніп, 84 миллион тұр­­мысы төмен балаға оқу грант­­тары беріл­ді. Мемле­кет­тік бюд­жет­тегі білім беруге бағыт­талған жыл­дық қа­ражат­тың үлесі 4%-дан асқан.

Қытайдың өткен жылғы эко­номикалық және әлеуметтік нәтижелері бірнеше түйінге жинақталды. Атап айтқанда, елдің  ІЖӨ-сі 6,7%-ға артып, 74,4 триллион юаньға (шамамен 11 триллион доллар) дейін өсті және жаһандық экономикалық өсуге 30% үлес қосты. Тұтыну баға­лары индексінің жылдық өз­герісі 2% болды. Өнеркәсіптік кәсіп­орындарда пайданың ұл­ғаюы 8%-ға жетсе де, алдыңғы жыл­мен салыстырғанда 2,3%-ға тө­мен­деген. Салалық дамуда қыз­мет көрсету саласының үле­сі 51,6% болып, тарихтағы ең жо­ғары деңгейге жетті. Жо­ға­ры технологиялық индус­т­рия мен технология өндірісі қар­­қынды өсіп, аграрлық сек­тор­да тұрақтылыққа қол жет­кізіл­ді. Жаңа құрылған кәсіп­орын­дардың саны күніне 15 000-ға артып, жылына 24,5%-ға өскен.

Технология және иннова­ция сал­асында осы жылы тех­­но­ло­­­гиялық сауда көлемі 1 три­л­­­лион юаннан асып, техно­ло­­гия­­­лық өсімнің экономика­ға қос­­қан үлесі 56,2%-ға дейін артты.

Қалаларда жаңадан ашыл­ған жұмыс орындарының саны 13,41 миллион болса, тіркелген қалалық жұмыссыздық деңгейі 4,02%-ды құрады. Көлік инф­ра­­­құ­рылымы тұрғысынан ал­­ған­­да, бүкіл ел бойынша жаңа 1 900 ша­­қырым жоғары жылдам­дық­тағы темір жол желілері пай­­да­лануға беріліп, 6 700 ша­қы­­­рым­нан астам автомобиль жол­­­дары мен 290 000 шақырым ауылдық жолдар салынды, 21 жаңа ірі гидротехникалық құры­­лым құрылысы бастал­ды. Коммуникациялық инфра­құрылым жағынан 4G ұялы байланыс абоненттерінің саны 340 миллионға өсті және талшықты-оптикалық кабельдер 550 миллион шақырымға жетті.

Жан басына шаққандағы табыс 6,3%-ға артқан. Ауылдық жер­лерде тұрмысы нашар ха­лық­тың саны 12,4 миллион адам­­ға азайды және 2,4 миллион адам өмір сүру ортасы нашар жер­лер­ден дамыған аудандарға кө­ші­ріл­ді. Сондай-ақ, 6 мил­лион­­нан астам жаңа тұрғын үй салы­нып, ауылдық жерлерде 3,8 миллионға жуық адамның  ес­кі үйі жөнделді. Урбанизация үде­­рісі жеделдетіліп, 16 мил­лион­­нан астам адам қалаға көшті. Биыл­­­ғы жылы 120 миллион қы­­­тай аза­ма­ты шетелге саяхат жасады.

Қытай үкіметінің 2017 жыл­ғы жұмыс жоспарын жария­лаған үкімет басшысы Ли Кэцян осы жы­лы елде тұрақты даму мен әлеу­­мет­тік дамуды қам­тамасыз етуде негізгі ба­ғы­ттар бойын­ша ұсы­нысқа не­гіз­делген құры­лым­­дық ре­фор­маларды нығай­тып, қа­­же­т­ті технология­лық транс­­­фор­­мация мен макро­эко­но­ми­калық тұрақтылыққа ба­ғы­т­тал­ған жұмыстарға ба­сым­дық беретінін атап өтті. Жос­парға сәйкес, 2017 жылы Қы­тай 6,5%-дық экономикалық өсім­ге қол жеткізу және ІЖӨ бо­йын­ша энергия тұтынымын 3,4%-ға азайту, 11 миллион жаңа жұмыс орнын ашу және елде қалалық жұмыссыздық көр­сет­кішін 4,5%-дан төмен дең­гей­де сақтау, 2016 жылмен са­лыс­­тырғанда 200 млрд юаньға қыс­­қарту арқылы бюджет тап­шы­лы­ғын 23,8 триллион юань дең­гейінде ұстау, үлкен ақша мас­са­сын (М2) 12%-ға арттыру, ал ин­ф­ляция өсімін шамамен 3% дең­гейінде ұстап тұру көзделіп отыр.

Бұл 2013 жылы наурызда қызметке кіріскен БХӨЖ 12-ші шақырылымының соңғы сес­сиясы болды. 2017 жыл – Қытай­да әрбір бес жыл сайын өткі­зі­летін саяси биліктің жаңаратын жылы­на сәйкес келеді. 2012 жыл­дың қараша айындағы 18-ші ҚКП пленумының отырысында сай­лан­ған басшылық тобы 10 жыл­дық билік кезеңінің алғашқы бес жылдығын аяқтай­ды және жыл­дың соңында өтетін 19-шы ҚКП пленумында билік өзгеріп жаңар­тылады, сондай-ақ, 2018-2022 жылдар кезеңі үшін БХӨЖ 13-ші ш­ақы­рылымының сайлауы өтеді. Осы тұрғыдан алғанда БХӨЖ 12-ші шақырылымының 5-ші сессиясында белгіленген Қы­тай үкіметінің 2017 жылға ар­нал­ған шешімдері мен іс-шара­лары өте маңызды болып табылады.

БХӨЖ 12-ші шақырылымы 5-ші сессиясының қорытын­дысы бойынша, Қытайдың 2017 жылғы стратегиялық ба­сым­дықтарын төмендегідей қоры­тындылауға болады. Тұ­рақ­ты экономикалық өсуді қамтамасыз етуде соңғы жыл­дары экономикалық өсу қар­қыны баяулаған Қытай үшін эко­но­микалық өсу тұрақты­лы­ғын қамтамасыз ету ең ма­ңызды мақсат болмақ. Қыт­ай­дың экономикасы өткен жылы 6,7%-ға өсті, бұл соңғы 26 жылдағы ең төмен көрсеткіш. Мысалы, Қытай экономикасы 2008 жыл­ға дейін шамамен 10%-дық қар­қынмен тұрақты түрде өс­кен болатын. Тұрақтылық пен қауіпсіздік жайына келсек, сессияда мақұлданған 2017 жылғы орталық бюджет жоспарына сәйкес, биылғы жылы Қытайдың қорғаныс бюджетінің шамамен 7%-ға артып, 1 триллион юаньға дейін өсуі, ресми Бейжіңнің ел тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне үлкен мән беретінін көрсетеді. Себебі, АҚШ президенті До­нальд Трамптың билікке келуі­мен АҚШ – Қытай қарым-қаты­настарының шиеленісе түсуі, Вашингтон мен Сеул билік­тері­нің Оңтүстік Кореяда THAAD зымыранға қарсы қор­ға­ныс жүйесін орналастыру жос­пар­лары, сондай-ақ, Оңтүс­тік Қы­тай теңізі мен Корей түбе­гін­де артып келе жатқан ши­еленіс­ке байланысты Қытай билігі үлкен алаңдаушылық білдіруде.

Ауаның ластануына қар­сы күреске байланысты Қы­тай­дың стратегиялық басымдық­тарының бірі ретінде ауаның ластануымен күрес мәселесін атауға болады. Елдің орталық бюджеттік жос­парына сәйкес, ауаның ластануына қарсы күрес шеңберінде биыл 12 млрд юань көлемінде қаражат бөлініп, ол өткен жылмен салыстырғанда 7,3%-ға арт­қан. Денсаулық сақ­тау саласы бо­йынша Қытай­дың 2017 жылға арналған ден­сау­лық сақтау және отбасын жос­парлау бюджеті­нің 2016 жыл­ға қарағанда 50,3%-ға өсіп, 9,116 триллион юань­ға дейін артуы, Қытай үкіметі­нің денсаулық сақтау реформасында маңызды қадам жасай бастағанын көрсетуде. Өткен жылдан басталған «екінші бала» саясатын кешенді түрде іске асыру үшін Қытай басшылығы денсаулық сақтау реформасына да басымдық бере бастады.

Өмірбек ҚАНАЙ, 

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Еуразия ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері 


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды Ұлттық Банк жүзеге асырады

13.12.2018

Түркістан облысында мақта қалдықтарынан электр қуатын өндіретін зауыт салу жоспарлануда   

13.12.2018

«Мұрагер ханзада» компаниясының өкілдері Екібастұзда болды

13.12.2018

Елбасы Беларусь Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің Мемлекеттік хатшысы Станислав Засьпен кездесті

13.12.2018

Қыздар университетінде Нұртас Оңдасыновқа ескерткіш тақта орнатылды

13.12.2018

Тағы төрт спортшы допингпен ұсталды

13.12.2018

Ұлағатты ұстазбен кездесу өтті

13.12.2018

Түрікменстанның вице-премьері: екі ел арасындағы әрекеттестіктің деңгейі жоғары

13.12.2018

«БҰҰ Адам құқықтары Жалпыға ортақ Декларациясына» 70 жыл» шарасы өтті

13.12.2018

Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне 20 жыл толуына орай дөңгелек үстел өтті

13.12.2018

«Qazaq Banki» АҚ салымшылары кепілдік берілген депозиттері бойынша өтемді ВТБ-дан алатын болды

13.12.2018

Атырауда сыбайлас жемқорлыққа қарсы жобалық кеңсе ашылды

13.12.2018

Алматыда қаланың үздік мұғалімдері марапатталды

13.12.2018

Джиу-джитсудің хас шеберлерінің жүлдесі үшін жарыс өтеді

13.12.2018

Қ.Тоқаев қытайлық Genertec холдингінің басшысын қабылдады

13.12.2018

«Нұр Отан» партиясының депутаттары Алматының 2019 жылғы бюджетіне ұсыныстар енгізді

13.12.2018

Алматыда АИТВ-мен өмір сүретіндерге көмектесетін мобильді қосымша таныстырылды

13.12.2018

Үш ардагерге «Қарағанды облысының құрметті азаматы» атағы берілді

13.12.2018

Левандовски мергендер көшін бастады

13.12.2018

Қазақфильм «Қызғалдақтар атамекені» деректі фильмін жарыққа шығарды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу